Bóle menstruacyjne – przyczyny, leczenie. Jakie tabletki stosować na bolesne miesiączki?

Co to są bóle menstruacyjne i na czym polega cykl miesiączkowy?

Aby odpowiedzieć na pytanie co to są bóle menstruacyjne, warto przypomnieć, jak przebiega cykl miesiączkowy. U kobiet w wieku rozrodczym dochodzi cyklicznie do zmian hormonalnych wpływających na jajniki, macicę i inne narządy miednicy mniejszej. Pod wpływem hormonów pogrubia się warstwa błony śluzowej macicy, aby przygotować ją na ewentualne zagnieżdżenie zarodka. Jeśli ciąża nie wystąpi, dochodzi do złuszczenia tej błony i pojawia się krwawienie – miesiączka.

Bóle menstruacyjne to objawy bólowe związane z tym procesem: skurcze macicy, napięcie mięśnie macicy, przekrwienie i stany zapalne w obrębie macicy i w obrębie jamy brzusznej. Pacjentki opisują je głównie jako ból w dolnej części brzucha, ból promieniujący do krzyża, bioder lub ud, a także ból brzucha o charakterze skurczowym. Czasem ból pojawia się już na kilka godzin przed krwawieniem, a czasem dopiero w trakcie miesiączki.

Pierwotne bolesne miesiączkowanie i wtórne bolesne miesiączkowanie

W praktyce klinicznej wyróżnia się dwie główne postaci tego problemu: pierwotne bolesne miesiączkowanie i wtórne bolesne miesiączkowanie.

Pierwotne bolesne miesiączkowanie

Pierwotne bolesne miesiączkowanie pojawia się zazwyczaj w kilka miesięcy lub lat po pierwszej miesiączce, kiedy cykle owulacyjne stają się regularne. Nie stwierdza się wtedy wyraźnych nieprawidłowości strukturalnych w obrębie narządów miednicy mniejszej. Etiopatogeneza zespołu bolesnego miesiączkowania w tej postaci jest związana głównie z:

• nadmierną produkcją substancji powodujących skurcze macicy;
• niedokrwieniem tkanek w obrębie macicy;
• nadwrażliwością na ból w ośrodkowym układzie nerwowym.

W pierwotnym miesiączkowaniu często dochodzi do bólu brzucha, bólów o charakterze skurczowym oraz dolegliwości ze strony układu pokarmowego, takich jak biegunka lub nudności. Mogą też pojawić się bóle głowy, zawroty głowy, kołatanie serca, ból mięśni i inne objawy ogólne.

Wtórne bolesne miesiączkowanie

Wtórne bolesne miesiączkowanie rozwija się na podłożu określonej choroby w obrębie miednicy mniejszej. Najczęściej są to:

• mięśniaki macicy;
• polipy endometrium lub polipy macicy;
• wady anatomiczne (np. wrodzone zwężenie szyjki macicy czy przegrody w jamie macicy);
• przewlekłe stany zapalne narządów miednicy mniejszej, np. zapalenie miednicy mniejszej;
• endometrioza, adenomioza;
• zaburzenia, takie jak zespół policystycznych jajników, które wpływają na zaburzenia hormonalne.

W wtórnym miesiączkowaniu typowe jest to, że ból pojawia się po latach prawidłowego miesiączkowania lub nawet po okresie bezbolesnych miesiączek. Często obserwuje się też związek z pierwszą ciążą, zabiegami ginekologicznymi czy założeniem wkładki wewnątrzmacicznej.

Objawy bólu miesiączkowego – to nie tylko ból brzucha

Bóle menstruacyjne zwykle lokalizują się w dolnej części brzucha, ale ich rozkład i nasilenie jest bardzo indywidualne. Mogą to być także:

• skurczowe bóle menstruacyjne,
• przewlekłe bóle miesiączkowe o charakterze tępym, rozpierającym,
• bolesne skurcze promieniujące do krzyża, ud, pachwin,
• uczucie „ciągnięcia” w obrębie jamy brzusznej i obrębie miednicy.

Często mogą towarzyszyć bólom menstruacyjnym:

• bóle głowy;
• zawroty głowy;
• ból jajników odczuwany po bokach podbrzusza;
• objawy ze strony układu pokarmowego – biegunka, nudności, wzdęcia, ból brzucha;
• ogólne osłabienie i zmęczenie;
• uczucie lęku, drażliwość, pogorszenie samopoczucia;
• kołatanie serca, uczucie niepokoju.

Tak rozbudowane objawy towarzyszące sprawiają, że u części osób zespół bolesnego miesiączkowania jest mylony z nerwicą, migreną, zaburzeniami jelitowymi czy innymi schorzeniami. Warto jednak pamiętać, że w wielu przypadkach są to bóle menstruacyjne wywołane fizjologicznymi procesami zachodzącymi w narządach płciowych, a nie „nadwrażliwością” pacjentki.

Zwężenie szyjki macicy, wady anatomiczne i inne przyczyny bólu

W części przypadków dolegliwości menstruacyjne pojawiły się wraz z rozpoczęciem miesiączkowania i od początku były bardzo silne. Może to sugerować np. wrodzone zwężenie szyjki macicy, które utrudnia odpływ krwi i skrzepów z jamy macicy. Naprężenie w obrębie macicy nasila skurcze macicy i powoduje silny ból.

Do przyczyn bólu zaliczamy także różne wady anatomiczne jamy macicy oraz zmiany, takie jak:

• mięśniaki macicy – łagodne guzy, które mogą powodować silne bóle miesiączkowe;
• polipy endometrium i polipy macicy – rozrost błony śluzowej, który może nasilać krwawienie i ból;
• zmiany w obrębie szyjki macicy (np. nadżerki) po zabiegach.

Warto także pamiętać, że niektóre pacjentki zgłaszają bóle menstruacyjne podczas brania tabletek antykoncepcyjnych. W takiej sytuacji lekarz ocenia, czy jest to fizjologiczna reakcja na nowy cykl hormonalny, czy też sygnał, że należy zmienić preparat lub rozszerzyć diagnostykę.

Diagnostyka – kiedy ból brzucha i ból mięśni wymagają konsultacji?

Do lekarza należy zwrócić się w przypadku objawów, gdy:

• pojawia się nagła, bardzo bolesna miesiączka po okresie lat względnie łagodnych objawów;
• bóle menstruacyjne stają się coraz intensywniejsze z cyklu na cykl;
• występują krwawienia międzymiesiączkowe lub bardzo obfite miesiączki;
• ból utrzymuje się przez cały czas krwawienia, a nie tylko w pierwszej dobie;
• ból rozlewa się na całą okolicę podbrzusza i w okolice narządów miednicy mniejszej;
• pojawiają się objawy sugerujące endometriozę lub zespół policystycznych jajników.

Diagnostyka obejmuje:

• szczegółowy wywiad (wiek, charakter cykli, choroby towarzyszące, przebyte zabiegi, ewentualna pierwsza ciąża),
• badanie ginekologiczne z oceną narządów miednicy mniejszej,
• USG dopochwowe, pozwalające na ocenę struktur w obrębie macicy, endometrium, jajników i miednicy mniejszej,
• dodatkowe badania obrazowe, gdy podejrzewa się np. adenomiozę czy endometriozę,
• badania laboratoryjne przy podejrzeniu zaburzeń hormonalnych lub przewlekłych stanów zapalnych.

W klasyfikacji chorób bolesna miesiączka ICD 10 jest opisana odrębnym kodem, co podkreśla, że jest to rozpoznawalna jednostka, a nie „wymysł” pacjentki.

Leczenie bolesnego miesiączkowania – niesteroidowe leki przeciwzapalne, leki przeciwbólowe i terapia hormonalna

Leczenie bolesnego miesiączkowania zależy od tego, czy mamy do czynienia z postacią pierwotną czy wtórną. W pierwszym przypadku podstawą są leki objawowe i modyfikacja stylu życia, w drugim konieczne jest usunięcie przyczyny (np. leczenie chirurgiczne mięśniaków czy polipów).

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) i leki przeciwbólowe

Najważniejszą grupą leków stosowanych w takim przypadku są niesteroidowe leki przeciwzapalne. To leki, które hamują wytwarzanie mediatorów bólu i zapalenia oraz zmniejszają skurcze macicy. Zalicza się je do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych, określanych skrótem niesteroidowe leki przeciwzapalne NLPZ. Ta grupa, stosowana odpowiednio wcześnie (jeszcze przed krwawieniem lub na jego początku), pozwala skutecznie łagodzić bóle menstruacyjne.

Wśród leków używanych na bóle miesiączkowe znajduje się również kwas acetylosalicylowy, jednak bywa on mniej korzystny u kobiet z bardzo obfitymi krwawieniami, ponieważ może je dodatkowo nasilać. Z tego względu dobór preparatu i ocena skutków ubocznych powinna zawsze należeć do lekarza.

Poza NLPZ stosuje się także inne leki przeciwbólowe oraz leki rozkurczowe, które zmniejszają napięcie mięśni gładkich w obrębie jamy brzusznej i pomagają w łagodzeniu objawów takich jak silny ból czy długotrwałe skurczowe bóle.

Leki antykoncepcyjne i terapia hormonalna

W wielu sytuacjach bardzo pomocne są leki antykoncepcyjne, czyli tabletki, plastry czy inne formy regulujące cykl miesiączkowy. Włączając terapię hormonalną, można:

• zmniejszyć grubość błony śluzowej macicy,
• ograniczyć ilość krwi traconej podczas miesiączki,
• zmniejszyć nasilenie skurczów,
• wpłynąć pozytywnie na czynnościowych bólach brzucha.

Część kobiet zgłasza bóle menstruacyjne podczas brania tabletek antykoncepcyjnych, jednak zwykle po pewnym czasie organizm adaptuje się do nowych warunków hormonalnych. Jeśli ból utrzymuje się długo, lekarz rozważa zmianę preparatu.

Leczenie chirurgiczne

W przypadkach takich jak duże mięśniaki macicy, rozległe polipy macicy czy niektóre wady anatomiczne, w grę wchodzi leczenie chirurgiczne. Usunięcie przyczyny mechanicznej często znacząco redukuje bóle miesiączkowe i poprawia komfort życia.

Domowe sposoby na bóle menstruacyjne – co pomaga na bóle menstruacyjne?

Wiele pacjentek pyta, co przyjmować na bóle menstruacyjne oprócz leków. W łagodniejszych i umiarkowanych postaciach dolegliwości można zastosować liczne domowe sposoby na bóle menstruacyjne, które stanowią uzupełnienie farmakoterapii.

Ciepło, pozycja ciała i odpoczynek

Ciepły termofor przyłożony do podbrzusza, gorący prysznic czy kąpiel działają rozluźniająco na mięśnie macicy i zmniejszają napięcie w obrębie jamy brzusznej. Najczęściej ulgę przynoszą pozycje:

• na boku z podkurczonymi nogami,
• ułożenie na plecach z poduszką pod kolanami,
• pozycja z lekkim uniesieniem miednicy.

Bez względu na to, które ułożenie ciała wybierzemy, ważne jest indywidualne dopasowanie go do własnego komfortu.

Ćwiczenia na bóle menstruacyjne i ćwiczenia relaksacyjne

Umiarkowany ruch i ćwiczenia na bóle menstruacyjne mogą działać przeciwbólowo, ponieważ zwiększają ukrwienie tkanek oraz wydzielanie endorfin. Warto stawiać na:

• delikatne rozciąganie,
• spokojny spacer,
• jogę,
• ćwiczenia relaksacyjne połączone z głębokim oddechem.

Aktywność w czasie miesiączki nie musi być intensywna – celem jest raczej rozluźnienie niż poprawa wydolności.

Jakie zioła na bóle menstruacyjne?

Naturalne zioła na bóle menstruacyjne mogą wspierać działanie leków. Pacjentki często pytają, jakie zioła na bóle menstruacyjne wybrać. Często stosuje się:

• napary ziołowe o działaniu rozkurczowym,
• mieszanki ziołowe wspomagające regulację hormonalną,
• zioła łagodnie uspokajające, które pomagają w unikanie stresu.

Warto pamiętać, że nawet preparaty roślinne mogą mieć działania niepożądane i wchodzić w interakcje z innymi lekami, dlatego na bóle menstruacyjne ziołowe preparaty powinny być włączane z rozwagą.

Masaż na bóle menstruacyjne

Delikatny masaż na bóle menstruacyjne w obrębie podbrzusza, krzyża czy bioder może:

• rozluźnić napięte mięśnie,
• zmniejszyć odczuwanie skurczów,
• poprawić samopoczucie.

Coraz częściej stosuje się też specjalny masażer na bóle menstruacyjne, który łączy ciepło i wibracje. Wspiera on rozluźnienie mięśni i może być alternatywą dla klasycznego termoforu.

Podsumowanie najważniejszych informacji

Bóle menstruacyjne są złożonym zjawiskiem obejmującym cały organizm. Mogą być naturalną częścią cyklu, ale mogą także sygnalizować choroby wymagające leczenia. Najważniejsza jest uważność na własne ciało, umiejętność rozpoznawania niepokojących objawów i korzystanie z pomocy specjalistów, zwłaszcza gdy ból zaczyna ograniczać codzienną aktywność.