Niedotlenienie okołoporodowe (hipoksja) – objawy i skutki

Czym jest niedotlenienie okołoporodowe?  

Oto 5 najważniejszych informacji o niedotlenieniu okołoporodowym:  

1. Inna nazwa niedotlenienia, a konkretnie zespołu objawów wynikających z zaburzenia utlenowania tkanek noworodka, to hipoksja okołoporodowa; 

2. Czynniki ryzyka i przyczyny niedotlenienia okołoporodowego można podzielić na trzy podgrupy: wynikające ze stanu zdrowia matki, rozwoju płodu oraz wynikające z samego przebiegu porodu; 

3. Stopień niedotlenienia określany jest z wykorzystaniem skali Apgar – na tej podstawie stwierdza się, czy doszło do ciężkiego czy lekkiego niedotlenienia u noworodka; 

4. W niektórych przypadkach występują objawy niedotlenienia u noworodka, czasami jednak niedotlenienie stwierdza się dopiero po pogłębionej diagnostyce (np. w rezonansie magnetycznym); 

5. W postaci lekkiego niedotlenienia napięcie mięśniowe czy odruch ssania mogą być prawidłowe, w postaci umiarkowanej napięcie mięśni może być nieznacznie obniżone, a odruch ssania słaby, w ciężkiej – występuje wiotkość mięśni i brak odruchu ssania. 

Leczenie niedotlenienia okołoporodowego przebiega inaczej w zależności od stanu dziecka, które zazwyczaj wymaga rehabilitacji.  

Czynniki ryzyka i przyczyny niedotlenienia okołoporodowego  

Czynniki ryzyka niedotlenienia okołoporodowego to m.in.: 

1. Czynniki zwiększające ryzyko niedotlenienia związane z ciążą i zdrowiem matki:  

• choroby przewlekłe matki, 

• choroby występujące w czasie ciąży,  

• ciąża mnoga, 

• ogólny stan zdrowia matki,  

• nałogi matki (palenie papierosów, alkoholizm), 

• otyłość matki. 

Zobacz także: FASD – zespół poalkoholowych zaburzeń płodowych. Skutki FASD w dorosłym życiu

2. Czynniki ryzyka związane z płodem:  

• przedwczesny poród, 

• nieprawidłowy rozwój płodu, 

• duża masa urodzeniowa płodu. 

3. Czynniki ryzyka związane z porodem, łożyskiem i pępowiną:  

• niedrożność pępowiny, 

• problemy z łożyskiem w czasie porodu,  

• długi czas porodu, 

• zaburzenia skurczów macicy,  

• nieprawidłowe ułożenie płodu, 

• przedwczesne odklejenie się łożyska.  

Przyczyny niedotlenienia u noworodków to m.in.:  

• wypadnięcie, zapętlenie lub ucisk pępowiny, 

• niedokrwienie łożyska, 

• zatkanie tętnicy pępowinowej, 

• zwinięcie pępowiny wokół szyi, 

• zatrzymanie porodu, 

• cykliczne przerwy w dostarczaniu tlenu w czasie skurczów, 

• problemy z układem krążenia lub płucami u noworodka. 

Czytaj także: USG 3 trymestr (USG III trymestru) – kiedy i dlaczego należy wykonać badanie?

Niedotlenienie okołoporodowe – skutki i wpływ na rozwój  

Skutki niedotlenienia u noworodków można podzielić na natychmiastowe i długoterminowe. W obu przypadkach konsekwencją jest wpływ na rozwój dziecka.  

Niedotlenienie – skutki występujące w czasie porodu lub bezpośrednio po porodzie:  

• sinica, 

• brak odruchu ssania, 

• wiotkość mięśni, 

• brak odruchu moro,  

• drgawki, 

• senność, 

• śpiączka (ciężkie niedotlenienie). 

Konsekwencją jest niska ocena w skali Apgar.  

Skutki niedotlenienia występujące długoterminowo:  

• mózgowe porażenie dziecięce, 

• problemy z narządami: słuchu, wzroku, problemy z mową, 

• padaczka, 

• problemy z koncentracją, pamięcią i uczeniem się,  

• zaburzenia rozwoju psychoruchowego, 

• niedowłady, 

• problemy neurologiczne (np. spastyczność). 

Skutkami niedotlenienia może być też wzmożone ryzyko wystąpienia u dziecka w przyszłości depresji, stanów lękowych, problemów z samopoczuciem.  

Czytaj także: Metoda NDT Bobath – czym jest i jakie są wskazania? 

Jakie są objawy i przebieg niedotlenienia okołoporodowego?  

Objawy niedotlenienia okołoporodowego, które można zauważyć u noworodka z niedotlenieniem w trakcie porodu to m.in.: 

• bladość skóry lub zasinienie, 

• trudności z oddychaniem, 

• słabość oddechowa. 

Przebieg: 

• może być łagodny, umiarkowany, ciężki; 

• w łagodnych i trwających krótką chwilę niedotlenieniach objawy niedotlenienia ustępują od kilku godzin do kilku dni od porodu; 

• długotrwałe lub trwałe skutki występują po umiarkowanym lub ciężkim niedotlenieniu.  

Lekkie i ciężkie niedotlenienie okołoporodowe – różnice  

Lekkie niedotlenienie okołoporodowe: 

• niska ocena w skali Apgar stwierdzana jest w 1. minucie życia (7-8 punktów), po 5 minutach: 8-9 punktów; 

• ryzyko długotrwałego uszczerbku na zdrowiu dziecka jest niewielkie.  

Ciężkie niedotlenienie okołoporodowe: 

• niższa ocena w skalu Apgar – poniżej 7 punktów w 1. minucie życia, w 5. minucie życia poniżej 8 punktów; 

• mogą wystąpić objawy: wiotkość mięśni, śpiączka, obniżone napięcie mięśniowe, nieobecny odruch ssania, drgawki; 

• niedotlenienie może skutkować trwałymi skutkami, takimi jak opóźnienie rozwoju dziecka. 

Jak diagnozuje się niedotlenienie okołoporodowe?  

Badania i metody diagnozowania niedotlenienia u noworodków:  

• ocena w skali Apgar (obejmująca pięć czynników: barwę skóry dziecka, tętno, oddech, napięcie mięśniowe, odruch Moro); 

• ultrasonografia (ocena nie tylko płodu, ale też łożyska i pępowiny); 

• USG mózgu (wykrycie zmian w mózgu po stwierdzeniu lub przy podejrzeniu niedotlenienia); 

• rezonansem magnetycznym (MRI jest badaniem bardziej dokładnym niż USG); 

• elektroencefalografia (badanie EEG w tym przypadku wykrywa nieprawidłowości w czynności mózgu); 

• badanie gazometryczne krwi pępowinowej (niskie wartości pH i tlenu). 

W zależności od przypadku lekarz może dodatkowo zlecić inne badania – m.in. badanie krwi lub badanie echokardiograficzne. Pamiętaj, że nie ma jednego zestawu badań lub jednego badania stwierdzającego niedotlenienie – zazwyczaj lekarz określa na podstawie przebiegu i stopnia niedotlenienia zestaw rekomendowanych badań wykonywanych w ramach diagnostyki.  

Dodatkowo bardzo ważna jest obserwacja poporodowa dziecka – szczegółowa ocena stanu zdrowia, reakcji na bodźce dziecka.  

Zapobieganie niedotlenieniu okołoporodowemu 

Czy da się zapobiec niedotlenieniu okołoporodowemu? Nie da się całkowicie zredukować ryzyka wystąpienia niedotlenienia, ale można zminimalizować ryzyko.

Metody zapobiegające niedotlenieniu to m.in.:  

1. zdrowy tryb życia matki (zalecana jest lekka aktywność fizyczna, zdrowa dieta, rezygnacja z nałogów, takich jak palenie papierosów i alkohol); 

2. prawidłowa opieka prenatalna (wykonywanie cyklicznych badań, regularne wizyty u lekarza prowadzącego ciąży oraz innych specjalistów, stosowanie się do zaleceń lekarskich, wczesne reagowanie na powikłania ciąży); 

3. prawidłowe prowadzenie porodu (dobór odpowiednich technik położniczych do danego przypadku, monitorowanie stanu płodu i stanu matki w czasie porodu). 

Jeśli masz wątpliwości i chcesz skonsultować temat ryzyka wystąpienia niedotlenienia okołoporodowego – skonsultuj się z lekarzem.  

Niedotlenienie okołoporodowe – odpowiedzi na często zadawane pytania:  

Niedotlenienie okołoporodowe a autyzm  – czy niedotlenienie może być przyczyną?  

Co prawda niedotlenienie okołoporodowe nie jest bezpośrednią przyczyną autyzmu, ale niektóre badania wskazują, że niedotlenienie może zwiększać ryzyko wystąpienia autyzmu u dziecka.

Z aktualnych badań wynika, że nie do końca poznano związek między autyzmem a niedotlenieniem okołoporodowym. Warto wiedzieć, że u większości dzieci, u których w czasie porodu doszło do niedotlenienia, nie występuje autyzm.  

Czy niedotlenienie okołoporodowe może spowodować śmierć mózgu 

Tak, w przypadku ciężkiego przebiegu niedotlenienia może dojść do śmierci mózgu. Jeśli mózg nie otrzyma wystarczającej ilości tlenu, to może dojść zarówno do jego uszkodzenia, jak i śmierci komórek mózgowych.

Ryzyko rośnie w przypadku wad rozwojowych płodu, długotrwałego niedotlenienia lub dodatkowych problemów występujących w czasie porodu (np. wypadnięcie pępowiny). Czynnikiem ryzyka mogą być też powikłania ciąży, takie jak przedwczesne odklejenie łożyska. 

To również może Cię zainteresować:

Etapy rozwoju u niemowląt – czego się spodziewać?