Czym jest ostra reakcja na stres?
Ostra reakcja na stres (ASR, acute stress reaction) to najczęściej spotykana reakcja na uraz psychiczny lub fizyczny. Jest przejściowym zaburzeniem o znacznym nasileniu, występującym u osób narażonych na działanie wyjątkowo silnego stresora, które nie przejawiały wcześniej żadnych zaburzeń psychicznych. Do wystąpienia ostrej reakcji na stres mogą prowadzić takie wydarzenia, jak katastrofa naturalna, wypadek samochodowy, pożar domu, napad czy gwałt [1, 2, 3].
Objawy ostrej reakcji na stres
Według kryteriów diagnostycznych ICD-10 objawy ostrej reakcji na stres pojawiają się w ciągu godziny od narażenia na działanie stresora. W zależności od występujących objawów można wyróżnić postać łagodną, umiarkowaną i ciężką ostrej reakcji na stres [1].
Objawy w pierwszych chwilach po urazie mogą być różne, najczęściej występują:
- oszołomienie,
- zawężenie pola świadomości i uwagi,
- nierozumienie bodźców docierających z otoczenia,
- wyraźna dezorientacja,
- aktywność niedostosowana do sytuacji lub bezcelowa.
Osobie z ostrą reakcją na stres otaczający świat może się wydawać nierealny i podobny do snu. Poszkodowany może nie wiedzieć, co się do niego mówi, mieć poczucie bezradności i braku kontaktu z własnym ciałem, przejawiać zachowania ryzykowne i impulsywne [1, 3]. Objawy te wiążą się z ekstremalnym stresem, którego doświadczył pacjent – nie są skutkiem działania substancji psychoaktywnych ani nie wynikają z ogólnego stanu zdrowia.
Po ustąpieniu sytuacji bezpośredniego zagrożenia u osoby, u której rozwinęła się ciężka ostra reakcja na stres, może wystąpić stupor dysocjacyjny (osłupienie, brak wypowiedzi, znieruchomienie, nieprawidłowe reakcje np. na dotyk) albo nadmierne pobudzenie (ucieczka z miejsca wydarzenia, fuga dysocjacyjna – objęte niepamięcią podróżowanie w nieznane miejsca z ujawnianiem nowej tożsamości) [1, 3].
Mogą też pojawić się takie objawy, jak:
- rozpacz i poczucie braku nadziei,
- nadmierny smutek,
- lęk,
- złość i agresja słowna.
Wśród objawów somatycznych ostrej reakcji na stres wymienia się m.in. kołatania serca, tachykardię (częstoskurcz serca), nadmierną potliwość, przyspieszenie oddechu, duszności oraz zaczerwienienie skóry [1].
Częstym skutkiem ostrej reakcji na stres jest niepamięć całości lub fragmentów wydarzenia, które ją spowodowało [1].
Chcesz zadbać o zdrowe dziś i dobre jutro swoich pracowników?
Sprawdź PROgram: PROfilaktyka w kierunku długowieczności
Ostra reakcja na stres – czas trwania objawów
Objawy ostrej reakcji na stres utrzymują się przez parę godzin lub 2–3 dni. Jeśli działanie stresora dobiegnie końca, a poszkodowany zostanie szybko ewakuowany z miejsca zdarzenia, nasilenie objawów powinno się zmniejszyć w ciągu 8 godzin. W przypadku gdy narażenie na sytuację stresową się przedłuża, objawy zaczynają ustępować po około dwóch dobach, a po trzeciej zwykle są już bardzo łagodne [1].
Ostra reakcja na stres a PTSD
Ostra reakcja na stres często poprzedza diagnozę zespołu stresu pourazowego (PTSD). Oba zaburzenia rozwijają się wskutek wystąpienia silnej sytuacji stresowej zagrażającej życiu, zdrowiu lub integralności cielesnej. Zespół stresu pourazowego jest rozpoznawany, gdy objawy utrzymują się ponad miesiąc i pacjent spełnia wszystkie kryteria diagnostyczne tej jednostki [3].
Leczenie ostrej reakcji na stres
Postępowanie w przypadku ostrej reakcji na stres jest uzależnione od intensywności objawów, czasu ich trwania oraz stopnia, w jakim zakłócają one funkcjonowanie pacjenta. Wstępna pomoc psychologiczna może zapobiec rozwojowi długoterminowych problemów natury psychologicznej i wystąpieniu zespołu stresu pourazowego. Leczenie jako takie może jednak nie być konieczne – objawy ostrej reakcji na stres zazwyczaj ustępują samoistnie po ustaniu działania stresora. W niektórych przypadkach istnieje potrzeba doraźnego podania leków [1, 4].
Bibliografia:
1. Gałecki P., Szulc A., Psychiatria, Edra Urban & Partner, Wrocław 2018.
2. Heitzman J., Zaburzenia po stresie traumatycznym – praktyka kliniczna i opiniowanie, „Psychiatria po Dyplomie” 2010, t. 7, nr 5, s. 59–64.
3. Heitzman J., Psychiatria. Podręcznik dla studiów medycznych, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007.
4. TENTS, Interwencje w następstwie katastrof, Academic Medical Center University of Amsterdam 2009.
Polecane artykuły:
