Zez u niemowlaka i noworodka – kiedy udać się do okulisty?

Zez u niemowlaka, czyli co powoduje uciekające oko

Zez u niemowlaka wynika z niedojrzałości mechanizmów kontrolujących ruchy gałek ocznych. Mięśnie odpowiedzialne za poruszanie oczami oraz nerwy przewodzące impulsy nerwowe dopiero uczą się współpracować. Z tego względu w pierwszych tygodniach życia ruchy gałek ocznych mogą być nieskoordynowane, a noworodek zezuje – jedno oko może na chwilę „uciec” do nosa lub na zewnątrz. 

Dodatkowym czynnikiem wprowadzającym rodziców w błąd jest fizjonomiczna budowa twarzy małego dziecka. Wiele niemowląt ma szeroki grzbiet nosa i fałdki skórne przy wewnętrznych kącikach oczu (tzw. fałdy nakątne), co sprawia wrażenie, że niemowlę zezuje, choć w rzeczywistości ustawienie gałek ocznych jest prawidłowe. To zjawisko nosi nazwę zeza pozornego u niemowlaka i z czasem ustępuje samoistnie, wraz ze zmianami anatomicznymi twarzy. 

Zezowanie u niemowląt – do kiedy może być normą? 

Pierwsze trzy miesiące życia to czas intensywnego dojrzewania układu wzrokowego. W tym okresie niemowlę robi zeza zazwyczaj z przyczyn fizjologicznych – gałki oczne mogą chwilowo uciekać, a dziecko nie zawsze skupia wzrok w jednej linii. Wraz z rozwojem układu nerwowego i poprawą koordynacji mięśni gałek ocznych, ruchy oczu stają się bardziej zsynchronizowane. 

Zatem, do kiedy zezowanie u niemowląt może być uznane za naturalne?

Warto jednak pamiętać, że każde dziecko rozwija się indywidualnie – u niektórych maluchów może to potrwać nieco dłużej. Jeśli jednak niemowlę zezuje jednym okiem lub zezowanie niemowlaka staje się częstsze lub bardziej zauważalne po 3.–4. miesiącu, warto zgłosić się do specjalisty. 

Czytaj także: Siatka centylowa dziecka – czym jest i do czego służy?

Zez u starszego niemowlęcia – kiedy niepokoić się objawami? 

Po 4. miesiącu życia większość dzieci wykazuje już dojrzałą kontrolę nad ruchem oczu. Zez u 4-miesięcznego niemowlaka, który jest widoczny przez większą część dnia, powinien już wzbudzić czujność. Jeżeli niemowlę robi zeza stale, szczególnie gdy zezowanie dotyczy tylko jednego oka lub nie zanika nawet podczas skupienia wzroku, może to świadczyć o zaburzeniu osi wzrokowych. 

W dalszym okresie – np. jeśli zauważymy zez u 6-miesięcznego dziecka, zez u 7-miesięcznego dziecka czy zez u 8-miesięcznego niemowlaka – nie należy tego ignorować. Zez staje się wówczas objawem wymagającym diagnostyki, ponieważ może prowadzić do zaburzenia widzenia obuocznego, a nawet do rozwoju niedowidzenia oka zezującego. 

Czytaj także: Badania przesiewowe noworodków

Uciekające oko u niemowlaka – rodzaje zeza  

W praktyce klinicznej u niemowląt najczęściej rozpoznaje się zez zbieżny, czyli taki, w którym jedno oko lub oboje oczu kierują się do wewnątrz, w stronę nosa. Zez zbieżny u niemowlaka może być naprzemienny (zmieniający się między oczami) lub jednooczny (stały w jednym oku). 

Zez jednooczny jest szczególnie niepokojący, ponieważ może prowadzić do amblyopii, czyli trwałego niedowidzenia wynikającego z braku stymulacji wzrokowej w jednym oku. W rzadszych przypadkach diagnozuje się zez rozbieżny, gdzie jedno oko „ucieka” na zewnątrz. Tego rodzaju zez może być trudniejszy do zauważenia i często wymaga specjalistycznej oceny. 

Zez u niemowlaka – kiedy do okulisty? 

Uciekające oczko u niemowlaka może występować sporadycznie, zwłaszcza w czasie zmęczenia, płaczu lub zasypiania. Jednak gdy obserwujemy ten objaw regularnie, niezależnie od pory dnia i aktywności dziecka, może to być sygnał świadczący o nieprawidłowościach. 

Ogólna zasada mówi, że każda forma zeza utrzymująca się po 4. miesiącu życia dziecka powinna być oceniona przez specjalistę. 

Konsultację okulistyczną należy także rozważyć wcześniej, jeśli: 

• niemowlę zezuje jednym okiem, 
• zez jest stale obecny niezależnie od pory dnia, 
• występuje wyraźna asymetria w ustawieniu oczu, 
• dziecko nie nawiązuje kontaktu wzrokowego, 
• w rodzinie występuje historia zeza, niedowidzenia lub inne choroby oczu. 

Wczesna diagnoza i wdrożenie odpowiedniego postępowania mogą zapobiec poważnym powikłaniom w przyszłości. 

Jak sprawdzić, czy dziecko ma zeza? 

Jedną z metod diagnozujących zeza u niemowlaka jest tzw. test refleksów rogówkowych. Polega on na skierowaniu delikatnego światła (np. z latarki) na twarz dziecka i obserwacji odbicia światła w oczach – powinno ono znajdować się w tych samych punktach obu rogówek. 

Inne sygnały ostrzegawcze to: 

• dziecko patrzy głównie jednym okiem, drugie wydaje się nieaktywne, 
• maluch często przekrzywia głowę podczas obserwacji przedmiotów, 
• jedno oko przesuwa się w innym kierunku niż drugie podczas śledzenia ruchu, 
• brak fiksacji wzroku i reakcji na bodźce wizualne. 

W każdej z tych sytuacji warto umówić się na konsultację z okulistą dziecięcym. 

Czytaj więcej: Zez u dzieci – przyczyny, diagnostyka, leczenie

Zez u niemowląt – dlaczego wczesna diagnoza jest ważna? 

Nieprawidłowe ustawienie gałek ocznych wpływa nie tylko na estetykę, ale przede wszystkim na rozwój funkcji widzenia.

Wczesna interwencja pozwala na wykorzystanie naturalnej plastyczności mózgu dziecka, która jest najwyższa w pierwszych latach życia. Dzięki temu możliwe jest skuteczne leczenie, które może obejmować: 

• ćwiczenia wzrokowe, 
• zasłanianie zdrowego oka (tzw. okluzja), 
• korekcję okularową, 
• w niektórych przypadkach – interwencję chirurgiczną. 

Czytaj więcej: Ćwiczenia na zeza w domu – skuteczne techniki dla dzieci i dorosłych

Podsumowanie 

Zezowanie niemowlaka to objaw, który może mieć zarówno fizjologiczne, jak i patologiczne podłoże. Noworodek robi zeza często na skutek niedojrzałości układu nerwowego i budowy twarzy – wówczas najczęściej mamy do czynienia z zezem pozornym. 

Jeśli jednak niemowlę robi zeza stale, szczególnie po 3.–4. miesiącu życia, konieczna jest konsultacja okulistyczna. Niepokojące objawy to także uciekające oczko u niemowlaka, jednostronny zez, brak kontaktu wzrokowego lub asymetria ruchu gałek ocznych. 

Pamiętajmy, że w przypadku układu wzrokowego czas działa na korzyść dziecka tylko wtedy, gdy interwencja nastąpi odpowiednio wcześnie. Zez u niemowlaka może być skutecznie leczony, pod warunkiem, że zostanie odpowiednio wcześnie rozpoznany. 

Może Cię również zainteresować: