Torbiel na jajniku – objawy, leczenie. Czy jest groźna? 

Co to jest torbiel na jajniku?

Torbiel na jajniku to pęcherzyk, który pojawia się wewnątrz jajnika lub na jego powierzchni. Cysta ma kulisty kształt, otoczona jest ścianką zbudowaną z błony, wypełniona jest płynem surowiczym, a czasem również tkanką.  

Torbiel na jajniku – najważniejsze informacje: 

1. Torbiel na jajniku to patologiczna zmiana w obrębie układu rozrodczego. Występuje u kobiet w różnym wieku, choć często wykrywana jest u pacjentek przed menopauzą, co związane jest ze zmianami hormonalnymi charakterystycznymi dla tego okresu.
2. Torbiele mogą rozwijać się pojedynczo, mogą być też mnogie – wtedy pojawiają się na jednym lub na obu jajnikach jednocześnie.
3. Torbiel na jajniku nie musi dawać żadnych objawów – najczęściej kobiety dowiadują się o występowaniu cyst w trakcie kontrolnej wizyty u ginekologa. Część torbieli na jajniku może powodować dolegliwości, takie jak bóle brzucha czy krwawienia między miesiączkami.
4. Większość cyst jest łagodna, jednak niektóre z nich mogą być złośliwe. Ważne jest, aby po wykryciu torbieli na jajniku być pod opieką lekarza i regularnie sprawdzać, czy zmiana się wchłania i nie przekształca w zmianę nowotworową.

Torbiel na jajniku – przyczyny powstawania

Jak powstaje torbiel na jajniku? Przyczyny tworzenia się torbieli najczęściej obejmują zachwiania hormonalne podczas trwania cyklu menstruacyjnego.  

Wśród przyczyn torbieli na jajniku możemy wyróżnić następujące sytuacje: 

• Cysty jajnika powstające w wyniku chwilowych zaburzeń w produkcji hormonów są dość powszechne i zwykle nie stanowi powodu do obaw. Najczęściej taka torbiel zanika w ciągu kilku miesięcy. 

• Inne torbiele na jajniku mogą być wynikiem schorzenia PCOS (zespół policystycznych jajników) lub endometriozy.  
• Torbiel jajnika może także być związana z nowotworem, dlatego problemu nie należy bagatelizować.  

Pamiętaj! Lekarz na podstawie wyników badań i wywiadu ocenia rodzaj torbieli na jajniku i prawdopodobną przyczynę powstania zmiany. Na tej podstawie podejmuje decyzję, czy torbiel na jajniku kwalifikuje się do leczenia, czy należy ją obserwować i czekać, aż sama się wchłonie.  

Czytaj także: Ból jajnika i jajników, co oznacza przed okresem i po okresie? Przyczyny, objawy – kiedy do lekarza?

Torbiel na jajniku – rodzaje

Torbiel na jajniku może przybierać różne rodzaje w zależności od struktury, która przekształciła się w torbiel. Wyróżniamy następujące rodzaje torbieli na jajniku: 

Torbiel czynnościowa (pęcherzykowa)

Pojawienie się torbieli czynnościowej związane jest z zachwianym procesem zaniku pęcherzyka Graffa (ostatnia faza rozwoju pęcherzyka jajnikowego).  

W trakcie cyklu menstruacyjnego za sprawą hormonów pęcherzyk pęka i wypuszcza komórkę jajową (obiema fazami cyklu sterują hormony: LH – hormon luteinizujący i FSH – hormon folikulotropowy). Jeśli tak się nie dzieje, pęcherzyk zamiast zostać usunięty rośnie wypełniając się płynem. W ten sposób powstaje patologiczna zmiana – torbiel na jajniku. Torbiel czynnościowa osiąga określony rozmiar – jest to torbiel jajnika do 4 cm. 

Torbiel ciałka żółtego

Ten rodzaj torbieli na jajniku powstaje, gdy zakłócona jest faza cyklu polegająca na zaniku ciałka żółtego. Jest to gruczoł, który powstaje po owulacji w wyniku przekształcenia pęcherzyka Graffa – jego zadaniem jest między innymi produkcja progesteronu. W normalnych warunkach – jeśli komórka jajowa nie została zapłodniona – ciałko żółte z czasem przestaje produkować hormony i zanika. W przypadku, zbyt dużego poziomu progesteronu z ciałka żółtego tworzy się torbiel na jajniku (ma zwykle od 4cm – 6cm). 

Torbiel krwotoczna

W fazie owulacji pęcherzyk Graffa pęka. Jeśli uszkodzi znajdujące się wokół naczynia krwionośne, krew może przedostać się do środka pęcherzyka. W ten sposób powstaje torbiel krwotoczna. Zwykle nie jest groźna – zmiana po jakimś czasie znika, należy jednak wykonywać badania USG i sprawdzać, czy się nie powiększa. 

Torbiel endometrialna (czekoladowa)

Torbiel endometrialna powstaje w wyniku endometriozy. Jest to schorzenie polegające na przemieszczaniu się błony śluzowej macicy (endometrium) poza jej obszar. Tkanki mogą być obecne np. na jajnikach i tworzyć cysty.  

Torbiel na jajniku może szybko powiększać się (w niektórych przypadkach nawet do kilkunastu centymetrów), a także pękać. Stan ten wymaga pilnej interwencji medycznej. Wypełniona jest charakterystyczną cieczą o ciemnobrunatnej, czekoladowej barwie (ze względu na obecność krwi w endometrium).  

Torbiel dermoidalna (skórzasta)

Torbiel na jajniku może zawierać elementy tkanek (m.in. włosów, skóry, zębów). Jest to rodzaj łagodnego nowotworu o nazwie potworniak. Torbiel dermoidalną zazwyczaj usuwa się chirurgicznie. 

Torbiel na jajniku – objawy

Jakie dolegliwości powoduje torbiel na jajniku? Objawy w przypadku mniejszych torbieli zwykle nie są odczuwalne. Z tego powodu często pacjentka nie wie, że na jajniku rozwija się cysta. Zmiana zostaje zauważona przez lekarza dopiero podczas kontrolnego badania USG. 

Gdy torbiel na jajniku osiąga większe rozmiary, mogą występować następujące objawy: 

• bóle w dolnej części brzucha, 
• krwawienia występujące między miesiączkami, 
• zaburzenia miesiączkowania, 
• wzdęcia i dyskomfort w brzuchu, 
• mdłości, 
• parcie na pęcherz (częstomocz), 
• ból podczas stosunku. 

Czytaj także: Choroby ginekologiczne a ból kręgosłupa – jak rozpoznać źródło bólu pleców u kobiet?

Niektóre rodzaje torbieli na jajniku mogą zaburzać gospodarkę hormonalną, a przez to powodować dodatkowe dolegliwości takie jak: 

• wypadanie włosów, 
• nadmierne owłosienie (hirsutyzm) – towarzyszy zespołowi policystycznych jajników (PCOS).

Czytaj także: Hiperandrogenizm – przyczyny, objawy, badania. Jak wygląda leczenie?

Czy torbiel na jajniku jest groźna?

W większości przypadków cysty na jajnikach nie są groźne i samoistnie się wchłaniają – zwłaszcza te, których pojawienie się wynika z chwilowych zaburzeń cyklu menstruacyjnego (torbiele czynnościowe, torbiele ciałka żółtego, torbiele krwotoczne). Wtedy torbiel na jajniku ma najczęściej łagodny charakter, a jej obecność w układzie rozrodczym nie budzi niepokoju. Lekarz wykonując kolejne badania USG ocenia czy rozmiar i rodzaj torbieli zmienił swój charakter. W razie zaobserwowanych nieprawidłowości może zalecić jedną z metod leczenia – wycięcie laparoskopowe lub kurację lekami hormonalnymi. 

Kiedy torbiel na jajniku jest groźna? Niektóre cysty mogą być niebezpieczne dla zdrowia i życia – należy być szczególnie ostrożnym, gdy: 

• cysta jest duża (torbiel na jajniku ma 5-10 cm) – prawdopodobieństwo powikłań jest większe niż w przypadku małych torbieli, 
• torbiel na jajniku szybko rośnie, a dodatkowo lekarz stwierdza zmiany w strukturze cysty, 

• torbiel na jajniku ma charakter nowotworowy – ważne w tym przypadku jest przebywanie pod ścisłą opieką lekarską. 

Przy torbieli jajnika mogą wystąpić powikłania, takie jak: 

• pęknięcie torbieli jajnika – treść cysty przedostaje się do jamy otrzewnej, 
• skręt torbieli jajnika – w takiej sytuacji odcinany jest dopływ krwi do jajnika (naczynia krwionośne zaciskają się), co może prowadzić do martwicy narządu. 

Gdy zaobserwujesz u siebie objawy, takie jak: nagły, ostry ból w podbrzuszu, nudności lub wymioty, gorączkę – natychmiast zgłoś się po pomoc do lekarza. Może to świadczyć o pojawieniu się wyżej wymienionych powikłań. Szybka interwencja medyczna jest ważna – pęknięcie torbieli lub jej skręt może zagrażać zdrowiu i życiu pacjentki. 

Torbiel na jajniku – leczenie

W leczeniu bardzo ważne jest monitorowanie zmian podczas kontrolnych badań USG. Lekarz ocenia, czy cysta zmienia swoje rozmiary – wchłania się lub powiększa.

Wśród sposobów na wchłonięcie torbieli na jajniku możemy wyróżnić następujące sytuacje:

1. Zwykle torbiel jajnika wchłania się sama – proces ten może nastąpić już podczas kolejnego cyklu miesiączkowego. W niektórych przypadkach potrzeba więcej czasu – zmiana zmniejsza się aż do całkowitego zaniku w ciągu kilku kolejnych miesięcy. Wówczas nie trzeba podejmować żadnych kroków, aby przyśpieszyć zanik cysty. Stosuje się metodę wyczekiwania i sprawdzania rozmiaru torbieli na jajniku podczas badań USG. 
2. Gdy organizm nie jest w stanie naturalnie powrócić do równowagi i usunąć cysty, lekarz może podjąć decyzję o zastosowaniu specjalnego leczenia. Sposób na wchłonięcie się torbieli to włączenie kuracji farmakologicznej – zwykle są to tabletki antykoncepcyjne z odpowiednio wyważoną proporcją hormonów: estrogenów i progesteronu.  
3. Czasem jedyną opcją pozbycia się torbieli jest wycięcie zmiany. Jeśli cysta ma mniej niż 10 cm najczęściej wykorzystuje się do tego celu laparoskop. Przy większych torbielach niezbędny może okazać się zabieg chirurgiczny.

Dobór metody leczenia torbieli na jajniku dobiera ginekolog na podstawie m.in.: rodzaju zmiany, prawdopodobieństwa, że cysta się wchłonie, a także miejsca, w którym się znajduje.   

Duże znaczenie ma także wielkość cysty np. torbiel na jajniku poniżej 2 cm zwykle wynikają z chwilowych zachwiań w cyklu miesiączkowym i nie wymagają badań kontrolnych. Z kolei, jeśli torbiel na jajniku ma do ok. 5 cm – zdjęcie USG powinno być wykonane po kilku miesiącach o zdiagnozowania zmiany. Są to ogólne zasady – jednak o potrzebie i sposobie monitorowania cysty zawsze decyduje lekarz. 

Jak wygląda torbiel jajnika?

Budowa torbieli na jajniku może się różnić – w zależności od rodzaju i sposobu tworzenia się cysty. Jak wygląda torbiel jajnika? Dla przykładu – torbiele czynnościowe zwykle wypełnione są przezroczystą substancją, ich ścianki są cienkie, a wnętrze nie jest unaczynione.  

W przypadku torbieli na jajniku o charakterze nowotworowym ściany są grube, cysta ma nieregularny kształt i może być silnie unaczyniona. 

Pamiętaj, że rodzaj torbieli na jajniku diagnozuje lekarz – każdy przypadek cysty rozpatrywany jest indywidualnie na podstawie obrazu widocznego w USG, czasem może być konieczne wykonanie dodatkowych badań diagnostycznych, takich jak oznaczenie hormonów we krwi – na tej podstawie określana jest przyczyna powstania torbieli i dobierane odpowiednie leczenie. 

Torbiel jajnika – czego nie wolno robić?

Jeśli masz torbiel na jajniku, pamiętaj, aby przestrzegać poniższych zasad: 

• nie próbuj leczyć się sama za pomocą dostępnych suplementów i ziół – o zastosowaniu odpowiednich preparatów i leków zawsze powinien decydować lekarz, 
• w przypadku, gdy torbiel jest duża i dodatkowo odczuwasz nieprzyjemne objawy, takie jak np. ból brzucha, czy skurcze – zrezygnuj z intensywnych ćwiczeń – mogą zwiększać ryzyko pęknięcia torbieli jajnika i jej skrętu, 

• nie przerywaj leczenia i stosuj się do zaleceń lekarskich – pamiętaj, aby regularnie przyjmować leki, jeśli stosujesz kurację hormonami, a także zgłoś się na badania, w przypadku, gdy lekarz podjął decyzję o potrzebie wykonania kontrolnego zdjęcia USG, 
• nigdy nie ignoruj dolegliwości, takich jak gorączka, wymioty czy ostry ból w podbrzuszu – mogą być sygnałem, że wystąpiły powikłania i konieczna jest interwencja medyczna.   

Autor: Katarzyna Górska