Paracetamol – czym jest?
Paracetamol jest związkiem organicznym, który jako farmaceutyk wykazuje działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Ogólna dostępność (sklepy spożywcze, kioski, stacje benzynowe) sprawia, że postrzegany jest, jako lek całkowicie bezpieczny. W przypadku przestrzegania zaleceń producenta dotyczących dawkowania leku na ogół jest dobrze tolerowany i nie stwarza niebezpieczeństwa. Jednak w przypadku pacjentów, którzy walcząc z bólem lub gorączką, nie zwracają uwagi na przyjmowane dawki, paracetamol może stanowić śmiertelne zagrożenie.
Kiedy dochodzi do przedawkowania paracetamolu?
Do zatrucia paracetamolem może dochodzić z kilku powodów:
- przypadkowe przyjęcie zbyt dużej dawki (często wynika z przyjmowania kilku leków, o różnych nazwach handlowych zawierających w swoim składzie paracetamol – w Polsce zarejestrowanych jest kilkadziesiąt farmaceutyków zawierających tę substancję);
- nieprzestrzeganie zaleceń dotyczących dawkowania znajdujących się na ulotce (zbyt duże dawki i/lub zbyt częste przyjmowanie);
- przypadkowe spożycie leku (głównie dzieci);
- celowe zatrucie (próba samobójcza).
Zatrucie paracetamolem – jaka dawka jest groźna?
Za metabolizowanie paracetamolu odpowiada wątroba. Jeśli funkcjonuje prawidłowo i dawki leku są zgodne z zaleceniami producenta, substancja toksyczna powstająca w trakcie przemiany chemicznej paracetamolu zostaje zneutralizowana i wydalona z moczem. Jeśli jednak dawka leku jest zbyt duża, glutationu (odpowiedzialnego za neutralizację) jest za mało i toksyny doprowadzają do uszkodzenia komórek wątroby.
Bezpieczne dawki leków zawierających paracetamol określone są przez producenta i znajdują się na ulotkach dołączonych do opakowania.
Wytyczne dotyczące przyjmowania paracetamolu (dorośli!):
- maksymalna dawka jednorazowa wynosi 500–1000 mg;
- w leczeniu doraźnym maksymalna dawka dobowa wynosi 4000 mg;
- przy długotrwałym podawaniu maksymalna dawka dobowa wynosi 2600 mg;
- stosowanie leku w maksymalnych dawkach nie powinno trwać dłużej niż 10 dni;
- konieczne jest zachowywanie odstępów czasowych pomiędzy dawkami (4–6 godzin);
- leku nie należy łączyć z alkoholem.
Nieprzestrzeganie tych zasad może doprowadzić do ostrego uszkodzenia wątroby, a nawet zgonu.
Zatrucie paracetamolem u dzieci występuje po przyjęciu dawki powyżej 150 mg/kg masy ciała. Możliwość przyjęcia stosunkowo wyższej niż u dorosłych dawki wynika z nieco innego przebiegu procesów metabolicznych oraz różnic w budowie ciała (wątroba dzieci jest proporcjonalnie większa).
Objawy zatrucia paracetamolem
Stałe przyjmowanie paracetamolu lub jednorazowe przyjęcie zbyt dużej dawki leku wiąże się z zatruciem organizmu, a początkowe objawy są niecharakterystyczne i łatwo je zbagatelizować. Przebieg zatrucia paracetamolem można podzielić na cztery etapy:
- faza I – pojawia się stosunkowo szybko (nawet 30 minut od spożycia zbyt dużej dawki leku). Pierwszym objawem są mdłości i wymioty, brak apetytu, bladość i nadpotliwość;
- faza II – pojawia się po około 24, a nawet 48 godzinach od przyjęcia dawki leku. Objawia się bólem w okolicy prawego podżebrza, wzrostem aktywności enzymów wątrobowych (ALT i AST), bilirubiny i wydłużeniem czasu protrombinowego;
- faza III – pojawia się w czasie 72–96 godzin od przyjęcia leku. Aktywność enzymów wątrobowych osiąga wartości szczytowe, podobnie długość czasu protrombinowego. Dochodzi do ostrej niewydolności wątroby i encefalopatii wątrobowej;
- faza IV – trwa od 4 do 14 dni. Przebieg i skutek zależy od wyjściowego stanu zdrowia pacjenta i cech osobniczych (regeneracja wątroby, konieczność przeprowadzenia przeszczepu, zgon w wyniku marskości lub zespołu wątrobowo-nerkowego).
Zatrucie paracetamolem – leczenie
Paracetamol jest lekiem, który szybko się wchłania, dlatego w przypadku przyjęcia zbyt dużej dawki należy działać bardzo szybko. Przy zatruciu paracetamolem postępowanie medyczne uzależnione jest od etapu zatrucia, czyli czasu, który upłynął od przyjęcia zbyt dużej dawki leku. Ponieważ czas ma kluczowe znaczenie, zawsze należy wezwać pogotowie. Wykwalifikowany personel poinformuje pacjenta o działaniach, które może podjąć do czasu przyjazdu karetki.
Zatrucie paracetamolem – wytyczne
Postępowanie ratownicze w przypadku przyjęcia zbyt dużej dawki paracetamolu obejmuje:
- płukanie żołądka (jeśli od zażycia leku nie minęło więcej niż 60 minut);
- podanie węgla aktywowanego w dawce 1g/kg masy ciała;
- zastosowanie antidotum (N-acetylocysteina podawana dożylnie);
- objawowe leczenie szpitalne.
Stosowana przy zatruciu paracetamolem odtrutka (N-acetylocysteina) może uratować zdrowie pacjenta i nie dopuścić do groźnych powikłań przedawkowania, warunkiem jest jednak podanie jej w ciągu pierwszej doby od przyjęcia zbyt dużej dawki paracetamolu.
Zatrucie paracetamolem – pierwsza pomoc
W przypadku zatrucia lekami, także paracetamolem, należy jak najszybciej udzielić pacjentowi pierwszej pomocy. W miarę upływu czasu może dojść do nieodwracalnych zmian w organizmie, w tym do zgonu. Należy niezwłocznie wezwać pogotowie, a do czasu jego przyjazdu:
- sprawdź, czy osoba zatruta jest przytomna i czy oddycha. Jeśli jest nieprzytomna, ale oddycha, ułóż ją w pozycji bezpiecznej i kontroluj oddech. Jeśli poszkodowany nie oddycha rozpocznij resuscytację.
- bardzo ważne jest poinformowanie medyków, czym poszkodowany się zatruł.
- nie prowokuj wymiotów u poszkodowanego, nie podawaj mu niczego do picia.
Autor: Redakcja
