Szczepienia dla seniorów w 2026 roku – jakie są zalecane i jak skorzystać?

Dlaczego szczepienia są ważne dla seniorów?

U osób starszych choroby zakaźne częściej mogą prowadzić do ciężkiego przebiegu, hospitalizacji oraz zaostrzenia chorób przewlekłych. Znaczenie ma zarówno starzenie się układu odpornościowego, jak i częstsze występowanie takich schorzeń jak cukrzyca, przewlekłe choroby serca, płuc czy nerek.

Nie wszystkie szczepienia wykonane w dzieciństwie zapewniają ochronę na całe życie. Przykładem są szczepienia przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi, w przypadku których osobom dorosłym zaleca się dawki przypominające. Inne szczepienia, np. przeciw RSV lub półpaścowi, nabierają szczególnego znaczenia właśnie wraz z wiekiem^[1].

Nie istnieje przy tym jeden identyczny kalendarz dla każdej osoby określanej jako senior. Poszczególne zalecenia zaczynają obowiązywać od różnych progów wieku – najczęściej od 50., 60. albo 65. roku życia – i mogą zależeć również od chorób współistniejących oraz wcześniejszej historii szczepień.

Jakie szczepienia są zalecane seniorom w 2026 roku?

Szczepienie	Komu jest szczególnie zalecane?	Schemat	Finansowanie w 2026 r.
Grypa	osobom starszym, podobnie jak innym dorosłym	1 dawka każdego sezonu	standardowe szczepionki bezpłatne dla 65+; szczepionka wysokodawkowa Efluelda – 50% refundacji od 60 r.ż. [2]
COVID-19	szczególnie osobom 60+, zwłaszcza 75+ oraz osobom z chorobami współistniejącymi	w sezonie 2026/2027 zasadniczo 1 dawka aktualnej szczepionki	bezpłatnie[3]
RSV	osobom 60+	1 dawka	65+ bezpłatnie; 60–64 lata – 50% refundacji[4]
Pneumokoki	wszystkim osobom 65+ oraz młodszym dorosłym z czynnikami ryzyka	schemat zależy od użytego preparatu i wcześniejszych szczepień	określona szczepionka bezpłatna dla 65+ z czynnikami ryzyka[5]
Półpasiec	osobom 50+ oraz młodszym dorosłym ze zwiększonym ryzykiem	2 dawki	65+ z grup ryzyka – bezpłatnie; osoby 18+ z grup ryzyka – 50% refundacji[6]
Błonica, tężec, krztusiec (Tdap)	wszystkim dorosłym	dawka przypominająca co 10 lat	preparat dla dorosłych jest zasadniczo odpłatny; w aptece NFZ może finansować kwalifikację i podanie [7, 8]

Szczepienie przeciw grypie

Grypa może u osób starszych prowadzić do poważnych powikłań, w tym zapalenia płuc, hospitalizacji oraz zaostrzenia chorób przewlekłych. Szczepienie zaleca się wykonywać co roku, ponieważ skład szczepionek jest aktualizowany w kolejnych sezonach, a poziom ochrony z czasem się zmniejsza.

Nie należy podawać jednej stałej wartości skuteczności szczepienia przeciw grypie. Zależy ona m.in. od wieku, stanu zdrowia osoby zaszczepionej oraz dopasowania szczepionki do wirusów krążących w danym sezonie. Szczepienie ma natomiast zmniejszać ryzyko zachorowania oraz ciężkiego przebiegu i hospitalizacji.

W sezonie 2026/2027 osoby od 65. roku życia mają dostęp do bezpłatnych standardowych szczepionek przeciw grypie Vaxigrip i Influvac. Szczepionka wysokodawkowa Efluelda jest objęta 50-procentową refundacją dla osób od 60. roku życia^[2].

Szczepienie najlepiej zaplanować na początku sezonu infekcyjnego, ale można je wykonać także później, jeśli grypa nadal krąży w populacji.

Szczepienie przeciw pneumokokom

Pneumokoki, czyli bakterie Streptococcus pneumoniae, mogą powodować m.in. zapalenie płuc, sepsę oraz zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Ryzyko ciężkiego przebiegu zakażenia zwiększa się wraz z wiekiem i przy występowaniu niektórych chorób przewlekłych.

Szczepienie przeciw pneumokokom jest zalecane osobom w wieku 65 lat i starszym. Aktualne zalecenia dla tej grupy przewidują m.in. możliwość zastosowania jednej dawki szczepionki skoniugowanej PCV20 lub PCV21 albo schematu wykorzystującego PCV13 i PPSV23. Wybór zależy m.in. od dostępności preparatu oraz wcześniejszych szczepień przeciw pneumokokom^[1].

Refundacja jest czym innym niż samo zalecenie szczepienia. W 2026 roku bezpłatna szczepionka PCV13 jest dostępna osobom w wieku 65 lat i starszym, które należą do grup zwiększonego ryzyka choroby pneumokokowej. Do takich czynników należą m.in. przewlekła choroba serca, płuc lub wątroby, cukrzyca, przewlekła niewydolność nerek, niedobory odporności, niektóre choroby nowotworowe, zakażenie HIV czy brak śledziony^[5].

Osoba, która była już wcześniej szczepiona przeciw pneumokokom, powinna poinformować o tym lekarza lub osobę kwalifikującą do szczepienia, ponieważ wpływa to na wybór kolejnego preparatu i odstęp między dawkami.

Szczepienie przeciw RSV

RSV, czyli syncytialny wirus oddechowy, jest najczęściej kojarzony z zakażeniami u małych dzieci, ale może powodować poważne infekcje dróg oddechowych również u seniorów. Szczególnie narażone na ciężki przebieg są osoby starsze oraz pacjenci z chorobami przewlekłymi.

Szczepienie przeciw RSV jest zalecane osobom od 60. roku życia. W aktualnym kalendarzu szczepień dorosłych przewidziana jest jedna dawka szczepionki^[1].

W 2026 roku dostępne są w Polsce m.in. szczepionki Abrysvo i Arexvy. Osoby 65+ mogą otrzymać refundowaną w 100% szczepionkę przeciw RSV, natomiast osoby w wieku 60–64 lata są objęte refundacją 50%^[4],

RSV warto więc uwzględnić podczas planowania szczepień seniora obok grypy, COVID-19 i pneumokoków, szczególnie przed sezonem zwiększonej liczby zakażeń dróg oddechowych.

Szczepienie przeciw półpaścowi

Półpasiec jest wywoływany przez reaktywację wirusa ospy wietrznej i półpaśca, który po przebyciu ospy pozostaje w organizmie. Ryzyko reaktywacji zwiększa się wraz z wiekiem oraz u osób z zaburzeniami odporności.

Jednym z najbardziej uciążliwych powikłań jest neuralgia popółpaścowa, czyli przewlekły ból, który może utrzymywać się długo po ustąpieniu zmian skórnych.

Szczepienie przeciw półpaścowi jest zalecane osobom po 50. roku życia oraz dorosłym ze zwiększonym ryzykiem zachorowania. Stosuje się szczepionkę rekombinowaną RZV w schemacie dwóch dawek, zazwyczaj w odstępie 2-6 miesięcy^[1].

Od 2025 roku Shingrix jest bezpłatny dla osób w wieku co najmniej 65 lat, które należą do określonych grup zwiększonego ryzyka zachorowania na półpasiec. Należą do nich m.in. osoby z cukrzycą, przewlekłymi chorobami serca lub płuc, przewlekłą niewydolnością nerek, niedoborami odporności, wybranymi chorobami nowotworowymi oraz niektórymi chorobami autoimmunologicznymi. Osoby od 18. roku życia należące do tych grup mogą korzystać z refundacji 50%^[6].

Szczepienie przeciw COVID-19

W sezonie 2026/2027 szczepienie przeciw COVID-19 jest szczególnie zalecane osobom o zwiększonym ryzyku ciężkiego przebiegu choroby, w tym osobom powyżej 60. roku życia, a zwłaszcza osobom w wieku 75 lat i starszym.

W aktualnym sezonie osoby od 12. roku życia otrzymują zasadniczo jedną dawkę sezonowej, zaktualizowanej szczepionki przeciw COVID-19. Nie obowiązuje więc ogólna zasada przyjmowania przez seniorów dawek „co kilka miesięcy”.

Wyjątek stanowią przede wszystkim osoby z ciężkim niedoborem odporności. W tej grupie można podać dodatkową dawkę po upływie co najmniej 2 miesięcy od poprzedniej, a sposób postępowania ustala indywidualnie lekarz. Szczepienie przeciw COVID-19 w sezonie 2026/2027 pozostaje bezpłatne^[3].

Szczepionkę przeciw COVID-19 można podać podczas tej samej wizyty co sezonową szczepionkę przeciw grypie – Ministerstwo Zdrowia wskazuje takie postępowanie jako dopuszczalne i zalecane^[3].

Szczepienie przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi

Odporność przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi nie utrzymuje się przez całe życie. Dlatego osobom dorosłym, które wcześniej otrzymały szczepienie podstawowe, zaleca się dawkę przypominającą Tdap co 10 lat^[1,7]

Jeżeli dorosły nie był wcześniej szczepiony albo nie zna swojej historii szczepień, konieczne może być uzupełnienie pełnego schematu zamiast podania pojedynczej dawki przypominającej.

Szczepionka Tdap dla dorosłych jest co do zasady odpłatna. Istnieją szczególne wyjątki dotyczące m.in. wybranych osób przed lub po transplantacji oraz z anatomicznym lub czynnościowym brakiem śledziony^[7].

Od 2026 roku szczepienie przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi można wykonać również w aptekach mających umowę z NFZ. NFZ finansuje w nich kwalifikację farmaceutyczną oraz wykonanie szczepienia, ale nie oznacza to automatycznie, że sam preparat jest bezpłatny^[8].

Jakie inne szczepienia mogą być potrzebne seniorowi?

Zakres szczepień warto ustalać również na podstawie wcześniejszej historii uodpornienia, chorób przewlekłych, leków wpływających na odporność, stylu życia i planowanych podróży.

U części osób dorosłych wskazane może być m.in. uzupełnienie szczepienia przeciw WZW typu B, jeśli nie zostało wcześniej wykonane. W zależności od historii chorób i szczepień można też rozważyć ochronę przeciw odrze, śwince i różyczce lub ospie wietrznej. Osobom narażonym na ukłucia kleszczy zaleca się szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu^[1].

Nie wszystkie te szczepienia są potrzebne każdemu seniorowi, dlatego warto najpierw sprawdzić dokumentację szczepień i omówić indywidualne wskazania z lekarzem lub inną osobą uprawnioną do kwalifikowania do szczepienia.

Które szczepienia dla seniorów są bezpłatne w 2026 roku?

Zakres refundacji zależy od wieku, chorób współistniejących i konkretnej szczepionki. W 2026 roku senior może skorzystać m.in. z:

Szczepienie	Bezpłatnie	Refundacja częściowa
Grypa	standardowe szczepionki od 65 r.ż.	Efluelda – 50% od 60 r.ż.
RSV	od 65 r.ż.	50% w wieku 60-64 lata
COVID-19	szczepienie sezonowe bezpłatne	—
Pneumokoki	PCV13 dla 65+ z określonymi czynnikami ryzyka	zależy od preparatu
Półpasiec	Shingrix dla 65+ z określonym zwiększonym ryzykiem	50% dla osób 18+ z określonym zwiększonym ryzykiem
Tdap	tylko w określonych szczególnych wskazaniach	preparat dla większości dorosłych jest odpłatny

Przy refundowanych szczepionkach znaczenie ma nie tylko wiek. W przypadku pneumokoków i półpaśca bezpłatność dla osób 65+ jest związana także ze spełnieniem określonych kryteriów medycznych.

Jak skorzystać ze szczepienia?

W 2026 roku senior może wykonać wiele szczepień zarówno w placówkach medycznych, jak i w aptekach, które mają odpowiednią umowę z NFZ. Od 1 lutego 2026 roku katalog szczepień wykonywanych osobom dorosłym w aptekach został znacznie rozszerzony^[8].

Najprostsza droga wygląda następująco:

1. Sprawdź swoją historię szczepień – np. książeczkę szczepień, dokumentację medyczną lub informacje dostępne na Internetowym Koncie Pacjenta.
2. Ustal, które szczepienia są wskazane na podstawie wieku, chorób przewlekłych, przyjmowanych leków i dotychczasowych szczepień.
3. Sprawdź zasady refundacji konkretnego preparatu, ponieważ bezpłatność może zależeć od wieku i rozpoznanych chorób.
4. Uzyskaj receptę lub e-skierowanie, jeśli są wymagane. Receptę na część szczepionek może wystawić lekarz lub farmaceuta; zasady mogą różnić się zależnie od preparatu i rodzaju refundacji.
5. Umów szczepienie w POZ lub aptece mającej umowę z NFZ. W przypadku szczepień wykonywanych dorosłym w takiej aptece NFZ finansuje kwalifikację oraz podanie szczepionki. Koszt samej szczepionki zależy natomiast od jej statusu refundacyjnego^[8].

W aptece można obecnie wykonać m.in. szczepienia przeciw grypie, COVID-19, pneumokokom, RSV, półpaścowi oraz błonicy, tężcowi i krztuścowi.

Czy szczepienia są bezpieczne dla seniorów?

Szczepionki, podobnie jak inne produkty lecznicze, mogą powodować działania niepożądane. Większość reakcji po szczepieniu jest łagodna i krótkotrwała – mogą pojawić się np. ból lub zaczerwienienie w miejscu wkłucia, osłabienie, ból głowy, mięśni czy gorączka.

Ciężkie działania niepożądane występują rzadko, dlatego nie należy przedstawiać bezpieczeństwa szczepień jako gwarancji, że po szczepieniu mogą wystąpić wyłącznie łagodne objawy.

Przed podaniem szczepionki pacjent przechodzi kwalifikację, podczas której uwzględnia się m.in. aktualny stan zdrowia, wcześniejsze reakcje na szczepienia, alergie, choroby przewlekłe i stosowane leki. Przy chorobach przebiegających z zaburzeniami odporności lub podczas leczenia immunosupresyjnego harmonogram szczepień może wymagać indywidualnego ustalenia.

Czy wszystkie szczepienia senior musi wykonywać co roku?

Nie. Corocznie wykonuje się przede wszystkim szczepienie przeciw grypie, a szczepienie przeciw COVID-19 realizuje się zgodnie z aktualnymi zaleceniami sezonowymi.

Inne szczepienia mają odmienne schematy. Tdap podaje się przypominająco co 10 lat, szczepienie przeciw półpaścowi obejmuje dwie dawki, a przeciw RSV u osób starszych w aktualnym kalendarzu przewidziana jest jedna dawka. Schemat pneumokokowy zależy natomiast m.in. od wybranego preparatu i wcześniejszych szczepień^[1].

To warto zapamiętać

1. Do najważniejszych szczepień, które warto uwzględnić w profilaktyce osób starszych w 2026 roku, należą szczepienia przeciw grypie, COVID-19, pneumokokom, RSV, półpaścowi oraz błonicy, tężcowi i krztuścowi.
2. Nie każde szczepienie jest jednak bezpłatne dla wszystkich seniorów. Grypa w standardowym preparacie i RSV są bezpłatne od 65. roku życia, natomiast refundacja pneumokoków i półpaśca jest dodatkowo związana z określonymi czynnikami ryzyka. Szczepionka Tdap dla większości dorosłych pozostaje odpłatna, mimo że jej kwalifikacja i podanie w aptece z umową NFZ mogą być finansowane publicznie.
3. Najlepszy plan szczepień powinien uwzględniać wiek, dotychczasowe szczepienia, choroby przewlekłe i stosowane leczenie. Nie ma więc jednego identycznego zestawu szczepień odpowiedniego dla każdego seniora.