Apraksja – co to jest?
Apraksja to zaburzenie neurologiczne charakteryzujące się problemami związanymi z wykonywaniem wyuczonych ruchów i czynności na komendę. Osoba zmagająca się z apraksją rozumie polecenie, wykazuje chęć jego wykonania, nie ma zaburzenia koordynacji ruchowej ani nie odczuwa osłabienia czucia czy siły mięśniowej.
Przyczyny apraksji
Przyczyną apraksji jest bezpośrednie uszkodzenie obszarów kory mózgowej, których funkcją jest zarządzanie czynnościami ruchowymi (a nie samych narządów ruchu). Do uszkodzenia mózgu może dojść w wyniku udaru mózgu, zapalenia mózgu lub guza mózgu. Apraksję mogą wywołać także powszechnie występujące schorzenia neurodegeneracyjne, takie jak choroba Alzheimera, choroba Huntingtona czy choroba Parkinsona.
Apraksja – rodzaje i objawy
Wyróżnia się kilka typów apraksji. Do najczęściej występujących należą:
Apraksja oralna (apraksja mowy)
Jest wynikiem uszkodzenia struktur mózgowych odpowiedzialnych za zdolność mówienia. Występuje np. u pacjentów po udarach czy guzach mózgu. Chory ma trudność w inicjowaniu i wykonywaniu ruchów potrzebnych do artykulacji, choć nie ma fizycznych przeciwwskazań do mówienia. Nie wypowiada się płynnie, powtarza słowa, nie potrafi znaleźć słów określających jego myśli itp.
Apraksja ruchowa (motoryczna, kinetyczna apraksja kończyn)
Jeden z najczęstszych rodzajów apraksji. Przyczyną jest uszkodzenie tylnej części płata czołowego mózgu (okolicy przedruchowej), a problemy zwykle dotyczą strony ciała przeciwległej do uszkodzenia mózgu. Chory potrafi wykonać określone ruchy, ale robi to niezgrabnie i niepewnie, jakby nigdy wcześniej ich nie wykonywał.
Apraksja ustno-twarzowa
Związana z niedowładem nerwu twarzowego i językowego, dlatego określa się ją jako niemożność odtworzenia lub wykonania na polecenie ruchów w zakresie mięśni twarzy. Chory nie jest w stanie zmarszczyć czoła, oblizać warg, zagwizdać czy pokazać języka na komendę.
Apraksja oczna
Jest to zaburzenie poziomych ruchów gałek ocznych, przy czym wszystkie ruchy gałki ocznej w pionie są prawidłowe. Dotyczy głównie dzieci ok. 1 roku życia. Zwykle jest objawem opóźnionego dojrzewania mózgu, choć może być związana z chorobami neurologicznymi czy postępującymi zaburzeniami metabolicznymi lub występować na tle rozwojowym bądź degeneracyjnym.
Apraksja wyobrażeniowa (ideacyjna)
Chory podczas wykonywania danej czynności zapomina, jakie ruchy powinien wykonać w następnej kolejności. Dla przykładu poproszony o wyjęcie kubka z szafki otwiera szafkę i nie wie, co ma dalej zrobić. Wykonywanie pojedynczych ruchów nie jest problemem, niewykonalne staje się dopiero złożenie ich w całość. Apraksja wyobrażeniowa może dotyczyć osób z otępieniem starczym, porażeniem postępującym czy miażdżycą.
Apraksja wyobrażeniowo-ruchowa (ideomotoryczna)
Chory nie potrafi wykonać złożonego ruchu na polecenie, choć wie, jak to zrobić. Proces wykonywania czynności jest wyraźnie zaburzony, ruchy są niezgrabne i oporne, a pacjent jest zdezorientowany. Z boku wygląda to tak, jakby zapomniał, jak wykonać daną czynność. Apraksja wyobrażeniowo-ruchowa jest skutkiem uszkodzenia tylnej części płata ciemieniowego.
Diagnostyka apraksji
Specjalista w pierwszej kolejności przeprowadza wywiad z pacjentem, jak również z jego rodziną, i na tej podstawie decyduje o dalszym postępowaniu. Najczęściej kieruje chorego na badanie obrazowe układu nerwowego, tj. tomografię komputerową (TK) i arteriografię naczyń mózgowych. Dodatkowo zaleca testy polegające na zbadaniu procesów poznawczych.
Leczenie apraksji
Leczenie w dużej mierze zależy od tego, jakie podstawowe schorzenie przyczyniło się do wystąpienia zaburzeń. W leczeniu apraksji zastosowanie znajdują różne metody, począwszy od leczenia farmakologicznego, na leczeniu operacyjnym skończywszy. Niestety nie wszystkie choroby odpowiedzialne za pojawienie się zaburzeń da się wyleczyć. W takiej sytuacji kładzie się duży nacisk na rehabilitację, która jest w stanie poprawić w pewnym stopniu komfort życia chorego.
Polecamy: Rehabilitacja neurologiczna – wskazania, przebieg, metody
Rokowania w apraksji
Rokowania są uzależnione od kilku różnych czynników. Znaczenie ma rodzaj choroby, w której przebiegu rozwinęły się objawy apraksji, ale też stopień ich nasilenia. Zła informacja jest taka, że schorzenia zazwyczaj mają charakter postępujący, dlatego prognozy nie są korzystne. Nie oznacza to jednak, że nie powinno się stosować leczenia. Często jest ono w stanie zahamować chorobę i zapewnić choremu w miarę komfortowe życie.
