Zapalenie otrzewnej – przyczyny, leczenie, objawy otrzewnowe

Otrzewna – budowa. Jak powstaje stan zapalny?

Czym jest otrzewna? To cienka, gładka błona wyścielająca wnętrze jamy brzusznej i miednicy, pokrywająca położone w nich narządy. Składa się z dwóch części: otrzewnej ściennej i otrzewnej trzewnej. Pomiędzy nimi znajduje się jama otrzewna, czyli naturalna przestrzeń zawierająca niewielką ilość płynu. Gdy do jamy otrzewnej przedostaną się bakterie, powstaje stan zapalny. Mówimy wtedy o wtórnym, bakteryjnym zapaleniu otrzewnej, które jest najczęściej spotykanym rodzajem zapalenia otrzewnej. Stan ten prowadzi do zatrzymania pracy jelit i bezpośrednio zagraża życiu.

Zapalenie otrzewnej jest jedną z ostrych chirurgicznych chorób jamy brzusznej (tzw. ostry brzuch). W większości przypadków zapalenia otrzewnej proces zapalny obejmuje całą jamę otrzewną – mamy wtedy do czynienia z rozlanym zapaleniem otrzewnej. Jest ono dużo groźniejsze niż ograniczone zapalenie otrzewnej, zajmujące jedynie niewielki obszar otrzewnej.

Przyczyny zapalenia otrzewnej

Najczęściej bakterie przedostają się do jamy otrzewnej na skutek przerwania ciągłości przewodu pokarmowego i wydostania się jego treści do jamy otrzewnej. Może do tego doprowadzić na przykład zapalenie wyrostka robaczkowego, zapalenie uchyłków jelita grubego czy ostre niedokrwienie jelit.

Zapalenie otrzewnej może też wystąpić w konsekwencji podrażnienia otrzewnej żółcią, sokiem trzustkowym lub krwią. Takie zapalenie – chemiczne zapalenie otrzewnej – bywa wynikiem m.in. zapalenia pęcherzyka żółciowego, ostrego zapalenia trzustki, pęknięcia tętniaka aorty brzusznej, przedziurawienia wrzodu dwunastnicy lub żołądka.

Objawy zapalenia otrzewnej

Główne objawy otrzewnowe to:

• silny ból brzucha,
• nudności,
• wymioty,
• zatrzymanie wiatrów i stolca.

Silny, stały ból brzucha uznaje się za podstawowy objaw zapalenia otrzewnej. Przeważnie nie pozwala on na podejmowanie jakichkolwiek aktywności, nasila się w trakcie ruchu. Inne objawy, takie jak nudności, wymioty, zatrzymanie wiatrów i stolca, występują z różnym nasileniem – często nieco później niż ból brzucha.

W miarę upływu czasu pojawiają się kolejne dolegliwości:

• twardy, napięty brzuch (tzw. deskowaty),
• zatrzymanie moczu,
• bladość,
• potliwość.

Rozlane zapalenie otrzewnej przebiega gwałtownie, stan chorego szybko się pogarsza. Ważna jest niezwłoczna reakcja pacjenta (zgłoszenie się do lekarza) i natychmiastowe wdrożenie leczenia.

Zapalenie otrzewnej – operacja

Metodą leczenia rozlanego zapalenia otrzewnej jest płukanie jamy brzusznej i usunięcie źródła zakażenia w trakcie zabiegu operacyjnego – przeprowadzanego metodą laparoskopową lub tradycyjną (otwartą). W zależności od przyczyny stanu zapalnego zabieg może polegać np. na wycięciu wyrostka robaczkowego lub zszyciu przedziurawionego wrzodu żołądka bądź dwunastnicy.

Przeprowadzenie operacji, gdy chory jest odwodniony, zwiększa ryzyko wystąpienia powikłań, dlatego przed zabiegiem konieczne jest nawodnienie pacjenta za pomocą wlewów kroplowych.

U większości chorych usunięcie źródła zakażenia prowadzi do ustąpienia objawów i powrotu do zdrowia. Czasami nie udaje się zlikwidować źródła zakażenia podczas pierwszej operacji – wykonuje się wtedy kolejną w późniejszym terminie.

Rokowania w zapaleniu otrzewnej

Dla powodzenia leczenia duże znaczenie ma czas – w przypadku wystąpienia objawów otrzewnowych należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza. Inne czynniki, które wpływają na rokowanie w zapaleniu otrzewnej, to wiek pacjenta i występowanie chorób współistniejących. Śmiertelność w rozlanym zapaleniu otrzewnej jest duża, wynosi kilkadziesiąt procent.