Lumbago – co to jest?
Lumbago, nazywane także postrzałem bądź heksenszusem, to ból kręgosłupa umiejscowiony w odcinku lędźwiowym. Specjaliści posługują się także sformułowaniem „zespół bólowy krzyża” lub „zespół bólowy odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa”. Schorzenie to bardzo obniża komfort życia chorego, zmniejszając jego sprawność fizyczną i codzienne funkcjonowanie. Konsultacja z lekarzem lub farmaceutą jest w takim wypadku nieodzowna, ponieważ utrzymujące się przez dłuższy okres lumbago może powodować groźne powikłania.
Najczęściej do obciążeń dochodzi w odcinku lędźwiowym kręgosłupa, ale zdarza się także postrzał szyi lub odcinka piersiowego. Co niepokojące, problem ten dotyka znaczny odsetek populacji. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) lumbago jest najczęstszą przyczyną bólu pleców oraz jedną z głównych przyczyn absencji chorobowej w krajach uprzemysłowionych. Według szacunków co najmniej 60-80% ludzkości przynajmniej raz w życiu miało do czynienia z postrzałem. W Polsce w 2021 roku z powodu lumbago do lekarza udało się ponad 2,5 miliona osób. Schorzenie najczęściej dotyka osób w wieku od 30 do 55 roku życia.
Lumbago – ile trwa?
Lumbago potrafi utrzymywać się od kilku dni do nawet kilku miesięcy. Najczęściej jednak objawy ustępują po 6-8 tygodniach od wystąpienia.
Lumbago – jakie są przyczyny?
Wśród przyczyn lumbago lekarze i specjaliści najczęściej wymieniają:
- wzmożone napięcie mięśni kręgosłupa,
- niewielkie urazy w okolicy lędźwiowo-krzyżowej,
- nieprawidłową postawę w trakcie wykonywania różnych czynności: przeciążenia odcinka lędźwiowego podczas schylania się, podnoszenia, dźwigania czy długotrwałego stania,
- gwałtowne ruchy skrętne,
- wielogodzinną nieprawidłową pozycję siedzącą,
- brak aktywności fizycznej i słaby gorset mięśniowy,
- otyłość,
- dyskopatię,
- zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa,
- ból mięśniowo-powięziowy,
- dysfunkcje stawu krzyżowo-biodrowego,
- naciągnięcie mięśni,
- złamania w wyniku osteoporozy,
- nowotwory (bardzo rzadko, ale warto mieć to na uwadze).
Zdarza się także lumbago w ciąży, którego przyczyną jest większe obciążenie kręgosłupa, a także zmiany hormonalne i zwyrodnienia.
Lumbago a rwa kulszowa
Lumbago i rwa kulszowa to schorzenia, które często są ze sobą mylone. Czym się różnią? Mechanizm postrzału skupia się na centralnej części krążka międzykręgowego (dysku), co doprowadza do obrzęku jądra miażdżystego bądź do wniknięcia jego fragmentów w szczeliny w pierścieniu włóknistym. Natomiast przyczyny rwy kulszowej należy szukać w chorobie zwyrodnieniowej kręgosłupa, której mechanizm i etiologia nie są jeszcze do końca znane.
Dla pacjenta ból może się więc wydawać podobny, jednak przyczyny i leczenie będą odmienne dla każdej z tych chorób.
Lumbago – jakie są objawy?
Jak rozpoznać lumbago? Najbardziej charakterystycznymi objawami są:
- ból w dolnym odcinku kręgosłupa powodujący bezsenność w nocy,
- napięcie mięśni w okolicy odcinka lędźwiowego, sztywność tej części pleców,
- ograniczona ruchomość,
- uczucie mrowienia nóg,
- drętwienie kończyn,
- kompensacyjne ułożenie ciała będące ucieczką od bólu,
- obrzęk w okolicy dotkniętej stanem zapalnym (czasami),
- nasilenie bólu przy schylaniu się lub podczas siedzenia.
Pacjenci dotknięci lumbago skarżą się, że ból jest uciążliwy i silny. Efektem może być całkowite unieruchomienie chorego – każda aktywność sprawia mu ból. Ponieważ ruchomość kręgosłupa jest ograniczona, osłabione zostają mięśnie. W skrajnych wypadkach lumbago może powodować nawet zanik mięśni, zaburzenia czucia i przykurcze mięśniowe.
Lumbago – jak wygląda leczenie?
Leczenie lumbago jest uzależnione od przyczyn wystąpienia objawów i ich rodzaju. Najczęściej jednak stosuje się leczenie objawowe (nieinwazyjne), które też jest bardzo skuteczne: pacjent w krótkim czasie odczuwa ulgę, a jego dolegliwości powoli zaczynają ustępować. Lekarze zalecają farmakoterapię w postaci leków przeciwbólowych, przeciwzapalnych, a w niektórych wypadkach także rozkurczających.
Jaki lek na lumbago bez recepty?
Wiele preparatów na ból pleców i kręgosłupa jest dostępnych bez recepty. Są to przede wszystkim:
- tabletki – głównie o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym,
- maści i żele: przeciwbólowe, przeciwzapalne i rozgrzewające,
- plastry rozgrzewające i przeciwbólowe.
Zobacz: Plastry przeciwbólowe i rozgrzewające
Jednak najlepsze efekty daje fizjoterapia. Postrzał leczony jest poprzez:
- różne formy masażu, które rozluźniają tkanki miękkie, mięśniowo-powięziowe i pozycje złożeniowe, szybko przynosząc ulgę;
- leczenie zimnem (w początkowej fazie choroby);
- leczenie ciepłem (po zakończeniu okresu ostrego);
- laseroterapię,
- magnetoterapię,
- elektroterapię.
Pacjentom zaleca się również samodzielne wykonywanie ćwiczeń ruchowych, które wzmocnią ich gorset mięśniowy i zwiększą stabilizację w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Jeśli choć raz wystąpił u nich ból kręgosłupa na dole bądź lumbago, taka profilaktyka będzie niezwykle istotna dla zachowania pełnej sprawności.
A co zrobić, jeśli leki lub nawet fizjoterapia nie przynoszą spodziewanego efektu? W przypadku niepokojących objawów i powikłań może pojawić się konieczność przeprowadzenia zabiegu operacyjnego. O takim zabiegu decyduje lekarz, po dokładnym zbadaniu pacjenta i znalezieniu przyczyny występowania bólu pleców.
Domowe sposoby na lumbago
Zawsze lepiej jest zapobiegać, niż leczyć. Żeby więc nie dopuścić do wystąpienia heksenszusu, pamiętaj o następujących wskazówkach:
- Zmień styl życia na bardziej aktywny
- Dbaj o prawidłową wagę ciała
- Unikaj nagłych, szybkich ruchów skrętnych i podnoszenia ciężkich przedmiotów
- Wzmacniaj mięśnie głębokie brzucha
- Wykonuj codzienne czynności w sposób ergonomiczny
- Stosuj ćwiczenia rozciągające, pozwalające na zachowanie elastyczności mięśni
- Staraj się zredukować stres, który wpływa na napięcie mięśni
- Wprowadź nowe aktywności: pływanie, jogę lub nordic walking
Jak spać przy lumbago?
Pacjenci dotknięci postrzałem powinni w trakcie snu przyjąć odpowiednią pozycję. Najbezpieczniejsza będzie dla nich pozycja embrionalna, czyli spanie na boku z ugiętymi i podkurczonymi nogami.
Źródło:
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Global Report on Disability, 2011.
Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ), Dane statystyczne, 2022
Polskie Towarzystwo Fizjoterapii, Ból kręgosłupa, 2022
