Lęk separacyjny u dziecka – co to jest? Jak pomóc dziecku?

Lęk separacyjny u niemowląt

Lęk separacyjny jest naturalnym etapem rozwoju u dziecka, który pojawia się na ogół między 7. a 9. miesiącem życia malca. Silny niepokój pojawia się w momencie, w którym rodzic (zwykle jest to mama, bowiem to z nią dziecko spędza najwięcej czasu) znika z pola widzenia. Dla niemowlaka dotkniętego lękiem separacyjnym nie ma znaczenia, czy zostało z drugim rodzicem lub znaną mu bliską osobą. Brak mamy w zasięgu wzroku powoduje u niego panikę, intensywny płacz, a nawet niechęć do osoby, z którą zostało. Lęk separacyjny należy przeczekać, zachowując jednocześnie spokój i okazując dziecku wsparcie.

Mama nie powinna mieć wyrzutów sumienia, że wychodzi z domu lub zostawia maluszka pod opieką np. taty czy babci. Lęk separacyjny minie z czasem, kiedy dziecko zrozumie, że mama może zniknąć z pola widzenia, ale wraca. W czasie nieobecności mamy można próbować zajmować dziecko zabawą, noszeniem na rękach, należy je uspokajać i cierpliwie tłumaczyć, że mama wróci.

Lęk separacyjny u starszych dzieci

Lęk separacyjny pojawia się u dzieci, które zaczynają swoją przygodę z placówką opiekuńczą, zarówno u dzieci w wieku żłobkowym, jak i przedszkolnym. Do objawów lęku separacyjnego należą:

• płacz i panika, gdy dochodzi do rozłąki z rodzicem,
• nieśmiałość i unikanie kontaktu z innymi ludźmi,
• strach przed obcymi ludźmi,
• problemy z zasypianiem,
• nocne moczenie się u dzieci już odpieluchowanych,
• utrata apetytu.

U starszych dzieci mogą pojawić się także nieustanne zamartwianie się o zdrowie rodzica oraz objawy somatyczne, takie jak bóle brzucha czy głowy lub wymioty podczas rozłąki z rodzicami. Dziecko wyraźnie nie chce chodzić do placówki, wymyślając powody, dla których powinno zostać w domu.

Oswajanie lęku separacyjnego

Lęk separacyjny u dzieci w wieku niemowlęcym jest oswajany. Oznacza to, że maluch z czasem zrozumie, że mama może zniknąć z pola widzenia i nic mu nie grozi. Oswajanie lęku separacyjnego należy zacząć od kilkuminutowych, krótkich wyjść. Dziecko powoli przyzwyczaja się i odczuwa mniejszy szok, gdy mama znika na dłużej.

Ważne jest także pożegnanie z dzieckiem – należy to zrobić spokojnie, z uśmiechem, aby malec nie czuł zdenerwowania i napiętej atmosfery. Można także porozmawiać z maluchem o tym, co będziecie robić, gdy już wrócisz – maluszek może oczekiwać wtedy na twój powrót, bo wie, że czeka go coś fajnego.

Staraj się także w miarę możliwości być przy dziecku w momentach, kiedy szczególnie cię potrzebuje, czyli np. gdy czuje się źle, nie ma apetytu, jest zmęczone, tuż przed zaśnięciem – zwłaszcza, jeśli zawsze to ty kładziesz je do snu.

Leczenie lęku separacyjnego

Lęk separacyjny u dzieci starszych można traktować jako zaburzenie lękowe, ale tylko wtedy, kiedy trwa długo i dziecko, mimo upływu czasu, nie adaptuje się do nowych realiów (np. do żłobka). Większość dzieci, chociaż niechętnie opuszcza dom, to jednak w żłobku czy przedszkolu znajduje nowe, ciekawe aktywności i inne dzieci, więc szybko zapomina o rozłące. Staraj się nie przeciągać pożegnań z dzieckiem w żłobku. Zapewnij je, że wrócisz, jak każdego dnia i nie spędzaj z maluchem godzin w szatni. Należy być konsekwentnym, czyli nie zostawiać dziecka w domu, kiedy ono tego chce.

Większość dzieci szybko adaptuje się do nowej sytuacji. Najgorsze będą pierwsze dni w nowej placówce oraz powroty po długiej nieobecności, np. po chorobie. Wtedy lęk separacyjny może odnowić się. Należy być jednak spokojnym i konsekwentnym w działaniu.

Leczenie lęku separacyjnego u dzieci w gabinecie psychologa dziecięcego odbywa się na ogół dwutorowo – najpierw psycholog rozmawia z rodzicami, poznaje ich zachowania, przyzwyczajenia. Potem, zwykle na drugiej wizycie, obserwuje dziecko i przez zabawę stara się je lepiej poznać. W wielu przypadkach rodzinie pomaga ustalenie porannej rutyny oraz konkretnych godzin odbioru dziecka. Nawet jeśli maluch nie zna jeszcze pojęcia czasu, a mama obieca, że odbierze go zaraz po obiedzie – tak powinno się stać. Oszukiwanie dziecka i spóźnianie się po nie nasila tylko jego lęki.

Nie wolno bagatelizować takich objawów jak brak apetytu, problemy z zasypianiem czy moczenie się nocą. Mogą one sygnalizować, że dziecko żyje w silnym stresie. To z kolei może wynikać to nie tylko z lęku separacyjnego, ale i z tego, że nie zaaklimatyzowało się w placówce lub źle się w niej czuje. Rodzic zawsze powinien zapytać opiekunki grupy o to, jak zachowuje się dziecko, czy uczestniczy w zabawach grupowych, czy bawi się z innymi. Sygnałem niepokojącym powinno być apatyczne zachowanie malucha i unikanie innych dzieci.

Lęk separacyjny – jak pomóc dziecku?

1. Przede wszystkim należy wypracować sobie rutynę – dzieci dużo lepiej funkcjonują jeśli mają określone pory i zadania. Np. codzienne wstawanie, jedzenie śniadania, mycie zębów, oglądanie książeczki i odwożenie do żłobka czy przedszkola na tę samą godzinę. Podobnie powinno być z odbiorem i aktywnościami po nim.
2. Nie oszukuj dziecka. Zawsze odbieraj je wtedy, kiedy powiedziałaś, że to zrobisz.
3. Pozwól dziecku zabrać ze sobą ulubioną zabawkę do placówki.
4. Zadbaj o to, aby dziecko czuło się komfortowo. Nie wysyłaj go chorego, z katarem, z mokrej pieluszce. Zawsze przygotuj mu odzież na zmianę, aby mogło się przebrać, gdy np. ubrudzi przy jedzeniu.
5. Przygotuj dziecko na nową rzeczywistość poprzez rozmowę. Uprzedź, jak będzie wyglądał kolejny dzień, pójdź z nim na dni otwarte do przedszkola, żeby poznało swoją salę i wychowawczynię wcześniej. W pierwszych dniach pobytu w żłobku czy przedszkolu możesz zaprowadzać malucha na krócej (2-3 godziny). Dzięki temu będzie powoli zapoznawać z nowym otoczeniem.
6. Zadbaj o to, żeby dziecko posiadało odpowiednie dla swojego wieku umiejętności – naucz je jeść widelcem, zachowywać się w toalecie. Zapewnij, że o wszystkim, co go niepokoi powinno mówić opiekunce.
7. Nie unikaj kontaktów towarzyskich dziecka. Jeśli chce zaprosić kolegę czy koleżankę do domu lub umówić się na plac zabaw – postaraj się zorganizować ku temu warunki.

Autor: Redakcja