📌 Wiedza w pigułce
- Pokrzywka słoneczna to rzadka odmiana pokrzywki fizykalnej, w której bąble, rumień i świąd pojawiają się po ekspozycji na promieniowanie UV lub światło widzialne.
- Zmiany rozwijają się szybko – zwykle w ciągu kilku minut od kontaktu ze światłem – i najczęściej ustępują po około 1–3 godzinach od zakończenia ekspozycji.
- Rozległa reakcja może być niebezpieczna. Duszność, świsty, obrzęk, znaczne osłabienie, spadek ciśnienia lub omdlenie mogą świadczyć o anafilaksji i wymagają natychmiastowego wezwania pogotowia.
- Rozpoznanie może wymagać próby świetlnej, która potwierdza reakcję skóry na określone zakresy światła i pozwala ustalić minimalną dawkę wywołującą bąble. Późna wysypka utrzymująca się przez wiele dni może wskazywać na inną fotodermatozę.
- Podstawą postępowania jest ochrona przed światłem i leczenie przeciwhistaminowe. Zaleca się ograniczanie ekspozycji, osłanianie skóry i stosowanie preparatów z filtrem, a lekiem pierwszego wyboru są leki przeciwhistaminowe drugiej generacji stosowane zgodnie z zaleceniami lekarza.
Co to jest pokrzywka słoneczna?
Pokrzywka słoneczna (łac. solar urticaria), zwana też pokrzywką świetlną, to rodzaj pokrzywki fizykalnej wywoływanej przez czynniki fizyczne. Pod wpływem nawet niewielkiej ekspozycji na promieniowanie UV, a nawet na światło widzialne, na skórze pacjenta pojawiają się charakterystyczne bąble i swędzący rumień.
Pokrzywki różnego typu to schorzenia dość powszechne w populacji. Szacuje się, że mogą dotyczyć nawet co piątego człowieka, a pokrzywkę słoneczną najczęściej rozpoznaje się w krajach basenu Morza Śródziemnego. W polskim klimacie pokrzywka słoneczna jest zjawiskiem znacznie rzadszym – stanowi zaledwie ok. 1% wszystkich przypadków pokrzywek u Polaków.
Pozostałe pokrzywki z grupy pokrzywek fizykalnych to m.in. pokrzywka pod wpływem zimna, wibracji czy ucisku, a inne rodzaje pokrzywek to np. pokrzywka alergiczna, pokrzywka polekowa, a nawet bardzo rzadka pokrzywka po kontakcie z wodą.
Kto jest narażony na pokrzywkę słoneczną?
Zmiany skórne u polskich pacjentów dotkniętych tym schorzeniem zaczynają pojawiać się wiosną i utrzymują się przez całe lato aż do wczesnej jesieni. Ich intensywność u poszczególnych osób bywa różna.
Pokrzywka słoneczna zazwyczaj występuje u pacjentów przez kilka lat, a czasami nawet przez całe życie, przebiegając z nawrotami w okresach najsilniejszego promieniowania słonecznego.
Niektóre badania wskazują, że mężczyźni chorują nieco rzadziej niż kobiety. Większość pacjentów w momencie wystąpienia pierwszych objawów to osoby młode, między 20 a 35 rokiem życia. U niektórych pacjentów zauważa się obserwuje się korelację pokrzywki słonecznej z innymi typami przewlekłej pokrzywki oraz atopią.
Objawy pokrzywki słonecznej
Objawy pokrzywki słonecznej przypominają objawy pokrzywek innego typu. Obraz kliniczny schorzenia to zmiany skórne w miejscach wystawionych na ekspozycję słoneczną. W przebiegu pokrzywki słonecznej pacjent może zauważyć u siebie:
- obecność charakterystycznych bąbli pokrzywkowych, czyli miejscowych, lekko wypukłych obrzęków skóry właściwej o średnicy 1-3 mm, otoczonych rumieniem, nieco przypominających ślad po oparzeniu pokrzywą,
- możliwe zlewanie się bąbli pokrzywkowych w duże, tkliwe, zaczerwienione i opuchnięte obszary (często w obrębie twarzy),
- świąd skóry, pieczenie, mrowienie, ból skóry w miejscu wystąpienia pokrzywki,
- szybkie zmiany w wyglądzie zmian skórnych. Pokrzywka pojawia się nagle, najczęściej po 5-10 minutach od początku ekspozycji na słońce, a po kilku, kilkunastu godzinach zanika nie pozostawiając po sobie żadnego śladu (maksymalny czas pozostawania na skórze to 24 godziny),
- w rzadkich przypadkach obrzęk naczynioruchowy, czyli powiększenie objętości dolnych warstw skóry i tkanki podskórnej.
Poniższe zdjęcie pokrzywki słonecznej przedstawia zlewające się ze sobą bąble:
Może się zdarzyć, że zmianom skórnym towarzyszą objawy ogólne, takie jak:
- zawroty głowy,
- osłabienie,
- obniżenie ciśnienia tętniczego,
- nudności, wymioty.
Rozległa ekspozycja może wywołać duszność, świsty, obrzęk, znaczne osłabienie, spadek ciśnienia lub omdlenie niezależnie od spożycia alkoholu. Takie objawy mogą oznaczać anafilaksję i wymagają natychmiastowego wezwania pogotowia. Osoba posiadająca zaleconą adrenalinę powinna jej użyć.
Pokrzywka słoneczna u dzieci
Najwięcej przypadków wystąpienia pokrzywki słonecznej notuje się w grupie młodych dorosłych. Pierwsze objawy pacjenci zauważają u siebie najczęściej między 20 a 35 rokiem życia. Zdarza się jednak, że charakterystyczne bąble wskazujące na pokrzywkę pojawiają się również u najmłodszych pacjentów, a także u seniorów.
Objawy przypominające pokrzywkę słoneczną u małego dziecka należy skonsultować z lekarzem. W diagnostyce specjalista może przeprowadzić próbę świetlną, podczas której niewielkie obszary skóry naświetla się określonymi zakresami promieniowania. Badanie pozwala potwierdzić szybką reakcję skóry na światło oraz ustalić minimalną dawkę wywołującą bąble pokrzywkowe. W pokrzywce słonecznej zmiany zwykle pojawiają się w ciągu kilku minut od ekspozycji i najczęściej ustępują po około 1-3 godzinach od jej zakończenia. Wysypka rozwijająca się później i utrzymująca przez wiele dni może wskazywać na inną fotodermatozę, np. wielopostaciowe osutki świetlne.
Dziecko z rozpoznaną pokrzywką słoneczną powinno być starannie chronione przed promieniowaniem słonecznym. Należy ograniczać jego przebywanie na słońcu, stosować odpowiednie preparaty przeciwsłoneczne z wysokim filtrem oraz osłaniać skórę, głowę i twarz, np. za pomocą lekkiej odzieży i czapeczki z szerokim rondem.
Potrzebujesz konsultacji z alergologiem?
Możesz umówić wizytę stacjonarną lub telekonsultację w centrum medycznym Świat Zdrowia
Jak leczyć pokrzywkę słoneczną?
Pokrzywka słoneczna jest w Polsce stosunkowo rzadkim schorzeniem. Jej rozpoznanie może być trudne, ponieważ występujące w jej przebiegu bąble i obrzęk przypominają objawy innych chorób związanych z nadwrażliwością na światło, m.in. porfirii oraz reakcji fototoksycznych i fotoalergicznych.
Pokrzywka słoneczna bywa również mylona z wielopostaciowymi osutkami świetlnymi, które należą do znacznie częstszych fotodermatoz.
W leczeniu pokrzywki słonecznej ważne jest przede wszystkim ograniczanie ekspozycji na światło wywołujące objawy. Zaleca się stosowanie preparatów przeciwsłonecznych, osłanianie skóry i twarzy odpowiednią odzieżą oraz unikanie przebywania na słońcu w okresach największego nasłonecznienia.
Podstawą farmakoterapii są nowoczesne leki przeciwhistaminowe drugiej generacji, przyjmowane zgodnie z zaleceniami lekarza. Jeżeli standardowa dawka nie zapewnia wystarczającej poprawy, specjalista może zdecydować o jej zwiększeniu. Miejscowe kortykosteroidy nie stanowią podstawowego sposobu leczenia bąbli pokrzywkowych, a długotrwałe stosowanie kortykosteroidów ogólnych nie jest zalecane.
W przypadkach opornych na standardowe leczenie lekarz może rozważyć kontrolowaną fototerapię, której celem jest stopniowe zwiększenie tolerancji skóry na światło, lub zastosowanie omalizumabu. Leki immunosupresyjne pozostają opcją zarezerwowaną dla wybranych pacjentów z ciężką, trudną do leczenia postacią choroby.
Pokrzywka słoneczna – najczęstsze pytania
Czy pokrzywka słoneczna może pojawić się w pochmurny dzień lub przez szybę?
Tak. U części pacjentów objawy wywołuje promieniowanie UVA lub światło widzialne, dlatego reakcja może wystąpić również w pochmurny dzień. Promieniowanie UVA może ponadto przenikać przez niektóre szyby, zwłaszcza boczne szyby samochodowe. Zakres światła odpowiedzialny za objawy jest indywidualny i może zostać określony podczas próby świetlnej.
Czy krem z wysokim filtrem zawsze zapobiega pokrzywce słonecznej?
Nie zawsze. Standardowe preparaty przeciwsłoneczne chronią przede wszystkim przed promieniowaniem UV, ale mogą być mniej skuteczne, jeżeli objawy wywołuje światło widzialne. Krem z filtrem powinien być jednym z elementów ochrony, obok przebywania w cieniu oraz noszenia odzieży z gęsto tkanego materiału, nakrycia głowy i okularów przeciwsłonecznych.
Jak przygotować się do wizyty u dermatologa lub alergologa?
Ponieważ bąble mogą zniknąć przed wizytą, warto zrobić zdjęcia zmian skórnych. Pomocne jest także zanotowanie, po jakim czasie od ekspozycji pojawiła się wysypka, jak długo się utrzymywała, które miejsca obejmowała oraz czy towarzyszyły jej duszność, zawroty głowy, nudności lub osłabienie.
Czy pokrzywka słoneczna może samoistnie ustąpić?
Choroba często ma przewlekły przebieg i może nawracać przez wiele lat, szczególnie w okresach intensywnego nasłonecznienia. U części pacjentów z czasem dochodzi jednak do złagodzenia objawów lub samoistnego ustąpienia choroby. Nie można przewidzieć, jak długo będzie ona trwała u konkretnej osoby.
Czy unikanie słońca może prowadzić do niedoboru witaminy D?
Długotrwałe i bardzo rygorystyczne ograniczanie ekspozycji na światło słoneczne może sprzyjać niedoborowi witaminy D. Osoby wymagające stałej fotoprotekcji powinny omówić z lekarzem zasadność oznaczenia jej poziomu oraz ewentualnej suplementacji. Nie należy rezygnować z ochrony przeciwsłonecznej ani celowo wystawiać skóry na słońce w celu uzupełnienia witaminy D.
