Co to jest torbiel Bakera?
Pośród licznych struktur budujących staw kolanowy, ważną rolę odgrywa torebka stawowa – gruba tkanka składająca się z zewnętrznej błony włóknistej i wewnętrznej błony maziowej, wytwarzającej maź, czyli płyn stawowy. To właśnie ten płyn stanowi „smar” wypełniający przestrzeń między strukturami kostnymi i chrzęstnymi w kolanie, powodując ich przyczepność względem siebie, minimalizując obciążenia i tarcia w czasie wykonywania ruchu. Zdarza się, że płyn stawowy z jakiejś przyczyny przekracza granice torebki stawowej i dostaje się do kaletki podkolanowej, gdzie tworzy cystę.Zgrubienie najczęściej pojawia się pomiędzy głową przyśrodkową mięśnia brzuchatego a mięśniem półbłoniastym, czyli w części tylnej, w dole kolanowym. Nazwa torbieli pochodzi od nazwiska angielskiego chirurga Williama Morranta Baker’a, który w 1877 roku jako pierwszy opisał to schorzenie. Torbiele Bakera mogą mieć różną wielkość i rzadko rozwijają się jednocześnie na obu kończynach.
Polecamy: Więzadło krzyżowe przednie – zerwanie, operacja, rehabilitacja po rekonstrukcji
Torbiel Bakera – objawy
Torbiel Bakera to zmiana, którą łatwo wyczuć palpacyjnie, w większości przypadków jest zresztą widoczna gołym okiem. Pacjenci często zgłaszają lekarzowi jedynie obecność guzka w dole podkolanowym, bez żadnych innych specyficznych, niepokojących ich objawów. Jeśli jednak torbieli towarzyszy stan zapalny stawu, najczęstsze objawy schorzenia to:- uwypuklenie pod skórą tylnej części kolana, odkształcające się pod naciskiem,
- ból w okolicy podkolanowej,
- obrzęk stawu kolanowego,
- uczucie pełności w kolanie,
- ograniczenie ruchomości w stawie kolanowym,
- zaczerwienienie, ocieplenie skóry w dole podkolanowym,
- drętwienie łydki – możliwe, jeśli torbiel jest duża i zlokalizowana pod mięśniem półbłoniastym albo brzuchatym łydki, gdzie uciska znajdujące się tam struktury nerwowe i naczyniowe.
Torbiel Bakera – przyczyny powstawania
Kłopotliwe cysty w dole podkolanowym mogą pojawiać się zarówno u osób dorosłych, jak i u dzieci (najczęściej w wieku przedszkolnym), a przyczyny powstawania zmian u tych dwóch grup wiekowych mogą być odmienne.- Torbiele podstawowe mogą tworzyć się w zdrowym stawie kolanowym, zazwyczaj u dzieci i młodzieży. Ten typ zmiany nazywany bywa idiopatyczną cystą Bakera i wynika z połączenia pomiędzy przegubem kolanowym, a kaletką podkolanową zlokalizowaną za kolanem, które sprzyja wyciekaniu płynu do dołu podkolanowego.
- Torbiele wtórne (inaczej: drugorzędne cysty Bakera) występują najczęściej, dotyczą głównie osób dorosłych powyżej 35 roku życia i rozwijają się na podłożu innych schorzeń stawu kolanowego – najczęściej stanów zapalnych, np. w przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów czy choroby zwyrodnieniowej stawów oraz mechanicznych uszkodzeń struktur stawowych. Przyczyną torbieli wtórnej jest nadmiar płynu stawowego wytworzony przez błonę maziową w wyniku jej długotrwałego drażnienia. Nadmiar płynu powoduje zwiększenie ciśnienia w torebce stawowej, rozciągnięcie jej i powstanie przepukliny błony maziowej wychodzącej przez tylną część torebki lub wybrzuszenie naturalnie połączonej ze stawem kaletki brzuchato-półbłoniastej.
- wiek przedszkolny ( 4-7 lat) oraz wiek dojrzały u osób dorosłych (35-70 lat),
- zapalenie stawów i kości,
- reumatoidalne zapalenie stawów,
- łuszczycowe zapalenie stawów,
- dna moczanowa,
- zakażenie stawu kolanowego,
- urazy, kontuzje i przeciążenia stawowe u sportowców oraz osób trenujących amatorsko,
- zaburzenia biomechaniki lub równowagi mięśniowo-powięziowej,
- nadwaga i otyłość.
Torbiel Bakera – powikłania
W rzadkich przypadkach u pacjenta dochodzi do samoczynnego rozerwani torbieli podkolanowej. Ból w takiej sytuacji staje się ostry i może mieć duże natężenie, a płyn wyciekający do struktur łydki może spowodować jej obrzęk, swędzenie i zaczerwienienie. Pęknięta torbiel niestety zazwyczaj ponownie wypełnia się płynem, natomiast płyn migrujący do tkanek ulega wchłonięciu. Pacjenci zgłaszający się do lekarza z podejrzeniem rozerwania torbieli Bakera powinni być zbadani pod kątem zróżnicowania objawów z zakrzepicą żył głębokich.Torbiel Bakera – leczenie
Rozpoznanie torbieli Bakera zazwyczaj nie jest trudne, gdyż zmianę można wyczuć palpacyjnie, a objawy schorzenia są bardzo charakterystyczne. Ważny dla postawienia diagnozy jest również szczegółowy wywiad z pacjentem, zwłaszcza na temat współwystępujących chorób zapalnych stawów i przebytych urazów. W niektórych przypadkach lekarz może wykonać badanie USG lub MRI, pozwalające wykluczyć zakrzepicę żył głębokich i wskazać dokładne przyczyny powstania torbieli.Nie każda zdiagnozowana torbiel Bakera wymaga leczenia. Jeśli zmiana nie jest duża ani bolesna i nie utrudnia swobodnego poruszania się, lekarz może zalecić jedynie jej obserwację. Zdarza się, że torbiel wchłania się samoistnie (czasami dopiero po wielu miesiącach). Wskazane może być jedynie leczenie zachowawcze, polegające na ograniczeniu wysiłku fizycznego oraz nieobciążaniu kolana poprzez unikanie podnoszenia ciężarów, kucania, klękania, wchodzenia po schodach czy wspinania się.
Leczenie torbieli sprawiającej pacjentowi kłopoty, w tym przede wszystkim ból i trudności z ruchomością kolana, to przede wszystkim leczenie przyczynowe schorzenia, które doprowadziło do stanu zapalnego i migracji płynu do przestrzeni podkolanowej. W niektórych przypadkach wskazany jest drenaż płynu połączony z ostrzyknięciem sterydami lub leczenie metodą artroskopową, czyli zabiegowe usunięcie torbieli, często połączone z operacyjnym leczeniem wywołujących ją patologii stawu kolanowego.
Warto wiedzieć: Ból kolana – przyczyny. Jak sobie radzić z bólem kolan?
Torbiel Bakera – fizjoterapia
Pacjenci ze zdiagnozowaną torbielą Bakera mogą zostać skierowani do gabinetu fizjoterapeuty, gdzie zostaną dla nich dobrane odpowiednie zabiegi fizjoterapeutyczne. Celem fizjoterapii jest zmniejszenie napięcia otaczających tkanek, zmniejszenie stanu zapalnego w stawie kolanowym, przywrócenie ruchomości stawu oraz zwiększenie cyrkulacji krwi w celu wchłonięcia struktury torbieli. Polecane zabiegi to m.in.:- terapia manualna i tkanek miękkich,
- rozciąganie i inne ćwiczenia dostosowane do schorzeń kolana stanowiących przyczynę powstania torbieli,
- laserterapia, pole magnetyczne, jonoforeza i jonoforeza których celem jest przyspieszenie gojenia,
- suche igłowanie mające na celu zmniejszenie napięcia otaczających struktur powięziowych,
- kinesiotaping.
Torbiel Bakera – leczenie domowe
W przypadku niewielkich, łagodnych torbieli Bakera, które nie powodują silnego bólu i nie stwarzają problemów z lokomocją, pacjent może sięgnąć po domowe metody wspomagające zahamowanie produkcji płynu i uwalniania go do przestrzeni międzystanowej. To przede wszystkim:- masaż kostkami lodu lub schładzanie dołu podkolanowego za pomocą okładów z mrożonek lub żelu (cold-pack), przez 5-10 minut kilkakrotnie w ciągu dnia,
- maści ziołowe o właściwościach przeciwzapalnych i ściągających, uśmierzających dolegliwości bólowe układu ruchu, np. z żywokostu, echinacei, nagietka lub rumianku,
- okłady ze świeżych, rozbitych liści kapusty, czyli tradycyjna metoda zwalczania stanów zapalnych w tkankach,
- elewacja kończyny, z podparciem całej nogi.
Autor: Redakcja
Bibliografia:
1. Bednarczyk E., Torbiel Bakera – rehabilitacja, „Praktyczna Fizjoterapia & Rehabilitacja” 2021, nr 124,
2. Mirecka J., Wiecheć M., Czesna S., Postępowanie fizjoterapeutyczne w przypadku torbieli (cysty) bakera, „Praktyczna Fizjoterapia & Rehabilitacja” 2012, nr 31, s. 38-42,
3. Podgórski M., USG kolana. Zobacz, oceń, opisz, Edra Urban & Partner, Wrocław 2020.
