Uczulenie na chlor – czy woda basenowa może nam szkodzić?

Czy chlor może uczulać?

Chlorowanie wody jest powszechną metodą ograniczania liczby bakterii, wirusów i innych drobnoustrojów w basenach oraz wodzie wodociągowej. W tym celu stosuje się odpowiednio dozowane związki chloru, a nie czysty chlor gazowy. Przy prawidłowym stężeniu środek dezynfekujący zabezpiecza wodę przed zakażeniami, jednak u części osób może podrażniać skórę, oczy lub drogi oddechowe.

Potocznie mówi się wówczas o „uczuleniu na chlor”, ale najczęściej nie jest to alergia, ponieważ reakcja nie wynika z wytworzenia przeciwciał przeciwko chlorowi. Objawy są zwykle skutkiem bezpośredniego drażnienia skóry i błon śluzowych. Mogą wystąpić już przy pierwszym kontakcie, bez wcześniejszego uczulenia organizmu. Bardziej podatne bywają osoby z atopowym zapaleniem skóry, suchą lub uszkodzoną skórą, astmą albo nadreaktywnością oskrzeli.

Za dolegliwości pojawiające się na basenie często odpowiadają także chloraminy. Powstają one, gdy środek dezynfekujący reaguje z potem, moczem, martwymi komórkami skóry oraz pozostałościami kosmetyków wniesionymi do wody przez kąpiących się. Chloraminy mogą wywoływać pieczenie i zaczerwienienie oczu, świąd i przesuszenie skóry, katar, kaszel, świszczący oddech oraz zaostrzenie astmy. Ich stężenie może być szczególnie wysokie na zatłoczonych, źle wentylowanych basenach krytych. Charakterystyczny intensywny zapach chloru zazwyczaj świadczy właśnie o obecności chloramin, a nie o wyjątkowej czystości wody.

Objawy czulenia na chlor – wysypka i co jeszcze? 

Reakcje na drażniące działanie chloru mogą być różne w przypadku poszczególnych osób. Zależą od wrażliwości organizmu, ale też czasu trwania kontaktu z chlorowaną wodą lub środkami czyszczącymi oraz innych czynników, w tym przede wszystkim współwystępowania chorób alergicznych, zwłaszcza astmy i atopowego zapalenia skóry (AZS) oraz przewlekłych chorób dróg oddechowych na tle niealergicznym.  

Do najczęstszych objawów uczulenia na chlor zalicza się przede wszystkim: 

• podrażnienie błon śluzowych oraz drażniące kontaktowe zapalenie skóry, objawiające się zaczerwienieniem, suchością, świądem, pieczeniem, tkliwością lub bólem w miejscu kontaktu;
• wysypka albo bąble pokrzywkowe – wypukłe, swędzące zmiany o wyraźnych granicach; nawracająca pokrzywka wymaga rozważenia także innych przyczyn niż samo drażniące działanie chlorowanej wody;
• kaszel, duszność, ucisk w klatce piersiowej lub świszczący oddech;
• katar, świąd nosa, kichanie i przekrwienie błony śluzowej nosa;
• pieczenie, łzawienie i zaczerwienienie oczu.

Objawy nadwrażliwości na chlor, w tym dolegliwości skórne, mogą wystąpić już podczas pierwszej wizyty na basenie z silnie chlorowaną wodą, choć zwykle pojawiają się dopiero po długotrwałym kontakcie z chlorowaną wodą, np. u zawodowych pływaków, ratowników wodnych, instruktorów pływania itd.

Jeśli po kontakcie z chlorowaną wodą regularnie występują bąble pokrzywkowe, kaszel, świszczący oddech lub duszność, warto skonsultować się z alergologiem, który pomoże wykluczyć astmę, pokrzywkę indukowaną oraz reakcję na inne substancje obecne na basenie.

Astma i AZS a uczulenie na chlor

Astma ani atopowe zapalenie skóry nie stanowią automatycznego przeciwwskazania do korzystania z basenu. Reakcja na chlorowaną wodę jest indywidualna: u części osób nie powoduje ona istotnych dolegliwości, natomiast u innych może przesuszać i podrażniać skórę albo nasilać objawy ze strony dróg oddechowych.

U osób z AZS chlorowana woda może zwiększać suchość, świąd i pieczenie skóry, zwłaszcza podczas zaostrzenia choroby lub przy uszkodzonym naskórku. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z AZS powinna zrezygnować z pływania. Pomocne może być:

• zastosowanie emolientu przed wejściem do wody,
• krótki prysznic po pływaniu,
• delikatne osuszenie skóry,
• ponowne nałożenie preparatu nawilżającego.

U osób z astmą dolegliwości mogą nasilać przede wszystkim chloraminy – substancje powstające, gdy środki chlorujące reagują m.in. z potem, moczem, naskórkiem i kosmetykami. Gromadzą się one szczególnie w powietrzu nad wodą na źle wentylowanych basenach krytych i mogą wywoływać kaszel, świszczący oddech, ucisk w klatce piersiowej albo napad astmy.

Osoba z prawidłowo kontrolowaną astmą zwykle może pływać, o ile wysiłek i warunki na danym basenie nie prowokują objawów. Nie ma potrzeby automatycznego wybierania naturalnych akwenów ani obiektów reklamowanych jako „bezchlorowe”. Ważniejsze są dobra kontrola choroby, stosowanie leków zgodnie z planem leczenia oraz wybór czystego i dobrze wentylowanego basenu. Intensywny chemiczny zapach, pieczenie oczu lub pojawienie się kaszlu mogą świadczyć o dużej ilości chloramin – w takiej sytuacji należy wyjść z basenu i poinformować obsługę.

Jeśli po pływaniu regularnie występują duszność, świsty lub ucisk w klatce piersiowej, potrzebna jest konsultacja lekarska. Może to świadczyć o niewystarczająco kontrolowanej astmie, skurczu oskrzeli wywołanym wysiłkiem albo nadmiernej ekspozycji na substancje drażniące, a nie o alergii na chlor.

Uczulenie na chlor u dziecka 

Dziecko z nadwrażliwością na chlor to trudne wyzwanie dla rodzica, który chciałby móc korzystać z maluchem z basenów i aquaparków. Reakcje uczuleniowe po kontakcie z chlorowaną wodą u małych dzieci nie są rzadkością, przede wszystkim ze względu na ich delikatniejszą skórę i bardziej wrażliwe oczy. Pediatrzy zalecają kąpanie małych wrażliwców w wodzie ozonowanej. Na szczęście w dużych miastach niektóre baseny i parki wodne są już dezynfekowane w ten bezpieczniejszy dla zdrowia sposób (informacji na temat metod oczyszczania wody szukaj na stronach internetowych poszczególnych ośrodków).  

Wizyta z małym dzieckiem na basenie z chlorowana wodą oczywiście nie zawsze kończy się wysypką czy kaszlem. Wiele maluchów wykazuje dobrą tolerancję chlorowanej wody i nie ma żadnych niepokojących objawów. Sygnałem nadwrażliwości powinien być dla Ciebie:  

• płacz dziecka,  
• tarcie oczu,  
• drapanie skóry,  
• kaszel.  

W takiej sytuacji malucha trzeba szybko wyprowadzić z basenu i dokładnie opłukać jego ciało pod prysznicem.  

Uczulenie na chlor – jak sobie pomóc? 

eżeli po pływaniu lub kąpieli pojawiają się łagodne podrażnienia skóry, oczu albo nosa, nie zawsze trzeba całkowicie rezygnować z chlorowanej wody. Znaczenie mają stężenie środków dezynfekujących, ilość chloramin, wentylacja pomieszczenia, czas ekspozycji oraz indywidualna wrażliwość.

Aby ograniczyć dolegliwości:

• wybieraj dobrze utrzymane i wentylowane baseny; intensywny chemiczny zapach może świadczyć o nagromadzeniu chloramin;
• przed wejściem do basenu weź krótki prysznic, aby usunąć pot i kosmetyki uczestniczące w powstawaniu chloramin;
• po pływaniu spłucz ciało czystą wodą, delikatnie je osusz i zastosuj bezzapachowy emolient;
• używaj dobrze dopasowanych okularów pływackich, jeżeli chlorowana woda podrażnia oczy;
• ogranicz czas przebywania w wodzie i zrezygnuj z danego basenu, jeżeli regularnie wywołuje objawy;
• unikaj jacuzzi, kurtyn wodnych i słabo wentylowanych basenów krytych, jeżeli rozpylona woda lub powietrze nad basenem powodują kaszel, świsty albo pieczenie oczu. Chloraminy mogą przechodzić do powietrza i drażnić drogi oddechowe.

Wody otwarte ani obiekty reklamowane jako „bezchlorowe” wcale nie muszą być bezpieczniejszą alternatywą. Naturalne akweny mogą zawierać drobnoustroje, a inne metody uzdatniania wody nie zawsze całkowicie zastępują stosowanie środków chlorujących.

Jeżeli podrażnienie pojawia się również podczas kąpieli w domu, warto wybierać krótkie, letnie prysznice, zadbać o wentylację łazienki i stosować łagodne, bezzapachowe kosmetyki. Nie ma potrzeby rutynowego filtrowania ani gotowania bezpiecznej wody wodociągowej. Gotowanie może zmniejszyć ilość wolnego chloru, ale nie usuwa skutecznie monochloraminy, jeżeli to ona jest stosowana przez dostawcę wody. Rodzaj środka dezynfekującego można sprawdzić u lokalnego przedsiębiorstwa wodociągowego.

Leczenie „alergii na chlor”

Jeśli trafisz do gabinetu dermatologa z objawami nadwrażliwości na chlor, lekarz prawdopodobnie będzie chciał zróżnicować nadwrażliwość na ten pierwiastek z innymi schorzeniami o podobnym obrazie klinicznym, np. z alergią na kosmetyki pielęgnacyjne lub rzadko występującą pokrzywkę wodną. Możesz być poddany testom skórnym, jednak pośród testowanych alergenów nie będzie chloru. Potwierdzeniem nadwrażliwości na jego działanie może być brak rozpoznania alergii na inne substancje.  

Ponieważ chlor nie jest alergenem, u osób z nadwrażliwością na jego działanie nie można niestety zastosować terapii odczulającej.  

Do leczenia objawów skórnych po kontakcie z chlorem stosuje się preparaty pomocne również w alergiach kontaktowych:  

• dostępne bez recepty maści i kremy z hydrokortyzonem, 
• leki przeciwhistaminowe.  

W przypadkach ciężkich pokrzywek lekarz może zalecić:  

• miejscową lub doustną aplikację glikokortykosteroidami,  
• leki przeciwświądowe, 
• okłady ściągające.  

Pomocne jest też stosowanie odpowiednich kosmetyków, np. emolientów dla skóry atopowej lub łagodzącego żelu z aloesu. Jeżeli mimo rozwoju niewielkiej nadwrażliwości decydujesz się utrzymać kontakt z chlorowaną wodą, w sprzedaży dostępne są specjalne żele neutralizujące zapach chloru, nawilżające skórę i łagodzące podrażnienia.