Złamanie kości najczęściej jest wynikiem nagłego upadku lub uderzenia i wiąże się z przerwaniem ciągłości kości częściowym lub całkowitym. W niektórych złamaniach kończyna może boleć dopiero w trakcie ruchu. Dzieje się tak na przykład w złamaniu mniejszych kości (np. stopy i nadgarstka). Ból i tkliwość mogą wystąpić nawet w kilka godzin po urazie przy próbie dotyku.
Dlatego po poważnym upadku, nawet jeśli nie czujemy bardzo silnego bólu, warto wybrać się do lekarza na wizytę kontrolną.
Jakie są objawy złamania kości:
- utrzymujący się ból
- obrzęk, bardzo wyraźny w miejscu urazu
- zasinienie
- problemy z poruszaniem zranioną kończyną
- tkliwość
- deformacja okolicy złamania
- mrowienie z możliwą utratą czucia w kończynie
- zanik tętna poniżej miejsca uszkodzenia
- bladość skóry w kończynie lub też jej sinienie
Rodzaje złamań
Złamanie kości może zdarzyć się w każdym wieku, nawet jeśli nie podejmujemy intensywnej aktywności fizycznej. W przypadku dzieci blisko 20 procent urazów to właśnie złamania kończyn górnych i dolnych, u dzieci i nastolatków najczęstsze są złamania w obrębie:
- kości promieniowej
- kości piszczelowej
- kości ramiennej,
- kości przedramienia.
- kości nadgarstka
- złamanie kości udowej – najczęściej trzonu
Co ciekawe, u dzieci do tego typu urazów najczęściej dochodzi wiosną i latem, a najrzadziej zimą, być może wynika to z ostrożności i ograniczonej aktywności dzieci i młodzieży, na co wpływ ma pogoda.
Rodzaje złamań – jakie najczęściej?
W zależności od przyczyny, złamania podzielić można na kilka rodzajów:
Złamania zmęczeniowe kości
Narażone są na nie osoby aktywne, które ćwiczą regularnie. W złamaniu zmęczeniowym nie ma jednego, nagłego urazu. U osób, które wykonują stale ten sam ruch, powstają mikrourazy, które pogłębiają się, doprowadzając w finale do częściowego złamania kości.
Najczęstsze urazy zmęczeniowe dotyczą:
- złamania kości piszczelowej
- złamania kości stępu i śródstopia (w tym głównie 5. kości śródstopia)
- złamania kości udowej
- złamania kości strzałkowej
- złamania kości łonowej
Złamania patologiczne
Są efektem choroby osłabiającej kościec, takiej jak osteoporoza, choroby wrodzone oraz niektóre nowotwory. Kość osłabiona przez np. guz czy torbiel lub wrodzoną wadę ulega złamaniu nawet przy niewielkim urazie (np. niegroźnym z pozoru upadku z łóżka).
Szczególnie narażone na zmiany patologiczne są osoby po 60. roku życia, w tym kobiety w wieku postmenopauzalnym oraz z dysfunkcją tarczycy np. obniżonym poziomem estrogenu. Te czynniki mogą prowadzić do osłabienia kości, a w efekcie powodować łatwe i częste złamania:
- kości przedramienia
- kości udowej (złamanie szyjki kości udowej tzw. złamanie biodra)
- kości kręgosłupa
Złamania awulsyjne
Dochodzi do oderwania fragmentu kości. Są to złamania charakterystyczne dla sportowców lub osób aktywnych fizycznie, u których mięśnie są silniejsze niż kostne przyczepy, gdy dochodzi od kontuzji przyczep odrywa się wraz z fragmentem kości. Do złamania awulsyjnego dochodzi często w obrębie:
- kości udowej (w tym złamanie przezkrętarzowe kości udowej)
- kości kulszowej
- stawu kolanowego, konkretnie rzepki
- stopy – w kości skokowej, 5 kości śródstopia i palców
- kości łonowej
Urazy mechaniczne
Częstszym rodzajem złamań poza „zmęczeniem ” kości są urazy mechaniczne – upadki, uderzenia, wypadki komunikacyjne, częste rodzaje złamań u osób bez zmian patologicznych kości to m.in.:
- złamanie kości promieniowej (u nasady dalszej)
- złamanie kości śródstopia
- złamanie kości piszczelowej
- złamanie kości ramiennej (nasady bliżej)
Złamanie kości promieniowej u nasady dalszej – przyczyny, leczenie, rehabilitacja
Złamanie kości promieniowej u nasady dalszej to częsty uraz, do którego dochodzi podczas upadku na wyprostowaną rękę, gdy kość promieniowa pęka i łamie się powyżej stawu nadgarstkowego.
Uraz objawia się silnym bólem, połączonym z obrzękiem oraz deformacją kończyny w okolicach nadgarstka. Złamanie potwierdza badanie rentgenowskie. W leczeniu stosuje się m.in. nastawienie do pozycji anatomicznej w znieczuleniu miejscowym. Po takiej repozycji ręki unieruchamia się ją w opatrunku gipsowym lub sztywnej ortezie na około 6 tygodni. Już w trakcie stabilizacji ręki rozpoczyna się jej rehabilitację, która obejmuje ćwiczenia palców, barków i łokci. Jest to bardzo ważne, szybka rehabilitacja zmniejsza ryzyko osłabienia siły mięśniowej i skraca czas rekonwalescencji.
Złamanie kości śródstopia – przyczyny, leczenie, rehabilitacja
Najczęściej złamaniu ulega piąta kość śródstopia, którą łatwo wyczuć po bocznej stronie stopy – ulokowana jest pomiędzy kością sześcienną, a małym palcem u nogi. Do jej złamania może dojść z powodu uderzenia ciężkim przedmiotem, upadku z wysokości, nadmiernego wysiłku fizycznego, co jest częste u biegaczy (złamania zmęczeniowe).
W przypadku złamania kości śródstopia normalne chodzenie nie jest możliwe, boczna strona stopy bardzo boli, występuje obrzęk i zasinienie. Kluczowa jest dokładna diagnostyka – wykonanie badania lekarskiego ze zdjęciami RTG w trzech projekcjach, żeby jak najprecyzyjniej ustalić miejsce złamania.
Leczenie wraz z odciążeniem i unieruchomieniem stopy trwa najczęściej do 8 tygodni. W bardziej skomplikowanych przypadkach zmęczeniowego złamania gojenie jest najbardziej uciążliwe, ponieważ trwa nawet do 20 tygodni i wymaga unieruchomienie stopy w szynie lub gipsie.
Złamanie kości piszczelowej – jakie przyczyny i leczenie, kiedy rehabilitacja?
Tego typu złamanie jest efektem bezpośredniego urazu, uderzenia lub kopnięcia w przeszkodę, zeskoku z dużej wysokości, przeciążenia treningami lub też wypadku komunikacyjnego. Do złamania dochodzi w obrębie kości lub jej zakończeń.
Złamania piszczeli nie sposób przegapić, ponieważ wiąże się z ogromnym bólem, obrzękiem kończyny, tkliwością tkanek. Żeby dobrze ocenić rozległość złamania piszczeli samo obrazowanie RTG może nie wystarczyć, dlatego lekarz może zlecić wykonanie badania tomografem komputerowym, który precyzyjniej ocenia stan uszkodzonej struktury oraz liczbę i lokalizację ewentualnych odłamów kostnych. Leczenie złamania piszczeli trwa średnio od 6 do 8 tygodni.
W zależności od typu złamania kość może być nastawiona i unieruchomiona w opatrunku gipsowym. W tego typu przypadkach rehabilitacja kończyny zaczyna się jeszcze w opatrunku stosuje się fizykoterapię wspomagającą zrost kości: zabiegi z wykorzystaniem pola magnetycznego, laseroterapię, krioterapię i ultradźwięki.
Złamani kości ramiennej (nasady bliższej)
Częste u osób starszych, następuje po upadku np. z łóżka na wyciągniętą w odruchu rękę. W przypadku osób młodszych ten typ złamań często występuje w wyniku wypadku komunikacyjnego lub w efekcie aktywności fizycznej. Skutkiem jest ból, obrzęk w okolicy barku i zniekształcenie ramienia. W zależności od lokalizacji złamania kości ramiennej dzielimy na:
- złamanie nasady bliższej – w obrębie głowy oraz szyjki kości ramiennej
- złamanie części środkowej – trzonu kości
- złamanie nasady dalszej kości – powszechne, obejmuje okolicę stawu łokciowego, wiąże się z upadkiem na zgięty łokieć lub wyprostowaną kończynę.
W przypadku tego typu złamań badanie RTG może okazać się niewystarczające, dlatego lekarz może poszerzyć diagnostykę o badanie tomografem. W przypadku nieskomplikowanych złamań, bez przemieszczenia odłamów kości ramiennej, konieczne jest unieruchomienie kończyny w temblaku na około 6 tygodni. Rehabilitacja po złamaniu jest uzależniona od rodzaju złamania i zawsze przebiega pod kontrolą lekarza oraz fizjoterapeuty.
Złamania szyjki kości udowej
Nazywane potocznie „złamaniem biodra” to jeden z najczęstszych urazów kości biodrowej. Dotyka najczęściej osoby po 60. roku życia, chorujące na osteoporozę – chorobę polegającą na zmniejszeniu gęstości tkanki kostnej, która obniża wytrzymałość kości. Do złamania szyjki kości udowej dochodzi nawet przy niegroźnych upadkach na przykład, gdy osoba starsza przewróci się. W przypadku osób młodszych do złamania biodra potrzebna jest zdecydowanie większa siła – wypadek komunikacyjny lub upadek z bardzo dużej wysokości. Do urazu w wyniku mechanizmu zmęczeniowego w przypadku tej kości dochodzi rzadko.
Pacjent z takim złamaniem czuje silny ból w pachwinie i nie jest w stanie stanąć na nodze, a wszystkie ruchy w obrębie biodra nasilają ból. U osób po 60. roku życia, tego typu objawy po nawet niewielkim upadku powinny być sygnałem do pilnej konsultacji lekarza specjalisty. Koniecznie może być wezwanie karetki z zespołem ratownictwa medycznego, który przetransportuje odpowiednio unieruchomionego pacjenta. Złamania szyjki kości udowej leczy się operacyjnie. Są trzy metody:
- alloplastyka – wszczepienie całkowitej endoprotezy stawu biodrowego
- hemialloplastyka – wszczepienie połowy stawu sztucznego, tzw. połowicze z pozostawieniem jednej własnej powierzchni stawowej.
- zespolenie odłamów szyjki kości metalowymi płytami, prętami, śrubami – przeprowadza się u młodszych pacjentów w wieku 50 i 60 lat.
Leczenie nieoperacyjne wdraża się wyłącznie w sytuacji, gdy są bezwzględne przeciwskazania do operacji np. gdy z powodu chorób współistniejących nie jest możliwe jej przeprowadzenie bez dużego ryzyka.
Złamania kości – pierwsza pomoc
W przypadku złamania kości pierwsza pomoc sprowadza się do jej unieruchomienia. Przede wszystkim jednak należy ograniczyć poruszanie uszkodzoną częścią ciała, a unieruchamiając uraz robić to w pozycji zastanej. W przypadku złamania kości unieruchamia się także dwa sąsiadujące z nią stawy, wykorzystując do tego jakikolwiek sztywny przedmiot, który jest pod ręką. Przedmiot dopasowuje się do uszkodzonej kończyny, a nie odwrotnie, owijając ją bandażem lub tkaniną, która jest pod ręką.
W przypadku każdego urazu konieczna jest konsultacja z lekarzem, który oceni z jak poważną sytuacją mamy do czynienia.
Profilaktyka po złamaniach kości
Bez względu na rodzaj urazu – ciężki czy lekki, u kobiet po 50. roku życia i mężczyzn po 60. roku życia, gdy obniża się poziom testosteronu , szczególnie narażonych na choroby osłabiające kościec, złamanie zawsze powinno być sygnałem do wykonania badania gęstości mineralnej kości. Samo badanie (densytometria ) jest stosunkowo proste i bezinwazyjne. Używa się do niego aparatu rentgenowskiego. Wytwarzane przez aparat promienie rentgenowskie przenikają przez kość, im zdrowsza (a więc mocniejsza) kość tym mniej promieni przez nią przeniknie.
Najczęściej badanymi w ten sposób kośćmi są udowa oraz kości odcinka lędźwiowego, ponieważ dają najbardziej wiarygodny wynik, który należy zawsze skonsultować z lekarzem specjalistą.
