Alergia na truskawki – objawy, diagnostyka i leczenie

Na czym polega alergia na truskawki?

Alergia na truskawki jest rodzajem alergii pokarmowej, czyli niepożądanej reakcji na pokarm, w której uczestniczy układ odpornościowy. W alergii IgE-zależnej typowe objawy pojawiają się zwykle w krótkim czasie po kontakcie z alergenem i mają tendencję do powtarzania się przy kolejnych ekspozycjach.

Samo stwierdzenie swoistych przeciwciał IgE lub dodatni wynik testu skórnego nie oznacza jednak jeszcze, że dana osoba ma objawowe uczulenie na truskawki. Wyniki takie wskazują na sensytyzację, czyli uczulenie immunologiczne, i muszą być interpretowane razem z historią rzeczywistych reakcji po zjedzeniu owocu. Nie każda niepożądana reakcja po truskawkach ma też podłoże alergiczne – jeżeli nie uczestniczy w niej mechanizm immunologiczny, nie jest klasyfikowana jako alergia pokarmowa.

Jakie białka truskawki mogą uczulać?

W truskawkach zidentyfikowano trzy rodziny alergenów: Fra a 1, Fra a 3 i Fra a 4.

Fra a 1 należy do białek PR-10 i jest strukturalnie podobne do Bet v 1 – głównego alergenu pyłku brzozy. To podobieństwo może prowadzić do reakcji krzyżowej, gdy przeciwciała IgE wytworzone przeciw Bet v 1 rozpoznają również Fra a 1. Mechanizm ten ma szczególne znaczenie u osób uczulonych na pyłek brzozy.

Fra a 3 należy do nieswoistych białek transportujących lipidy – nsLTP – natomiast Fra a 4 jest profiliną. Białka z rodziny nsLTP charakteryzują się stosunkowo dużą odpornością na ogrzewanie, dlatego obróbka termiczna nie gwarantuje utraty ich właściwości alergennych. Znaczenie wyniku dotyczącego poszczególnych komponentów należy interpretować razem z obrazem klinicznym.

Dlaczego alergia na truskawki może wiązać się z pyłkiem brzozy?

U części osób uczulonych na pyłki brzozy reakcja po zjedzeniu surowej truskawki może mieć postać zespołu pyłkowo-pokarmowego (PFAS), wcześniej określanego jako zespół alergii jamy ustnej. Jest to reakcja na pokarmy roślinne związana z wcześniejszym uczuleniem na pyłki. W przypadku truskawki znaczenie ma opisane wcześniej podobieństwo Fra a 1 do Bet v 1.

Czy trzeba unikać jabłek i innych owoców?

Reakcja krzyżowa wynika z podobieństwa konkretnych białek, dlatego reakcja na truskawkę nie oznacza automatycznie alergii na inne owoce. Białka z rodziny PR-10 spokrewnione z Bet v 1 występują również m.in. w jabłkach, wiśniach i brzoskwiniach, ale każdy z tych produktów należy oceniać na podstawie rzeczywistych objawów.

Międzynarodowy konsensus dotyczący PFAS nie zaleca profilaktycznego wykluczania potencjalnie krzyżowo reagujących owoców i warzyw tylko dlatego, że pacjent zareagował na jeden produkt. Takie postępowanie mogłoby prowadzić do niepotrzebnego ograniczania diety.

Jakie są objawy uczulenia na truskawki?

Objawy alergii IgE-zależnej mogą dotyczyć kilku układów. Należą do nich świąd i obrzęk w obrębie jamy ustnej i gardła, pokrzywka i obrzęk naczynioruchowy, bóle brzucha, nudności, wymioty i biegunka. Ze strony układu oddechowego mogą wystąpić m.in. kaszel, chrypka, duszność i świszczący oddech. Możliwe są również objawy ze strony układu krążenia, takie jak spadek ciśnienia, stan przedomdleniowy lub omdlenie.

Objawy w jamie ustnej

W zespole pyłkowo-pokarmowym objawy najczęściej pozostają ograniczone do jamy ustnej i gardła. Typowy jest świąd, któremu może towarzyszyć miejscowy obrzęk. W badaniu dzieci zgłaszających reakcje po spożyciu truskawek świąd błony śluzowej jamy ustnej należał do najczęściej opisywanych dolegliwości.

Jak wygląda wysypka po truskawkach?

Jednym z objawów skórnych alergii pokarmowej jest pokrzywka. Ma ona postać swędzących, uniesionych bąbli – powierzchownych obrzęków skóry, zwykle otoczonych zaczerwienieniem. Pojedynczy bąbel zazwyczaj znika w ciągu 24 godzin, choć w tym czasie mogą pojawiać się nowe zmiany. Reakcji alergicznej może towarzyszyć również obrzęk naczynioruchowy, np. warg, powiek lub twarzy.

Nie każde zaczerwienienie skóry po zjedzeniu truskawek oznacza jednak alergię. Zwłaszcza u dzieci kontakt kwaśnego owocu ze skórą może powodować miejscowe podrażnienie wokół ust i na policzkach. Takie zmiany są płaskie i ograniczone do miejsca kontaktu. Za reakcją alergiczną bardziej przemawiają objawy występujące poza miejscem kontaktu, np. pokrzywka, obrzęk albo dolegliwości ze strony innych układów.

Objawy ze strony przewodu pokarmowego i układu oddechowego

Objawy ze strony przewodu pokarmowego mogą obejmować ból i kurcze brzucha, nudności, wymioty oraz biegunkę. Oddechowe objawy to m.in. kaszel, chrypka, uczucie duszności, świszczący oddech oraz obrzęk krtani.

Ciężka reakcja może obejmować kilka układów i prowadzić do anafilaksji. Szczególnie alarmujące są narastające trudności w oddychaniu, obrzęk w obrębie górnych dróg oddechowych, spadek ciśnienia, omdlenie lub utrata przytomności. Anafilaksja wymaga natychmiastowego leczenia.

Po jakim czasie pojawiają się objawy?

W alergii IgE-zależnej objawy zwykle rozwijają się szybko – najczęściej w ciągu kilku minut do około 2 godzin po spożyciu produktu. Nie należy więc przyjmować, że reakcja na truskawki musi wystąpić w ciągu pierwszych 30 minut. Znaczenie diagnostyczne ma zarówno czas od zjedzenia owocu do wystąpienia dolegliwości, jak i ich powtarzalność przy kolejnych ekspozycjach.

Przebieg reakcji może zależeć również od dodatkowych czynników. Wysiłek fizyczny, alkohol, infekcja czy niesteroidowe leki przeciwzapalne należą do kofaktorów, które uwzględnia się podczas zbierania wywiadu alergologicznego. W zespole pyłkowo-pokarmowym niektóre kofaktory mogą zwiększać ryzyko cięższej reakcji.

Jak rozpoznaje się alergię na truskawki?

Podstawą diagnostyki jest dokładny wywiad, uzupełniany w razie potrzeby testami skórnymi i oznaczeniem swoistych IgE.

Lekarz w trakcie wywiadu bierze pod uwagę m.in. rodzaj i nasilenie objawów, czas ich wystąpienia, ilość zjedzonego produktu, powtarzalność reakcji oraz to, czy truskawki były surowe, gotowane lub przetworzone. Istotne są również reakcje na inne pokarmy, uczulenie na pyłki, współistniejące choroby alergiczne i możliwe kofaktory.

Kolejnym etapem mogą być punktowe testy skórne oraz oznaczenie swoistych przeciwciał IgE. Badanie swoistych IgE określa stężenie przeciwciał IgE skierowanych przeciw konkretnemu alergenowi. Test można wykonać z ekstraktem alergenu, a w przypadku świeżych owoców także metodą prick-to-prick. Zastosowanie świeżego produktu może zwiększyć czułość badania, gdy istotne alergeny są nietrwałe i słabo reprezentowane w gotowym ekstrakcie. W wybranych przypadkach pomocna może być również diagnostyka poszczególnych komponentów alergenowych, zwłaszcza przy podejrzeniu reakcji krzyżowych między pyłkami a pokarmami.

Co oznacza dodatni wynik testu?

Dodatni wynik testu skórnego lub obecność swoistych IgE wskazują na sensytyzację, ale nie wystarczają samodzielnie do rozpoznania alergii pokarmowej. Wynik zawsze trzeba odnieść do historii objawów. Z tego powodu badań nie powinno się wykonywać w postaci szerokich paneli bez wskazań wynikających z wywiadu.

Jeśli wywiad i badania nie pozwalają jednoznacznie potwierdzić lub wykluczyć alergii, badaniem referencyjnym jest doustna próba prowokacji przeprowadzana pod nadzorem medycznym. Nie należy wykonywać takiej próby samodzielnie w domu.

Czy dieta eliminacyjna potwierdza alergię?

Informacja o tym, czy objawy zmieniły się po wyeliminowaniu truskawek, jest jednym z elementów wywiadu. Sama poprawa podczas eliminacji nie zastępuje jednak pełnej diagnostyki. Gdy rozpoznanie pozostaje niepewne, do potwierdzenia lub wykluczenia alergii może być potrzebna nadzorowana doustna próba prowokacji.

Czy osoba uczulona może jeść gotowane truskawki?

To zależy od mechanizmu alergii. W zespole pyłkowo-pokarmowym reakcję wywołują zwykle białka wrażliwe na wysoką temperaturę, takie jak PR-10 i profiliny. Dlatego część osób, które reagują na surowe owoce, może tolerować ich dobrze ugotowaną lub inaczej przetworzoną postać. Nie jest to jednak reguła i nie oznacza, że dżem, sok czy ciasto z truskawkami są bezpieczne dla każdej osoby uczulonej.

Na czym polega leczenie alergii na truskawki?

Po potwierdzeniu alergii podstawą postępowania jest unikanie truskawek w postaci, która wywołuje reakcję. Nie oznacza to automatycznie całkowitego wykluczenia wszystkich produktów zawierających ten owoc – zakres eliminacji powinien być dostosowany do rzeczywistej tolerancji pacjenta. Ponieważ truskawka nie znajduje się w unijnym wykazie 14 składników wymagających specjalnego wyróżnienia jako alergeny, osoba uczulona powinna sprawdzać pełny wykaz składników produktu.

Ważnym elementem leczenia uczulenia jest także indywidualny plan postępowania określający, jak rozpoznać reakcję i jakie leki zastosować w razie przypadkowego spożycia alergenu.

Kiedy można zastosować lek przeciwhistaminowy?

Leki przeciwhistaminowe mogą być elementem leczenia objawowego łagodnej reakcji, np. świądu lub pokrzywki. Nie zastępują jednak adrenaliny w anafilaksji i ich zastosowanie nie powinno opóźniać leczenia zagrażającej życiu reakcji.

Kiedy konieczne jest podanie adrenaliny?

Adrenalina podana domięśniowo jest lekiem pierwszego wyboru w anafilaksji. Osoba, której z powodu ryzyka anafilaksji przepisano autowstrzykiwacz, powinna wiedzieć, kiedy i jak go użyć. W przypadku anafilaksji należy niezwłocznie podać adrenalinę i wezwać pomoc medyczną.

Autowstrzykiwacz nie jest jednak potrzebny każdej osobie z alergią na truskawki lub z dodatnim wynikiem testu. Wytyczne zalecają jego przepisanie pacjentom z alergią pokarmową, u których występuje ryzyko anafilaksji.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Konsultacja lekarska jest wskazana, gdy objawy po truskawkach się powtarzają lub gdy nie wiadomo, czy rzeczywiście wynikają z alergii. Ocena alergologiczna pozwala ustalić rozpoznanie, zakres potrzebnej eliminacji oraz – w przypadku potwierdzonej alergii – zasady postępowania po przypadkowym spożyciu.

Natychmiastowej pomocy wymagają objawy mogące świadczyć o anafilaksji, m.in. narastająca duszność, świszczący oddech, obrzęk krtani lub gardła, gwałtowny spadek ciśnienia, omdlenie albo utrata przytomności. Po przebytej anafilaksji pacjent powinien zostać skierowany do specjalisty w celu ustalenia przyczyny reakcji i dalszego postępowania.