Konikotomia – czym jest i kiedy się ją wykonuje? Wskazania i przeciwwskazania do konikotomii

Charakter działań podejmowanych w pierwszej pomocy przedmedycznej zależy od potrzeb poszkodowanego. Jedną z najważniejszych czynności w każdej sytuacji jest jednak ustalenie, czy dana osoba prawidłowo oddycha. Jeśli okaże się, że nie, konieczne jest przywrócenie właściwego rytmu lub sztuczne wspomaganie oddychania. Często wystarczy udrożnić drogi oddechowe, odchylając głowę poszkodowanego. Czasem to nie wystarcza – wtedy konieczna może okazać się konikotomia.

Konikotomia – na czym polega?

Konikotomia (krikotyroidotomia przezskórna, krikotyreotomia) jest szybkim i doraźnym sposobem udrażniania dróg oddechowych. Zabieg ten wykonuje się u osób, u których wystąpiło zablokowanie na wysokości szpary głośni lub powyżej niej, co uniemożliwia wykonanie sztucznej wentylacji oraz intubacji. Przeprowadza się go na miejscu wypadku.

Krikotyreotomia polega na przecięciu więzadła pierścienno-tarczowego, umiejscowionego między dolnym brzegiem blaszki chrząstki tarczowatej krtani a górnym brzegiem łuku chrząstki pierścieniowatej krtani. Na skutek przecięcia tworzy się niefizjologiczna droga oddechowa, która umożliwia prowadzenie sztucznej wentylacji pacjenta.

Wskazania do wykonania konikotomii

Przeprowadzenie konikotomii odbywa się wtedy, gdy drogi oddechowe poszkodowanego zostały zablokowane na wysokości lub powyżej szpary głośni. Zabieg jest wykonywany, kiedy inne metody udrożnienia dróg oddechowych, takie odchylenie głowy, uniesienie żuchwy, wprowadzenie rurki ustno-gardłowej oraz intubacja, zawiodły albo okazały się niemożliwe do wykonania.

Wskazaniem do przeprowadzenia krikotyroidotomii przezskórnej są stany takie jak:

• obrzęk krtani (np. w wyniku oparzenia lub wstrząsu anafilaktycznego),
• ciężki uraz szczękowo-twarzowy lub uraz szyi,
• obecność ciała obcego w drogach oddechowych,
• szczękościsk,
• krwotok ustno-gardłowy lub tchawiczo-oskrzelowy,
• złamanie kręgu szyjnego.

Konikotomia jest najszybszym, najprostszym i najskuteczniejszym sposobem utworzenia niefizjologicznej drogi oddechowej, gdy inne sposoby nie przyniosły rezultatów, a poszkodowanemu grozi uduszenie.

Konikotomia – przeciwwskazania

Konikotomia nie zawsze może zostać przeprowadzona. Najważniejszym przeciwwskazaniem jest możliwość wytworzenia sztucznej drogi oddechowej przy zastosowaniu znacznie mniej inwazyjnej dla pacjenta metody. Zabieg nie powinien być wykonywany u dzieci poniżej 12. roku życia, u osób, u których wcześniej doszło do uszkodzenia krtani, a także w przypadku gdy w obrębie krtani występują stany patologiczne. Ponadto nie należy przeprowadzać konikotomii, jeśli nie jest się pewnym, gdzie dokładnie znajduje się więzadło pierścienno-tarczowe.

Zestaw do konikotomii

Konikotomię powinno się wykonywać przy pomocy specjalnego zestawu laryngologicznego, który nie tylko ułatwia przeprowadzenie zabiegu, ale przede wszystkim zmniejsza ryzyko powikłań. W skład wchodzą wszystkie niezbędne elementy – wśród nich m.in. specjalny skalpel, ułatwiająca wprowadzenie rurki prowadnica, rurka, tasiemki pozwalające na umocowanie rurki czy cewnik odsysający.

Jak prawidłowo wykonać konikotomię?

Przed przystąpieniem do zabiegu konikotomii należy ułożyć pacjenta w odpowiedniej pozycji. Powinien on leżeć na plecach i mieć odchyloną głowę, tak aby dostęp do struktur szyi był jak najłatwiejszy. Pod barki najlepiej włożyć poduszkę (lub jej zamiennik), ponieważ głowa i szyja muszą znajdować się w środkowej linii ciała.

Gdy poszkodowany będzie ułożony w prawidłowy sposób, można przystąpić do zabiegu. W pierwszej kolejności musimy wyczuć błonę tarczowo-pierścienną, następnie przeprowadzić zabieg stabilizujący krtań i wykonać poprzeczne nacięcie. Potem wprowadzić prowadnicę na głębokość ok. 10 cm, posmarować rurkę żelem, wypełnić mankiet rurki i prowadzić wentylację podczas intubacji. W międzyczasie asystent powinien podać tlen poprzez wąsy tlenowe bądź maskę tlenową.

Konikotomia – możliwe powikłania

Konikotomia – szczególnie ta przeprowadzona w nieumiejętny sposób – może stać się przyczyną wystąpienia różnych powikłań. Do najczęstszych komplikacji po konikotomii należą:

• perforacja przełyku,
• odma podskórna,
• uszkodzenie krtani,
• wystąpienie krwawienia,
• uszkodzenie ościennych tkanek i nerwów,
• powstanie krwiaka,
• zakażenie przełyku.

Warto pamiętać, że konikotomia jest zabiegiem ratującym życie, więc w sytuacji gdy nie ma innej możliwości udrożnienia dróg oddechowych i zapewnienia pacjentowi właściwej wentylacji płuc, powinno się ją wykonać bez względu na ryzyko powikłań.

Autor: Redakcja