Na czym polegają zaburzenia adaptacyjne?
Zaburzeniami adaptacyjnymi nazywamy trudności w funkcjonowaniu społecznym i zawodowym spowodowane koniecznością przystosowania się do stresującego wydarzenia życiowego. Sytuacje mogące być przyczyną zaburzeń adaptacyjnych to np. urodzenie dziecka, ślub, utrata pracy, zakończenie związku czy zdiagnozowanie poważnej choroby [3, 4].Zaburzenia adaptacyjne zostały uwzględnione w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 w kategorii Reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne (F43). Znajdują się też w klasyfikacji zaburzeń psychicznych DSM-5 opracowanej przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne.
Objawy zaburzeń adaptacyjnych
Objawy zaburzeń adaptacyjnych mogą mieć różną postać i nasilenie; często zależą od czynników osobowościowych, skłonności do depresji czy lęku [4].W przebiegu zaburzeń adaptacyjnych można zaobserwować m.in.:
- lęk,
- niepokój,
- przygnębienie,
- uczucie napięcia,
- rozdrażnienie,
- płaczliwość,
- zaburzenia snu,
- problemy z koncentracją i pamięcią [1, 4].
Ze względu na dominujące objawy wyróżnia się następujące formy zaburzeń adaptacyjnych:
- Krótka reakcja depresyjna – przemijający, łagodny stan depresyjny trwający nie dłużej niż miesiąc.
- Reakcja depresyjna przedłużona – łagodny stan depresyjny występujący w wyniku przedłużającego się narażenia na stresową sytuację, trwający jednak nie dłużej niż 2 lata.
- Reakcja mieszana lękowo-depresyjna – występują objawy lękowe i depresyjne, jednak ich nasilenie nie jest na tyle duże, by rozpoznać zaburzenia depresyjne i lękowe mieszane lub inne mieszane zaburzenia lękowe.
- Zaburzenia adaptacyjne głównie z zaburzeniami innych emocji – objawy obejmują zazwyczaj kilka typów emocji (np. lęk, depresja, napięcie, gniew). Lęk i depresja mogą być na tyle nasilone, że spełniają kryteria innych zaburzeń, lecz nie są dominującymi objawami.
- Zaburzenia adaptacyjne głównie z zaburzeniami zachowania – dominującym składnikiem jest zmiana zachowania, np. występowanie zachowań agresywnych lub dyssocjalnych.
- Zaburzenia adaptacyjne z mieszanymi zaburzeniami zachowania i emocji – występują nasilone objawy zarówno zaburzeń emocjonalnych, jak i zaburzonego zachowania [1].
Zaburzenia adaptacyjne – ile trwają?
Z czasem objawy zaburzeń adaptacyjnych stają się coraz mniej nasilone. Zwykle utrzymują się nie dłużej niż przez 6 miesięcy od czasu ustąpienia stresu lub jego następstw (wyjątkiem jest przedłużona reakcja depresyjna). Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 6 miesięcy, należy przeprowadzić diagnostykę w kierunku epizodu depresyjnego [1, 3].Leczenie zaburzeń adaptacyjnych
Zaburzenia adaptacyjne mogą ustępować samoistnie, jednak wskazane jest skorzystanie z profesjonalnej pomocy, zwłaszcza jeśli występują znaczne trudności w funkcjonowaniu społecznym i zawodowym. Główną metodą leczenia jest psychoterapia, często o charakterze interwencji kryzysowej, poradnictwa lub terapii wspierającej. W niektórych przypadkach, jeśli występują nasilone objawy depresyjne lub lękowe, stosuje się farmakoterapię [1].Różnicowanie zaburzeń adaptacyjnych z innymi jednostkami
Duże znaczenie ma różnicowanie zaburzeń adaptacyjnych z zaburzeniami pourazowymi, zaburzeniami lękowymi czy zaburzeniami nastroju. Należy w związku z tym podkreślić, że:- Zaburzenia adaptacyjne rozwijają się w następstwie zwykłych wydarzeń życiowych – w odróżnieniu od ostrej reakcji na stres i zespołu stresu pourazowego (PTSD), występujących u osób, które doświadczyły np. wojny, gwałtu, przetrzymywania jako zakładnika, klęski żywiołowej.
- Inaczej niż w przypadku zaburzeń adaptacyjnych, objawy w przebiegu zaburzeń lękowych i zaburzeń nastroju (np. epizodu depresyjnego) nie są ściśle związane z trudną sytuacją życiową; ponadto u osób z zaburzeniami lękowymi i zaburzeniami nastroju dochodzi do częstych nawrotów.
- W obraz zaburzeń adaptacyjnych nie są wpisane urojenia i omamy, co odróżnia tę jednostkę od krótkotrwałych zaburzeń psychotycznych [3].
Zaburzenia adaptacyjne a L4 i renta
Zaburzenia adaptacyjne mogą w znacznym stopniu utrudniać wykonywanie codziennych zadań. Jeśli występuje czasowa niezdolność do pracy, osoba z zaburzeniami adaptacyjnymi może otrzymać od psychiatry zwolnienie lekarskie (tzw. L4). Pacjent może też ubiegać się o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy.Zaburzenia adaptacyjne u dzieci
Zaburzenia adaptacyjne mogą wystąpić u osób w każdym wieku, również u dzieci i nastolatków [3]. Przyczyną zaburzeń może być np. rozwód rodziców, zmiana szkoły czy przeprowadzka. Zaburzenia adaptacyjne w tej grupie wiekowej szczególnie często objawiają się zaburzeniami zachowania. U dziecka może też dochodzić do zachowań regresywnych, np. ssania kciuka, moczenia się w nocy [1].Bibliografia:
1. Gałecki P., Szulc A., Psychiatria, Edra Urban & Partner, Wrocław 2018.
2. Heitzman J., Zaburzenia po stresie traumatycznym – praktyka kliniczna i opiniowanie, „Psychiatria po Dyplomie” 2010, t. 7, nr 5, s. 59–64.
3. Kaplan H.I., Sadock B.J., Sadock V.A., Psychiatria kliniczna, Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner, wyd. 2, Wrocław 2004.
4. Rutkowski K., Diagnostyka porównawcza zaburzeń pourazowych, „Psychiatria Polska” 2005, t. 39, nr 1, s. 75–88.
