Profilaktyka chorób nowotworowych. Jak zapobiegać nowotworom?

Lepiej zapobiegać, niż leczyć – to z pozoru banalne stwierdzenie sprawdza się szczególnie w odniesieniu do chorób nowotworowych. Decyzje podejmowane przez nas każdego dnia mogą w znacznym stopniu zminimalizować ryzyko zachorowania na nowotwory. Jak podają eksperci, nawet 70 proc. nowotworów złośliwych ma związek ze stylem życia oraz ekspozycją na czynniki kancerogenne. Jak zminimalizować ich wpływ?

Na czym polega profilaktyka chorób nowotworowych?

Profilaktyka chorób nowotworowych obejmuje trzy fazy:

• profilaktyka pierwszej fazy – inaczej profilaktyka pierwotna, jej celem jest zapobieganie nowotworom poprzez unikanie czynników ryzyka;
• profilaktyka drugiej fazy – profilaktyka wtórna, polega na zapobieganiu następstwom choroby poprzez zdiagnozowanie jej na początkowym etapie i wcześnie podjęte leczenie;
• profilaktyka trzeciej fazy – działania mające powstrzymać postęp choroby lub ograniczyć powikłania w sytuacji, gdy choroba już się rozwija.

Profilaktyka pierwotna

Podstawowe zasady profilaktyki chorób nowotworowych zostały zawarte w Europejskim Kodeksie Walki z Rakiem. Zdaniem ekspertów stosowanie się do tych praktycznych wskazówek pozwoliłoby uniknąć nawet 50 proc. zachorowań na nowotwory.

Polecamy: Dieta antyrakowa – wskazówki i zasady

Na Europejski Kodeks Walki z Rakiem składa się 12 zaleceń:

1. Nie pal – nikotynizm to jedna z głównych przyczyn nowotworów, nie tylko płuc. Palenie tytoniu może odpowiadać nawet za 20 proc. przypadków nowotworów w Europie.
2. Stwórz wokół siebie środowisko wolne od dymu tytoniowego – zarówno w domu, jak i w pracy.
3. Utrzymuj prawidłową wagę – nieprawidłowa masa ciała to drugi, po paleniu tytoniu, najbardziej istotny czynnik ryzyka zachorowania na nowotwór.
4. Bądź aktywny fizycznie – więcej czasu spędzaj w ruchu, mniej na siedząco.
5. Odżywiaj się prawidłowo – dieta w profilaktyce chorób nowotworowych ma ogromne znaczenie. Eksperci alarmują, że aż w 30 proc. przypadków nowotworów pojawia się zależność między dietą a rozwojem choroby. To od nas zależy, czy wybierzemy żywność, której spożycie zwiększa ryzyko chorób nowotworowych, czy może do naszego jadłospisu wprowadzimy produkty o właściwościach antyrakowych.
6. Ogranicz spożycie alkoholu – picie alkoholu sprzyja zachorowaniu m.in. na raka jelita grubego, wątroby, przełyku, krtani i jamy ustnej.
7. Unikaj nadmiernej ekspozycji na promienie słoneczne – używaj filtrów przeciwsłonecznych, nie korzystaj z solariów. Chroń przed słońcem zwłaszcza dzieci.
8. Chroń się przed działaniem substancji rakotwórczych w miejscu pracy – przestrzegaj przepisów BHP.
9. Sprawdź, czy jesteś narażony w miejscu zamieszkania na naturalne promieniowanie spowodowane wysokim stężeniem radonu. Radon to występujący w skorupie ziemskiej radioaktywny gaz szlachetny. Jego wykrycie jest możliwe jedynie poprzez pomiar promieniowania. Narażenie na radon to drugi po paleniu tytoniu najważniejszy czynnik ryzyka zachorowania na raka płuca.
10. Kobiety powinny pamiętać o tym, że karmienie piersią zmniejsza ryzyko zachowania na nowotwory u matki, a stosowanie hormonalnej terapii zwiększa to ryzyko.
11. Zadbaj o zaszczepienie swoich dzieci przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (noworodki) oraz wirusowi brodawczaka ludzkiego – HPV (dziewczęta).
12. Bierz udział w badaniach przesiewowych – dzięki nim możliwe jest wczesne wykrycie raka jelita grubego, raka szyjki macicy i raka piersi jeszcze przed pojawieniem się pierwszych oznak choroby.

Ostatnie z zaleceń zachęca do podjęcia działań w ramach profilaktyki wtórnej.

Profilaktyka wtórna

Duże znaczenie w profilaktyce wtórnej mają badania skriningowe (przesiewowe) mające pomóc zidentyfikować czynniki, które można powiązać z chorobą nowotworową. Badania skriningowe wykonuje się u osób bez objawów nowotworów, a ich wynik może być podstawą do wykonania badań diagnostycznych.

Wykrycie nowotworu w bezobjawowym stadium daje większe szanse na jego wyleczenie w porównaniu do nowotworu dającego objawy. Badania przesiewowe nie są jednak metodą, którą z powodzeniem można stosować we wszystkich rodzajach nowotworów. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca badania przesiewowe w kierunku raka jelita grubego, raka szyjki macicy i raka piersi. Badania skriningowe wykonuje się u grup podwyższonego ryzyka zapadalności na wymienione nowotwory. Głównym kryterium przynależności do poszczególnych grup jest wiek pacjenta.

Polecane artykuły:

Fenyloketonuria – przyczyny, leczenie, dieta. Kiedy pojawiają się objawy? Problemy z oddawaniem moczu – ból, pieczenie, przerywanie i zatrzymanie mikcji Rak kolczystokomórkowy – objawy, diagnoza, leczenie Nagłe zatrzymanie krążenia (NZK) – przyczyny i objawy. Jak postępować w przypadku NZK?