Alergia to stereotypowa, powtarzalna, nadmierna odpowiedź organizmu na bodziec podany w dawce populacyjnej, przebiegająca z udziałem układu immunologicznego. Prościej rzecz ujmując – alergia to nadmierna skłonność do reakcji układu odpornościowego alergika na określone substancje zwane alergenami (najczęściej białka). Substancje te w stężeniu wywołującym objawy alergii u alergika są tolerowane przez zdrowe osoby.
Wyróżniamy cztery rodzaje reakcji alergicznych. W typie I, tak zwanej alergii IgE-zależnej, kluczową rolę odgrywają zarówno przeciwciała IgE, jak i komórki zapalne zwane mastocytami oraz substancja produkowana przez te komórki – histamina.
Ponieważ alergia IgE-zależna jest najbardziej znanym i powszechnie diagnozowanym typem alergii, reakcje alergiczne dzielimy najczęściej na IgE-zależne i IgE-niezależne. Z kolei choroby alergiczne dzielimy na takie, w których histamina odgrywa kluczową rolę (np. alergiczny nieżyt nosa, pokrzywka) oraz takie, w których ta rola jest raczej marginalna (np. atopowe zapalenie skóry czy alergia pokarmowa).
Osoby ze skłonnością do atopii zwykle produkują przeciwciała w klasie IgE przeciwko różnym alergenom. Jeżeli dodatkowo mają przewlekające się objawy, ciężko przypisać je do jednego czynnika sprawczego (jednego alergenu). Używamy wówczas pojęcia alergia poliwalentna. Jednocześnie musimy jednak pamiętać, że rozpoznanie determinują nie wyniki badań diagnostycznych, ale objawy u pacjenta.
Częstotliwość występowania atopii
Dzięki badaniom przesiewowym wiemy, że tylko około 50% atopików będzie miało objawy alergii. Tak zwana deklarowana częstość chorób alergicznych (zgłaszana przez pacjentów na podstawie samoobserwacji) jest również niemal dwukrotnie większa niż częstość tych samych chorób rozpoznana przez lekarzy.
Od kilkudziesięciu lat wzrasta jednak odsetek osób borykających się z objawami alergii, co jest łączone z wpływem czynników środowiskowych, w szczególności zanieczyszczeń. Obecnie szacuje się, że sam alergiczny nieżyt nosa dotyczy ponad 20% pacjentów.
Rodzaje chorób alergicznych
Najczęściej nieprawidłowa reakcja organizmu na kontakt z alergenem dotyczy tych narządów, które mają z alergenem bezpośredni kontakt, a zatem skóry, układu oddechowego i przewodu pokarmowego.
Do schorzeń alergicznych należą:
- Astma oskrzelowa alergiczna – reakcja na uczulający chorego alergen następuje w drogach oddechowych. Alergen powoduje skurcz oskrzeli i wzrost ich reaktywności. W efekcie chory ma napady suchego, męczącego kaszlu, występujące również w nocy lub w określonych porach roku, kiedy jest narażony na wyższe stężenia alergenu, zwłaszcza powietrznopochodnego, czyli np. w okresie pylenia roślin.
- Pokrzywka alergiczna – reakcja skóry na alergen, w wyniku której pojawia się najczęściej zaczerwienienie połączone z obrzękiem oraz wytworzeniem pęcherzy.
- Alergiczne zapalenie spojówek – stan zapalny spojówki, czyli delikatnej błony, która pokrywa cienką warstwą oko oraz powiekę od wewnętrznej strony. Objawia się łzawieniem, zaczerwienieniem, pieczeniem i swędzeniem oczu oraz obrzękiem powiek.
- Alergiczny nieżyt nosa, uszu lub zatok – proces zapalny obejmujący błonę śluzową nosa, trąbek słuchowych i ucha środkowego i/lub zatok i gardła. Objawia się napadowym kichaniem i/lub wodnistą wydzieliną z nosa i/lub świądem nosa i/lub uczuciem blokady w nosie.
Genetyczna skłonność do atopii
Liczne badania populacyjne, w szczególności obserwacje prowadzone na bliźniętach jedno- i dwujajowych, potwierdzają, że zarówno skłonność do atopii, jak i do chorób z kręgu chorób alergicznych jest dziedziczna. Sposób jej dziedziczenia jest złożony, wielogenowy i zależy od rodzaju choroby alergicznej.
Profilaktyka atopii
Wielu rodziców chciałoby ustrzec swoje dzieci przed atopowym zapaleniem skóry i innymi chorobami alergicznymi, zwłaszcza jeśli sami mają te dolegliwości. Nie jesteśmy w stanie wyeliminować czynnika genetycznego, który jest przekazywany z pokolenia na pokolenie, ale możemy eliminować inne czynniki mogące mieć przełożenie na skłonność do chorób alergicznych. Do głównych działań profilaktycznych w tym zakresie zalicza się:
- karmienie piersią do 6. miesiąca życia;
- rzucenie palenia (środowisko bez dymu papierosowego jest szczególnie ważne dla płodu) – skutki palenia tytoniu w ciąży są dalekosiężne, a możliwość rozwoju chorób alergicznych jest jednym z nich;
- unikanie smogu przez kobiety w ciąży i małe dzieci – smog jest groźny dla każdego człowieka, wysokie stężenia pyłów powodują nasilenie alergii i astmy oraz bezpośrednie uszkodzenie dróg oddechowych;
- wczesne rozpoczęcie immunoterapii swoistej u dzieci z objawami alergicznego nieżytu nosa i/lub astmy oskrzelowej – w tym celu należy skontaktować się ze specjalistą alergologii, który może zakwalifikować pacjenta do tego typu leczenia.
Polecane artykuły:
