Co to jest saturacja?
To termin z dziedziny chemii oznaczający wysycenie cieczy gazem. Saturacja (z łac. saturatio) w medycynie wykorzystywana jest do określenia stopnia nasycenia krwi tętniczej tlenem, dlatego można spotkać się również z określeniem „saturacja krwi” (lub oznaczeniem skrótowym SpO2).
Krążenie krwi ma swój określony i niezmienny kierunek. W naczyniach tętniczych zawsze płynie od serca (tlen znajdujący się we krwi rozprowadzany jest po organizmie), a naczyniami żylnymi wraca do serca (krew pozbawiona jest tlenu). Właściwości optyczne hemoglobiny znajdującej się we krwi utlenowanej (tętnice) są inne niż tej odtlenowanej (żyły) i właśnie na tym opiera się działanie urządzenia do pomiaru saturacji – pulsoksymetru.
Pomiar saturacji
Pomiar nasycenia krwi tlenem jest całkowicie nieinwazyjnym badaniem. Przyrząd do mierzenia saturacji zakłada się na palec (u noworodków urządzenie zakłada się na stopę), a sam pomiar trwa zazwyczaj kilkanaście sekund. Emitowane przez pulsoksymetr światła (podczerwone i czerwone) przenikają przez naczynia krwionośne i są wyłapywane przez znajdującą się w nich hemoglobinę, przy czym hemoglobina natlenowana, w odróżnieniu od odtlenowanej, w większym stopniu wychwytuje światło podczerwone.
Urządzenie mierzy ilość zaabsorbowanego światła i określa stosunek całkowitej hemoglobiny do hemoglobiny utlenowanej. Oznaczana pulsoksymetrem saturacja jest więc procentowym wyrażeniem hemoglobiny utlenowanej znajdującej się we krwi.
Kiedy wykonuje się badanie saturacji?
Badanie saturacji krwi wykonuje się przy:
- zabiegach operacyjnych;
- kontroli stanu zdrowia po operacji;
- chorobach układu oddechowego (astma, POChP);
- chorobach układu krążenia;
- stanach skrajnego wycieńczenia organizmu;
- monitorowaniu wcześniaków;
- śpiączce;
- innych chorobach (np. COVID -19).
Saturacja – normy u dorosłych
Prawidłowa saturacja krwi u dorosłych mieści się w przedziale od 95 do 98 proc., nieco niższy wynik (94 proc.) u seniorów i nałogowych palaczy również uznaje się za prawidłowy. Wyniki powyżej 98 proc. uzyskiwane są właściwie wyłącznie u osób poddawanych tlenoterapii.
Saturacja u dzieci – normy
Prawidłowa saturacja u dziecka powinna wynosić ponad 95 proc. W przypadku wcześniaków pulsoksymetr jest używany stale i służy monitorowaniu ich stanu. W pozostałych przypadkach w ramach badań przesiewowych sprawdza się saturację u noworodka pomiędzy 2. a 24. godziną życia. Obniżona saturacja (<95%) może występować w przypadku wad serca, dlatego jest wskazaniem do wykonania dodatkowych badań, m.in. echa serca.
Niska saturacja – przyczyny
U osób starszych, palaczy, a także u osób przebywających na dużych wysokościach (np. himalaistów) wyniki saturacji mogą różnić się od ogólnie przyjętych prawidłowych wartości. Szczególnie istotne różnice zauważa się u osób przebywających na znacznych wysokościach, co związane jest z niższym ciśnieniem atmosferycznym i zwiększoną produkcją hemoglobiny. W pozostałych przypadkach spadek saturacji obserwowany jest u pacjentów z:
- POChP;
- ostrą niewydolnością oddechową;
- anemią;
- mukowiscydozą;
- astmą;
- innymi problemami z układem oddechowym.
Ze względu na wrażliwość komórek na niedotlenienie (szczególnie komórek nerwowych) saturację poniżej 90 proc. uważa się za zagrażającą zdrowiu. Uzyskanie takich wartości jest wskazaniem do otrzymania pomocy medycznej, przede wszystkim tlenoterapii i dalszej diagnostyki. Saturacja poniżej 70 proc. jest bezpośrednim zagrożeniem życia i uznawana jest za wartość krytyczną saturacji.
Spadek saturacji – objawy
U pacjentów z niską saturacją objawy mogą być bardzo zróżnicowane, ponieważ zależą od cech osobniczych i ogólnego stanu zdrowia. Najczęściej wśród objawów obniżonej wartości saturacji wymienia się:
- spłycony oddech;
- uczucie duszności;
- zawroty i bóle głowy;
- ucisk w klatce piersiowej;
- zaburzenia koordynacji i/lub splątanie umysłowe;
- wzrost ciśnienia;
- przyspieszony puls;
- niepokój;
- omdlenia;
- przy wartościach poniżej 70 proc. może pojawić się sinica.
Jak podnieść saturację?
Obniżona saturacja jest bezwzględnym wskazaniem do konsultacji z lekarzem, który podejmie decyzję dotyczącą dalszego postępowania. Najczęściej stosuje się tlenoterapię. W zależności od stanu pacjenta może być zastosowana tlenoterapia bierna (wąsy tlenowe albo maska) lub czynna, rozprężająca płuca (nieinwazyjna wentylacja mechaniczna).
Zdarza się, że takie postępowanie jest niewystarczające. Jeśli saturacja się nie poprawia pomimo zastosowania tlenoterapii lub stan pacjenta zaczyna się pogarszać, konieczne jest wprowadzenie pacjenta w śpiączkę farmakologiczną, zaintubowanie i podłączenie do respiratora.
Autor: Redakcja
