Co oznacza amoniak we krwi?
Amoniak to związek chemiczny, będący trucizną, a mówiąc bardziej precyzyjnie – ubocznym produktem metabolizmu aminokwasów znajdujących się w spożywanym białku. Jest on także w bardzo niewielkich ilościach produkowany przez nerki i tkankę mięśniową. Proces wydalania amoniaku jest bardzo istotny, dlatego też nagromadzenie się tego związku w organizmie jest szkodliwe dla zdrowia, a w skrajnych przypadkach nawet życia.
W sytuacji fizjologicznej z aminokwasów, które trafiają do organizmu, zostaje usunięta grupa aminowa i w ten oto sposób powstaje amoniak. Następnie trafia on z jelit do wątroby, gdzie włącza się w cykl mocznikowy, gdzie zostaje przekształcony w mocznik. W takiej postaci zostaje wydalony wraz z moczem. Aby cały ten proces mógł przebiec bez zakłóceń, musi zostać spełnionych szereg kluczowych czynników, w tym np. równowaga mikroflory bakteryjnej.
Amoniak występuje w organizmie w postaci jonów NH4+ i ma zdolność do przenikania przez barierę krew-mózg. Na terenie ośrodkowego układu nerwowego łączy się z kwasem glutaminowym, przez co dochodzi do powstania glutaminy. Powoduje to upośledzenie w syntezie kwasu glutaminowego, co z kolei może przekładać się na rozwój ciężkich zaburzeń pracy mózgu.
Zaburzenia stężenia amoniaku w większości przypadków wskazują na niewydolność wątroby, co w skrajnych przypadkach może oznaczać encefalopatię wątrobową skutkującą np. śpiączką, a nawet zgonem.
Zakresy referencyjne dla amoniaku mogą różnić się w zależności od laboratorium, w którym wykonuje się badanie. W większości przypadków różnica polega na zastosowanej jednostce SI.
Normy amoniaku w badaniu
- mężczyźni – 10-60 µmol/l,
- kobiety – 10-50 µmol/l,
- noworodki i niemowlęta – 40-100 µmol/l.
Jak widać wartości prawidłowe uzależnione są od płci i wieku. W związku z tym, znacznie bezpieczniej jest dokonywać interpretacji uzyskanego wyniku z pomocą lekarza.
Na czym polega badanie amoniaku we krwi?
Określenie poziomu amoniaku we krwi wymaga pobrania krwi z żyły łokciowej. Badania te są rutynowo wykonywane u pacjentów i określane jako bezpieczne, bezbolesne i bezinwazyjne. Samo badanie trwa zaledwie kilka minut i wykonuje się je w pozycji siedzącej lub leżącej (jeżeli wykazujesz tendencję do zasłabnięcia lub utraty przytomności, poinformuj o tym pielęgniarkę).
Próbka z materiałem biologicznym jest analizowana za pomocą specjalistycznych metod. Wynik jest dostępny w ciągu 1-2 dni roboczych.
Potencjalne przyczyny odchyleń od normy
Odchylenia od normy poziomu amoniaku mogą świadczyć o schorzeniach wątroby, ale nie tylko. Jeżeli Twój wynik mieści się w zakresie wartości referencyjnych, to przy otrzymanym rezultacie nie będzie widniał żaden symbol i litera. Jeżeli wartość danego parametru jest zbyt niska, tuż obok wyniku najczęściej znajduje się symbol ↓ lub L (low, niski). Natomiast w przypadku, gdy poziom amoniaku jest podwyższony, tuż obok wyników można zauważyć symbol ↑ lub H (high, wysoki).
Tymczasowy i nie związany z patologią podwyższony poziom amoniaku może pojawić się w przypadku:
- palenia papierosów,
- intensywnego wysiłku fizycznego,
- przyjmowania niektórych leków np. o działaniu moczopędnym lub barbituranów.
Podwyższony poziom amoniaku może również wskazywać na:
- marskość wątroby bez niewydolności tego organu,
- genetyczny niedobór transkarbamylazy ornitynowej,
- śpiączkę wątrobową,
- inne choroby wątroby, w tym nowotwory pierwotne, piorunujące zapalenie wątroby, zatrucie toksynami np. grzybami,
- krwawienia z przewodu pokarmowego,
- chorobę hemolityczną u noworodków,
- zatrucie kwasem asparaginowym.
Wskazania do wykonania badania amoniaku we krwi
Lekarz kieruje swojego pacjenta na badania oznaczenia poziomu amoniaku we krwi w przypadku podejrzenia hiperamonemii, która jest szczególnie niebezpieczna dla zdrowia i życia. Stan taki może powodować uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, czyli mózgu.
Do typowych objawów hiperamonemii zaliczają się:
- nudności i wymioty,
- zaburzenia osobowości,
- drgawki,
- zaburzenia oddychania,
- bóle głowy,
- utrata przytomności,
- splątanie,
- uczucie dezorientacji,
- spadek zdolności poznawczych.
U noworodków i niemowlaków zbyt wysokie stężenie amoniaku we krwi może być przyczyną nadmiernej senności, braku apetytu, utrudnionego kontaktu z opiekunami, a także spadku napięcia mięśniowego.
Potrzebujesz rzetelnej diagnostyki?
Zobacz, gdzie wykonasz to badanie w Świecie Zdrowia
Amoniak we krwi – przeciwwskazania
Nie istnieją żadne przeciwwskazania do oznaczenia poziomu amoniaku we krwi.
Amoniak we krwi – przygotowanie do badania
Na pobranie krwi należy zgłosić się do punktu pobrań, będąc na czczo (minimum 8 godzin po ostatnim posiłku). Zaleca się, aby wykonać to między 7:00 a 11:00 rano. Na dobę przed badaniem nie zaleca się spożywać ciężkostrawnych, tłustych potraw, picia alkoholu, palenia papierosów ani intensywnej aktywności fizycznej.
Na ok. 15 minut przed pobraniem krwi należy odpocząć w pozycji siedzącej. Aby nawodnić żyły – a tym samym ułatwić osobie pobierającej krew, wkłucie się w żyłę – warto napić się wody mineralnej.
Amoniak we krwi – przebieg badania
Próbka materiału biologicznego pochodzi z żyły łokciowej. Na początku należy odkazić miejsce wprowadzenia igły. Krew jest aspirowana do probówki powlekanej EDTA, co zapobiega tworzeniu się skrzepów. Całość trwa zaledwie kilka minut.
Probówka z krwią transportowana jest do laboratorium diagnostycznego i poddawana szczegółowej analizie.
Amoniak we krwi – skutki uboczne i powikłania
Pobranie krwi jest badaniem standardowym i bardzo dobrze tolerowanym przez większość pacjentów. Praktycznie nie istnieją żadne skutki uboczne i powikłania po badaniu. W miejscu wprowadzenia igły w żyłę łokciową może pojawić się niewielki obrzęk, siniak lub zaczerwienienie. W większości przypadków objawy te znikają samoistnie najpóźniej w dwie doby po pobraniu. Aby zmniejszyć ryzyko pojawienia się powyższych powikłań, tuż po pobraniu krwi, miejsce wkłucia należy uciskać za pomocą jałowego gazika.
