Alergia zimą – na co można być uczulonym i jakie są objawy?

Czy można mieć alergię zimą?

Alergia nie jest problemem ograniczonym do wiosny i lata. Alergiczny nieżyt nosa może mieć charakter sezonowy albo całoroczny, dlatego jego objawy mogą występować również jesienią i zimą. O tym, kiedy się pojawiają, decyduje przede wszystkim kontakt z czynnikiem uczulającym, a nie sama pora roku.

W chłodniejszych miesiącach szczególnego znaczenia nabierają alergeny wewnętrzne, z którymi kontakt mamy w domu przez cały rok. Zimą możemy być na nie bardziej narażeni, ponieważ więcej czasu spędzamy w zamkniętych pomieszczeniach.

Na co można być uczulonym zimą?

Zimą znaczenie mają przede wszystkim alergeny wewnętrzne, obecne w domu niezależnie od pory roku. Należą do nich alergeny roztoczy kurzu domowego, zwierząt i grzybów pleśniowych. Pod koniec zimy mogą do nich dołączyć pyłki najwcześniej pylących drzew.

Roztocza kurzu domowego

Roztocza kurzu domowego są jednym z najważniejszych źródeł alergenów całorocznych. W diagnostyce alergii wziewnej uwzględnia się przede wszystkim roztocze Dermatophagoides pteronyssinus i Dermatophagoides farinae. Jednym z alergenów D. pteronyssinus jest białko Der p 1, którego stężenie w kurzu wykorzystuje się również do oceny narażenia na alergeny roztoczy.

Roztocza bytują przede wszystkim w miejscach, w których znajdują odpowiednie warunki i źródło pokarmu, dlatego duże znaczenie ma sypialnia. Ich alergeny można znaleźć w materacach, poduszkach, pościeli, dywanach i meblach tapicerowanych. Same roztocza są mikroskopijne, podobnie jak cząstki zawierające ich alergeny, dlatego czysto wyglądające mieszkanie nie oznacza braku ekspozycji.

Zimą objawy alergii na roztocze mogą być bardziej zauważalne, ponieważ więcej czasu spędzamy w domu. Nie oznacza to jednak, że chłodne miesiące same w sobie sprzyjają namnażaniu roztoczy – najlepiej rozwijają się one w ciepłym i wilgotnym środowisku.

Pleśnie i zarodniki grzybów

Źródłem alergenów mogą być również grzyby pleśniowe. Ich zarodniki występują zarówno w środowisku zewnętrznym, jak i wewnątrz budynków. W diagnostyce alergologicznej znaczenie mają między innymi Alternaria alternata i Cladosporium herbarum, a także grzyby z rodzaju Aspergillus.

W domu pleśnie rozwijają się przede wszystkim tam, gdzie utrzymuje się wilgoć i występuje niewystarczająca wentylacja, na przykład w łazienkach, kuchniach i piwnicach. Źródłem ekspozycji mogą być również zawilgocone ściany, okolice przecieków, przestrzenie pod wykładzinami czy ziemia roślin doniczkowych. Zarodniki mogą przedostawać się do powietrza i u osób uczulonych wywoływać objawy alergiczne.

Znaczenie ma więc nie sama pora roku, lecz warunki panujące w konkretnym pomieszczeniu. Przy problemie z pleśnią podstawą ograniczania ekspozycji jest zmniejszenie nadmiernej wilgotności, właściwa wentylacja i usunięcie źródła zawilgocenia.

Alergeny zwierząt domowych

Potoczne określenie „alergia na sierść zwierząt” jest uproszczeniem. Źródłem uczulających białek są między innymi złuszczony naskórek i ślina zwierzęcia, a alergeny mogą trafiać do kurzu i pozostawać w otoczeniu. Wśród głównych alergenów wykrywanych w przypadku kota znajduje się Fel d 1, a w przypadku psa Can f 1.

Oznacza to, że reakcja alergiczna nie wymaga bezpośredniego kontaktu z sierścią. Alergeny zwierząt mogą znajdować się na różnych powierzchniach, a nawet w powietrzu, dlatego u osoby uczulonej objawy mogą wystąpić także podczas przebywania w domu, w którym na co dzień przebywa kot czy pies, nawet jeśli na czas wizyty zwierzę zostanie odseparowane w innym pokoju.

Według American College of Allergy, Asthma & Immunology (ACAAI) zimą, gdy zwierzęta spędzają więcej czasu w domu, zwiększa się ekspozycja na alergeny pochodzące z ich złuszczonego naskórka i śliny.

Czy zimą pylą rośliny?

Pylenie roślin może rozpocząć się jeszcze przed nadejściem wiosny. Do najwcześniej pylących drzew należą leszczyna i olsza, a termin rozpoczęcia sezonu zależy w dużym stopniu od temperatury. W wieloletnich obserwacjach prowadzonych w Sosnowcu pyłek leszczyny pojawiał się najwcześniej 10 stycznia, a olszy 16 stycznia. W chłodniejszych latach początek pylenia następował znacznie później.

W sezonie grzewczym dolegliwości może dodatkowo nasilać suche powietrze, które może podrażniać błony śluzowe. Jednocześnie dłuższe przebywanie w domu i zamknięte okna zwiększają znaczenie ekspozycji na alergeny obecne wewnątrz pomieszczeń.

Jakie są objawy alergii zimą?

Objawy alergii zimą nie różnią się zasadniczo od dolegliwości występujących w innych porach roku. Ich charakter zależy przede wszystkim od rodzaju choroby alergicznej i narządu, którego dotyczy reakcja.

W alergicznym nieżycie nosa typowe są:

• wodnisty katar,
• napadowe kichanie,
• świąd nosa,
• uczucie zatkanego nosa.

Dolegliwościom ze strony nosa może towarzyszyć alergiczne zapalenie spojówek oraz kaszel, m.in. w związku ze spływaniem wydzieliny po tylnej ścianie gardła. Nawracający kaszel nocny, zwłaszcza ze świstami lub dusznością, wymaga uwzględnienia w diagnostyce także astmy.

U osób, u których alergii towarzyszy astma, kontakt z alergenem może również wiązać się z kaszlem, świstami i dusznością. Takich objawów nie należy jednak traktować jako typowych objawów samego alergicznego nieżytu nosa.

Alergia zimą czy przeziębienie – jak je odróżnić?

Alergię zimą łatwo pomylić z przeziębieniem, ponieważ w obu przypadkach mogą występować katar, kichanie i kaszel. W różnicowaniu pomocne są jednak charakter dolegliwości, obecność świądu i gorączki oraz czas utrzymywania się objawów.

Cecha	Alergiczny nieżyt nosa	Przeziębienie
Charakter objawów	Typowe są wodnisty wyciek z nosa, napadowe kichanie, świąd i zatkanie nosa	Objawy zwykle narastają stopniowo. Oprócz kataru, kaszlu i kichania może występować ból gardła i bóle mięśni
Świąd	Świąd nosa jest jednym z głównych objawów, może występować również świąd oczu	Nie należy do charakterystycznych objawów przeziębienia
Gorączka	Nie jest typowym objawem alergicznego nieżytu nosa	Występuje rzadko i jest zwykle niewysoka
Czas trwania	Objawy mogą mieć charakter okresowy lub przewlekły i nawracać przy ekspozycji na alergen	Najczęściej 7–10 dni

Sam charakter objawów nie zawsze pozwala jednoznacznie odróżnić alergię od infekcji. U osób z alergicznym nieżytem nosa mogą również występować zakażenia dróg oddechowych, dlatego znaczenie ma między innymi powtarzalność dolegliwości i ich związek z ekspozycją na określony alergen.

Czy zimno może powodować objawy alergiczne na skórze?

Kontakt z zimnem może wywołać pokrzywkę z zimna, należącą do przewlekłych pokrzywek indukowalnych. Po schłodzeniu skóry mogą pojawić się swędzące bąble pokrzywkowe i obrzęk w miejscu działania bodźca.

Nie jest to jednak to samo co alergia na roztocze, pleśnie czy pyłki roślin. W diagnostyce pokrzywki z zimna wykorzystuje się test prowokacji zimnem, który ma potwierdzić związek zmian skórnych z działaniem niskiej temperatury.

Jak diagnozuje się i leczy alergię występującą zimą?

W diagnostyce alergii ważny jest nie tylko rodzaj objawów, lecz także okoliczności, w których się pojawiają. Lekarz bierze pod uwagę między innymi to, czy dolegliwości nasilają się w domu, po kontakcie ze zwierzęciem albo w okresie pylenia określonych roślin. W przypadku podejrzenia alergicznego nieżytu nosa wykonuje się punktowe testy skórne z alergenami wziewnymi lub oznaczenie swoistych IgE we krwi. Sam dodatni wynik testu nie wystarcza jednak do rozpoznania – trzeba wykazać związek między ekspozycją na dany alergen a występowaniem objawów.

Leczenie zależy od rodzaju i nasilenia dolegliwości. W alergicznym nieżycie nosa stosuje się przede wszystkim leki przeciwhistaminowe II generacji oraz donosowe glikokortykosteroidy. Elementem postępowania jest także ograniczanie kontaktu z rozpoznanym alergenem. U odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów alergolog może zastosować immunoterapię alergenową, podawaną podjęzykowo lub podskórnie.

Jak ograniczyć alergeny w domu zimą?

Sposób ograniczania ekspozycji powinien zależeć od rozpoznanego alergenu.

• Przy uczuleniu na roztocze szczególne znaczenie ma sypialnia, gdzie ich alergeny gromadzą się między innymi w materacu i pościeli. Zaleca się regularne pranie pościeli w temperaturze co najmniej 55°C i ograniczanie gromadzenia kurzu – np. poprzez rezygnację z dywanów czy zasłon.
• W przypadku pleśni najważniejsze jest usunięcie przyczyny zawilgocenia i zapewnienie prawidłowej wentylacji pomieszczeń, szczególnie łazienek, kuchni i piwnic. Zbyt wysoka wilgotność może sprzyjać zarówno rozwojowi pleśni, jak i roztoczy, dlatego nie należy nadmiernie nawilżać powietrza.
• Pomocne może być również regularne wietrzenie pomieszczeń, które pozwala na wymianę powietrza w domu, a także ścieranie kurzu wilgotną ściereczką i regularne odkurzanie. Dbanie o jakość powietrza w pomieszczeniach ma szczególne znaczenie zimą, gdy więcej czasu spędzamy wewnątrz. Odkurzacze z filtrami HEPA mogą ograniczać ilość drobnych cząstek zawierających alergeny, które ponownie przedostają się do powietrza podczas odkurzania. Takie działania pomagają zmniejszać ekspozycję na alergeny domowe, jednak pojedyncza metoda zwykle nie pozwala całkowicie wyeliminować ich z otoczenia.

Jeśli objawy są przewlekłe, nawracają mimo ograniczania ekspozycji albo pojawiają się kaszel, świsty lub duszność, warto skonsultować się z alergologiem.