Szczepienie na grypę – dlaczego warto się zaszczepić?

Dlaczego grypa to coś więcej niż przeziębienie?

Grypa jest ostrą chorobą wirusową układu oddechowego, przenoszoną głównie drogą kropelkową. Zaczyna się zwykle nagle – gorączką, dreszczami, bólami mięśni i głowy, kaszlem oraz wyraźnym osłabieniem^[11]. Najbardziej nasilone objawy ustępują po około tygodniu, ale kaszel i zmęczenie mogą utrzymywać się ponad 2 tygodnie. Dla wielu rodzin oznacza to nieobecność w pracy lub szkole i konieczność opieki nad chorym dzieckiem^[1-3].

Jak odróżnić grypę od przeziębienia?

Pierwsze objawy obu infekcji bywają podobne. Różni je przede wszystkim tempo pojawiania się dolegliwości oraz nasilenie gorączki, bólu mięśni i osłabienia^[3].

Cecha	Grypa	Przeziębienie
Początek objawów	Zwykle nagły	Zwykle stopniowy
Gorączka	Częsta, niekiedy wysoka	Rzadka
Ból mięśni	Częsty, nieraz silny	Zwykle niewielki
Osłabienie	Częste i wyraźne	Zwykle mniej nasilone
Katar i kichanie	Mogą występować	Częste

Tabela przedstawia typowy obraz, a nie reguły – nie każda osoba z grypą ma gorączkę.

Jakie są powikłania po grypie?

Większość chorych wraca do zdrowia bez następstw. U części z nich wirus grypy uszkadza jednak nabłonek dróg oddechowych i ułatwia zakażenia bakteryjne. Powikłania mogą mieć też charakter wirusowy lub wynikać z reakcji zapalnej organizmu, w ciężkich przypadkach prowadzącej do sepsy^[1-3]. Możliwe powikłania grypy:

• zapalenie płuc – w ciężkich przypadkach z niewydolnością oddechową;
• zapalenie oskrzeli lub zatok oraz zapalenie ucha środkowego, częste u dzieci;
• zapalenie mięśnia sercowego i osierdzia;
• rzadziej zapalenie mózgu lub mięśni;
• zaostrzenie chorób przewlekłych, takich jak astma, cukrzyca czy niewydolność serca.

Większe ryzyko ciężkiego przebiegu dotyczy przede wszystkim:

• seniorów,
• kobiet w ciąży,
• dzieci w wieku poniżej 5 lat,
• osób z chorobami przewlekłymi lub obniżoną odpornością.

Zgony z powodu grypy w krajach rozwiniętych dotyczą głównie osób powyżej 65. roku życia. Poważne powikłania mogą jednak wystąpić także u osób wcześniej zdrowych^[2,3].

Sezon grypowy w Polsce trwa zwykle od października do maja, a szczyt zachorowań przypada najczęściej na okres od stycznia do marca^[1].

Czy leki mogą zastąpić szczepienie?

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB podkreśla, że szczepienie jest najskuteczniejszym sposobem ochrony przed grypą, a leki go nie zastępują^[1]:

• leki bez recepty łagodzą objawy, a ich działanie jest krótkotrwałe^[1];
• leki przeciwwirusowe na receptę, np. oseltamiwir, należy zastosować jak najszybciej, najlepiej w ciągu 2 dni od wystąpienia objawów – w badaniach klinicznych skracały chorobę średnio o około dobę^[8]; WHO zaleca, by osoby z grup ryzyka i chorzy z ciężkimi objawami otrzymali leczenie przeciwwirusowe możliwie szybko^[2].

Jak działa szczepionka przeciw grypie?

Szczepionki przeciw grypie dostępne w Polsce w sezonie 2026/2027 są inaktywowane, dlatego nie mogą wywołać grypy. Vaxigrip i wysokodawkowa Efluelda zawierają rozszczepione wirusy grypy, a Influvac – oczyszczone białka z powierzchni wirusa: hemaglutyninę i neuraminidazę^[12].

W odpowiedzi organizm wytwarza przeciwciała, czyli białka rozpoznające te fragmenty wirusa, oraz komórki pamięci immunologicznej, które przy późniejszym kontakcie z wirusem pozwalają szybciej ograniczyć zakażenie. Ochrona rozwija się w ciągu około 2-3 tygodni po szczepieniu^[1].

Według NIZP-PZH skuteczność szczepień przeciw grypie u zdrowych osób poniżej 65. roku życia szacuje się na około 40-70% – o tyle mniejsze jest u zaszczepionych ryzyko zachorowania na grypę niż u osób niezaszczepionych^[12,13]. Skuteczność zależy m.in. od wieku i stanu zdrowia, dopasowania szczepionki do krążących wirusów oraz czasu, jaki upłynął od szczepienia, dlatego w poszczególnych sezonach bywa różna^[13].

Jak szczepionka chroni przed ciężkim przebiegiem grypy?

Większość chorych przechodzi grypę bez konieczności leczenia szpitalnego. Ciężki przebieg zdarza się rzadziej, a hospitalizacja z powodu grypy i jej powikłań dotyczy głównie osób z grup ryzyka^[2].

Szczególnie istotne jest to, że szczepienie zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu: zaszczepieni, którzy mimo to zostali hospitalizowani z powodu grypy, rzadziej wymagali leczenia na oddziale intensywnej terapii lub wentylacji mechanicznej^[4].

U osób starszych szczepionka może słabiej chronić przed samym zachorowaniem, ale według WHO nadal łagodzi przebieg choroby oraz zmniejsza ryzyko powikłań i zgonu – to najważniejsza korzyść, jaką senior może odnieść ze szczepienia^[2].

Czy szczepienie przeciwko grypie chroni serce?

Grypa może zaostrzyć choroby serca, a nawet wywołać poważne zdarzenia sercowo-naczyniowe^[3,5]. Największą korzyść ze szczepienia wykazano u osób po niedawnym ostrym zespole wieńcowym, np. zawale serca. W tej grupie względne ryzyko takich zdarzeń w ciągu roku było o 45% niższe niż w grupie kontrolnej. Wynik ten pochodzi z niewielkiej liczby badań klinicznych, a u pozostałych osób, w tym zdrowych dorosłych, efekt jest mniej pewny^[5].

Jak szczepienie w ciąży pomaga chronić niemowlę?

Niemowląt przed ukończeniem 6. miesiąca życia nie szczepi się przeciw grypie. W tym czasie pomaga je chronić szczepienie matki w ciąży: wytworzone po nim przeciwciała przechodzą przez łożysko i zapewniają dziecku częściową ochronę w pierwszych miesiącach życia^[1,6].

Dlaczego warto szczepić się co roku?

W każdym sezonie grypowym krążą nieco inne wirusy, a odporność poszczepienna z czasem słabnie. Dlatego szczepienia ochronne przeciw grypie zaleca się powtarzać co roku, a skład szczepionki ustala się na podstawie monitorowania wirusów i zaleceń WHO oraz EMA (European Medicines Agency)^[1,3].

W sezonie 2026/2027 dostępne są szczepionki trójwalentne, chroniące przed wirusami A(H1N1), A(H3N2) i B z linii Victoria. W ostatnich sezonach zastąpiły one preparaty czterowalentne, np. Influvac Tetra, ponieważ wirusów linii B/Yamagata nie wykrywa się od marca 2020^[1,7].

Czy szczepionka przeciw grypie jest bezpieczna?

Szczepionki przeciw grypie są stosowane od wielu lat, a poważne działania niepożądane występują rzadko. Najczęstsze odczyny poszczepienne to ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wkłucia, które zwykle mijają po 2-3 dniach. Rzadziej pojawiają się objawy ogólne, np. gorączka, ból głowy, bóle mięśni lub złe samopoczucie, które ustępują po kilku dniach^[13].

Szczepienia nie wykonuje się u osób, u których wystąpiła ciężka reakcja alergiczna po wcześniejszej dawce szczepionki przeciw grypie lub na jej składnik. Przy ostrej chorobie z gorączką szczepienie zwykle odracza się do poprawy stanu zdrowia^[13,14]. Łagodna infekcja, nawet z niewielką gorączką, nie zawsze stanowi przeciwwskazanie do szczepienia. Ostateczną decyzję podejmuje osoba kwalifikująca do szczepienia.

Jakie objawy po szczepieniu powinny zaniepokoić?

Opisane wyżej typowe odczyny mają zwykle łagodny przebieg i ustępują samoistnie po kilku dniach. Po wkłuciu igły, a nawet przed nim, może dojść do omdlenia – zdarza się to zwłaszcza u młodzieży^[9]. Jeśli kręci się w głowie lub robi się słabo, warto od razu powiedzieć o tym personelowi. Po szczepieniu dobrze jest pozostać przez chwilę w punkcie szczepień – personel poinformuje jak długo.

Ciężka reakcja alergiczna zdarza się bardzo rzadko i zwykle pojawia się wkrótce po podaniu szczepionki, ale może wystąpić także po wyjściu z gabinetu. Należy natychmiast wezwać pomoc pod numerem 112 lub 999, jeśli po szczepieniu pojawią się objawy mogące wskazywać na anafilaksję, takie jak:

• duszność, 
• obrzęk języka lub gardła, 
• nagłe zasłabnięcie czy utrata przytomności. 

Mogą im towarzyszyć uogólniona pokrzywka i świąd skóry[9]:

Przy innych niepokojących objawach, np. wysokiej lub utrzymującej się gorączce, warto skontaktować się z lekarzem [16]. Lekarz oceni, czy mógł to być niepożądany odczyn poszczepienny (NOP), i w razie potrzeby zgłosi go do stacji sanitarno-epidemiologicznej.

Co warto zapamiętać o szczepieniu przeciwko grypie?

Szczepienie ochronne nie gwarantuje uniknięcia zakażenia, ale wyraźnie zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu, powikłań i hospitalizacji. Może też dodatkowo chronić serce po niedawnym zawale, a szczepionka podana w ciąży – niemowlę. Poważne działania niepożądane zdarzają się rzadko. Dlatego szczepienie przeciw grypie warto powtarzać co sezon.