W diagnostyce bólu brzucha szczególnie ważna jest lokalizacja bólu i objawy towarzyszące. W jamie brzusznej znajduje się bowiem wiele narządów, których dolegliwości mogą dawać podobne, niecharakterystyczne objawy.
Gdzie jest żołądek? Rola żołądka
Żołądek to część układu pokarmowego. Leży w jamie brzusznej na wysokości 11. kręgu piersiowego, gdzie położony jest wpust żołądka do 3. bądź 4. kręgu lędźwiowego (L3-l4). Żołądek jest workiem mięśniowym, który może zmieniać swój wygląd i umiejscowienie. Wewnętrzną warstwę wyścielającą wnętrze żołądka stanowi błona śluzowa.
Żołądek przypomina z wyglądu hak lekko wybrzuszony w lewą stronę. Gdy człowiek jest objedzony, żołądek wygląda jak balonik. Przed posiłkiem żołądek leży w tzw. splocie słonecznym (pośrodku), a po obfitym posiłku wybrzusza się pod lewe podżebrze.
Żołądek łączy się u góry z przełykiem, a u dołu z dwunastnicą. Pojemność żołądka waha się od 1000 do 3000 ml. Miejsce połączenia żołądka z przełykiem to wpust. Tu znajduje się zwieracz żołądka, który nie tylko wpuszcza płyny i rozdrobniony pokarm, ale jest też odpowiedzialny za to, aby zawartość żołądka nie wracała do przełyku. Jeżeli zwieracz jest luźny, treść pokarmowa może się cofać do przełyku, a nawet podchodzić do gardła (wtedy pojawia się zgaga, refluks). Z przodu nad żołądkiem leży wątroba, z tyłu żołądka znajduje się śledziona. W okolicy żołądka umiejscowione są również lewa nerka, trzustka, okrężnica poprzeczna.
Objawy bólu żołądka
Ból żołądka to jeden z częstszych objawów chorób układu pokarmowego.
Jeżeli pojawia się:
- ból żołądka i biegunka – mogą to być objawy zatrucia pokarmowego lub grypy jelitowej (grypy żołądkowej);
- ostry ból żołądka promieniujący do pleców – może to oznaczać kamicę żółciową lub ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek;
- ból żołądka i mdłości – może to wskazywać na zatrucie pokarmowe, niestrawność lub nietolerancję pokarmową;
- ból żołądka i jelit – może to oznaczać niedrożność jelit, zapalenie żołądka i jelit lub zapalenie otrzewnej.
Inne objawy związane z bólem żołądka to:
- zgaga,
- odbijanie,
- wymioty,
- osłabienie,
- gorączka.
Ból, który dotyczy żołądka, opisać można jako:
- ból w dołku,
- kłucie w żołądku,
- ból w nadbrzuszu,
- skurcz żołądka,
- ból w okolicy mostka.
Rodzaje bólu żołądka:
- silny,
- ciągły,
- skurczowy,
- długotrwały,
- nawracający,
- przewlekły.
Ból żołądka – przyczyny. Dlaczego boli żołądek?
Istnieje wiele różnych przyczyn bólu żołądka. Jedną z najbardziej powszechnych jest niestrawność – ból żołądka po jedzeniu. Żołądek boli najczęściej z powodu niewłaściwej diety, jedzenia tłustych i ostrych potraw oraz słodyczy, picia kawy na czczo, picia alkoholu.
Ból żołądka może też być konsekwencją długotrwałego stresu, podrażnienia ściany żołądka. Dolegliwości spowodowane niestrawnością czy podrażnieniem ściany żołądka są zawsze przejściowe. Żołądek może też boleć wskutek przyjmowania niektórych leków.
Nawracający i silny ból żołądka może być objawem poważnej choroby i zawsze należy skonsultować go z lekarzem.
Przyczyny bólu żołądka to między innymi:
- niestrawność lub zatrucie pokarmowe,
- choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy,
- ostre zapalenie trzustki,
- grypa żołądkowa,
- rak żołądka,
- nerwica żołądka,
- zapalenie błony śluzowej żołądka,
- zespół jelita drażliwego,
- kamica żółciowa,
- pasożyty,
- nerwica,
- stres.
Ból żołądka po jedzeniu
Ból żołądka po jedzeniu to częsta dolegliwość, która może być objawem choroby lub skutkiem złej diety, zatrucia.
Ból nadbrzusza po jedzeniu, uczucie przejedzenia, odbijanie lub wzdęcia to objawy niestrawności (dyspepsji). Przyczyną niestrawności mogą być zbyt obfite posiłki, które długo zalegają w żołądku. Ból żołądka po alkoholu powoduje drażniące działanie etanolu na śluzówkę przewodu pokarmowego. Dyspepsji może towarzyszyć zgaga – to ból i nieprzyjemne pieczenie w przełyku lub za mostkiem. Nieżytowi żołądka mogą towarzyszyć mdłości.
Najczęściej przyczyny niestrawności nie są poważne, jednak czasami może się okazać, że dolegliwości bólowe żołądka są objawami wrzodów lub innych chorób. Jeżeli ból żołądka pojawia się często, koniecznie należy skontaktować się z lekarzem.
Ból żołądka a wrzody żołądka i dwunastnicy
Chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy może towarzyszyć ból nadbrzusza określany jako gniotący, uwierający lub kłujący i palący. Typowe objawy wrzodów żołądka to: ściskający ból w żołądku, który pojawia się po jedzeniu, nudności, zgaga, utrata apetytu, zmniejszenie masy ciała.
Choroba wrzodowa żołądka może przebiegać bez objawów. Powikłania bywają bardzo poważne, do najczęstszych zaliczane jest przebicie ściany żołądka (perforacja żołądka) i krwotoki wewnętrzne.
Typowym bólem dla wrzodów dwunastnicy jest ból występujący sezonowo (najczęściej wiosną i jesienią), pojawiający się na czczo, kilka godzin po posiłku (tzw. bóle głodowe) lub w nocy (tzw. bóle nocne). Charakterystyczne dla wrzodów dwunastnicy jest to, iż ból ustępuje po spożyciu posiłku lub wypiciu mleka.
Przyczyny choroby wrzodowej:
- zakażenie bakterią Helicobacter pylori,
- nadużywanie niesterydowych leków przeciwzapalnych,
- palenie papierosów,
- częste picie mocnej kawy,
- nadużywanie alkoholu.
Ból żołądka przy refluksie przełyku
Piekący i palący ból żołądka po około 3 godzinach od posiłku to objaw choroby refluksowej przełyku. Charakterystyczne jest odbijanie po posiłku oraz pieczenie w górnym fragmencie brzucha lub dolnej części klatki piersiowej. Dolegliwości nasilają się podczas pochylania się oraz leżenia. Przy refluksie dochodzi do cofania się treści żołądka, występuje również zgaga i niestrawność, zwracanie treści pokarmowej.
Ból żołądka przy zapaleniu trzustki
Przeszywający, opasujący i promieniujący aż do kręgosłupa ból żołądka może wskazywać na przewlekłe zapalenie trzustki. Zazwyczaj trwa kilka godzin. Charakterystyczne dla zapalenia trzustki są tłuszczowe stolce.
Ból żołądka przy nerwicy żołądka
Nerwica żołądka (inaczej zespół jelita drażliwego; angielski skrót IBS – Irritable Bowel Syndrome) to jedna z przyczyn bólu żołądka. Objawy zespołu jelita drażliwego to także m.in.: zaparcia, biegunki lub zaparcia i biegunki występujące naprzemiennie, gazy, uczucie bulgotania, przelewania w brzuchu. Ból brzucha nasila się po posiłkach, a zmniejsza po oddaniu stolca lub gazów.
Objawy nerwicy żołądka są charakterystyczne także dla innych chorób (np. pasożytów, wrzodów żołądka, nowotworu żołądka, zapalenia wyrostka robaczkowego, zapalenia pęcherzyka żółciowego, zapalenia trzustki, nietolerancji laktozy).
Ból żołądka a rak żołądka
Nowotwór złośliwy żołądka jest konsekwencją złych nawyków żywieniowych, diety bogatej w produkty wysokoprzetworzone. Głównym elementem profilaktyki raka żołądka jest odpowiednia dieta, bogata w surowe warzywa i owoce. Wpływ na rozwój raka żołądka mają również nałogi.
Objawy raka żołądka są niespecyficzne, to: nudności i uczucie pieczenia, wymioty, wzdęcia i bóle po jedzeniu, osłabienie, ciągłe zmęczenie. Chory ma mniejszy apetyt, chudnie bez przyczyny. Kał może przybierać czarny kolor, pojawia się w nim krew.
Ból żołądka a maska brzuszna zawału
Ból w środkowym nadbrzuszu lub w okolicy prawego łuku żebrowego, któremu towarzyszą nudności i wymioty, może świadczyć o zawale serca.
Ból żołądka – diagnostyka. Kiedy iść do lekarza z bólem żołądka?
Ból żołądka może być niegroźną dolegliwością. Może też być objawem poważnej choroby, która wymaga leczenia pod kierunkiem gastroenterologa.
Należy zgłosić się do lekarza, gdy ostrym lub łagodnym bólom żołądka towarzyszą:
- powtarzające się wymioty,
- wymioty wyglądające jak kawowe fusy,
- problemy z przełykaniem,
- utrata masy ciała,
- biegunki, skurcze, zaparcia,
- gorączka,
- brzuch wzdęty lub wrażliwy na dotyk,
- dotkliwy ból żołądka pojawiający się w nocy,
- guz w nadbrzuszu,
- krwawienia z przewodu pokarmowego, krew w stolcu,
- smołowaty (czarny) stolec,
- poty.
Jakie badania wykonać, gdy boli żołądek? Bóle brzucha są jednym z najpowszechniej zgłaszanych przez pacjentów objawów. Badania, które zwykle wykonuje się przy przewlekłym bólu żołądka, to badania laboratoryjne i badania obrazowe, endoskopowe.
Badania laboratoryjne to: badania krwi, badanie na krew utajoną, badanie serologiczne krwi, badanie moczu i kału.
Badania obrazowe, które pokazują stan narządów, to: RTG żołądka – badanie radiologiczne brzucha ultrasonograficzne (USG), tomografia komputerowa (TK), rezonans magnetyczny.
Badania endoskopowe:
- Gastroskopia (inaczej panendoskopia) – pozwala na bezpośrednie oglądanie śluzówki żołądka, odźwiernika i dwunastnicy. Badanie polega na wprowadzeniu przez usta endoskopu – elastycznej rurki z torami wizyjnymi pozwalającymi na przedstawienie obrazu z przewodu pokarmowego na kolorowym monitorze.
- Kolonoskopia – badanie endoskopowe dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Polega na wprowadzeniu rurki endoskopu do jelita grubego poprzez odbytnicę. Kolonoskopię wykonuje się w znieczuleniu miejscowym lub w narkozie.
Badania endoskopowe pozwalają na dokładne obejrzenie układu pokarmowego, pobranie wycinków do badania histopatologicznego, a także na zabiegi lecznicze (usuwanie polipów, nieprawidłowych tkanek czy udrażnianie).
Przy podejrzeniu choroby wrzodowej lekarz zleca wykonanie testu na obecność Helicobacter pylori. Jeśli diagnoza się potwierdzi, stosuje się antybiotykoterapię, która trwa ok. 10 dni.
Czytaj także: Maślan sodu na jelita – jak działa i co to jest? Właściwości, skutki uboczne
Jak zapobiegać bólowi żołądka po jedzeniu?
Co robić, aby ból żołądka się nie pojawiał? Warto zacząć od wyeliminowania papierosów, alkoholu, ostrych i tłustych potraw, mocnej kawy. Powinno się pamiętać o wolnym i dokładnym przeżuwaniu pokarmów, piciu dużej ilości wody, naparów ziołowych.
Polecamy artykuł: Ból w nadbrzuszu – jak boli górna część brzucha? Kiedy ból w nadbrzuszu jest groźny?
Autor: Ingrid Hintz-Nowosad
Bibliografia:
„
Brzeszczyńska J., Gwoździński K., Charakterystyka stanów chorobowych żołądka, Acta Universitatis Lodziensis Folia Biochemica et Biophysica 12, 1997
Szczeklik A. (red.): Choroby wewnętrzne. Med. Prakt. 2010
„
