Złamania otwarte – pierwsza pomoc krok po kroku. Leczenie i rehabilitacja

Złamanie otwarte występuje wówczas, gdy na skutek mechanicznego urazu dochodzi do przerwania tkanki kostnej, której odłamy zmieniają położenie i powodują przerwanie tkanek miękkich: stawów, mięśni, nerwów, naczyń krwionośnych oraz skóry.

Ze względu na zakres uszkodzeń tkanek miękkich złamania otwarte dzieli się na:

• złamanie otwarte z niewielkim uszkodzeniem skóry (<1 cm);
• złamanie otwarte z uszkodzeniem skóry większym niż 1 cm, ale mniejszym niż 10 cm, bez ran skalpacyjnych i uszkodzeń istotnych struktur naczyniowo-nerwowych, bez uszkodzeń awulsyjnych;
• złamanie otwarte z masywnym uszkodzeniem tkanek miękkich i kości, ale z możliwością jego pierwotnego pokrycia tkankami;
• złamanie otwarte z masywnym uszkodzeniem tkanek miękkich, bez możliwości pierwotnego pokrycia tkankami miękkimi, wymagające rekonstrukcji tkankowych;
• złamanie otwarte z uszkodzeniem pęczków naczyniowo-nerwowych – wymagające rekonstrukcji.

W złamaniach otwartych uszkodzona kość jest zwykle widoczna, a pobliskie tkanki ulegają obrzękowi. Takim urazom towarzyszy obfite krwawienie i silny ból. Istnieje znaczne ryzyko zakażenia ogólnoustrojowego, dlatego zachodzi potrzeba natychmiastowego udzielenia pierwszej pomocy. Złamaniom otwartym najczęściej ulegają kości rąk, kość udowa, obojczykowa i piszczelowa. Do tego typu urazów dochodzi podczas wypadków przy pracy, uprawiania sportu czy wypadków komunikacyjnych. Jak udzielić pomocy poszkodowanemu ze złamaniem otwartym?

Pierwsza pomoc przy złamaniach otwartych a prawo

Warto podkreślić, że udzielenie pierwszej pomocy jest nie tylko etycznym obowiązkiem, ale wynika również z przepisów prawa. Zgodnie z art. 162. Kodeksu karnego:

§ 1. Kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Odstąpienie od udzielania pierwszej pomocy jest jednak możliwe, gdy zachodzą okoliczności zagrażające osobie niosącej pomoc. Ponadto: § 2. Nie popełnia przestępstwa, kto nie udziela pomocy, do której jest konieczne poddanie się zabiegowi lekarskiemu, albo w warunkach, w których możliwa jest niezwłoczna pomoc ze strony instytucji lub osoby do tego powołanej.

Polecamy: Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach – krok po kroku jak działać, schematy RKO, scenariusz rozmowy z dyspozytorem

Złamania otwarte – pierwsza pomoc

Przed przystąpieniem do udzielania pierwszej pomocy poszkodowanemu ze złamaniem otwartym, podobnie jak przy innych urazach, należy przeprowadzić ocenę ogólną sytuacji na miejscu zdarzenia oraz ustalić źródła ewentualnych zagrożeń. Kolejnym krokiem jest ocena stanu poszkodowanego, czyli jego podstawowych funkcji życiowych: oddechu, świadomości i odniesionych obrażeń. W przypadku utraty świadomości osoby poszkodowanej działania ratunkowe powinny koncentrować się na ustaleniu oddechu. W razie jego ustania należy przeprowadzić resuscytację krążeniowo-oddechową.

W złamaniach otwartych może dochodzić do utraty świadomości poszkodowanego. Jeśli jest on jednak przytomny, należy ustalić z nim okoliczności zdarzenia i jego ogólny stan. Trzeba pamiętać, że rana w złamaniu otwartym jest szczególnie wrażliwa na ból, i być przygotowanym na ewentualne reakcje i odruchy poszkodowanego podczas opatrywania.

Po ocenie stanu osoby poszkodowanej należy wezwać służby medyczne. Warto skorzystać z funkcji głośnika telefonu, by obie ręce były wolne, co ułatwi realizację dalszych działań. Można też skorzystać z pomocy postronnych. Do czasu przyjazdu karetki ratunkowej kluczowe jest zatamowanie krwawienia, a następnie unieruchomienie kończyny objętej urazem (instrukcja poniżej).

• Załóż opatrunek – powinien zatamować krwawienie, ale jednocześnie nie może wywoływać nacisku na ranę. Nie należy podejmować prób nastawienia kości, zmiany położenia kości ani poruszać kończyną. Nie należy również usuwać ewentualnych odłamków tkanek czy ciał obcych. Do założenia opatrunku należy użyć dużej ilości jałowej gazy. Jeśli nie jest to możliwe, należy skorzystać z części możliwie czystej odzieży. W przypadku przesiąkania krwi przez opatrunek nie ściągaj go, tylko dołóż kolejną warstwę.
• Unieruchom złamaną kończynę poprzez ustabilizowanie jej prostym, podłużnym przedmiotem, np. deską lub kijem. Jeśli jest to możliwe, należy użyć szyny Kramera.
• Ustabilizowanie kończyny pozwoli na zminimalizowanie ryzyka dalszych urazów, m.in. podczas transportu poszkodowanego. Jako formę stabilizacji można użyć też drugiej kończyny (w przypadku złamań nóg).
• Monitoruj stan poszkodowanego i utrzymuj z nim kontakt do czasu przybycia służb medycznych.

Leczenie złamania otwartego

Prawidłowo udzielona pierwsza pomoc przy złamaniach otwartych zwiększa szanse poszkodowanego na szybszy powrót do zdrowia i uniknięcie powikłań, a w przypadku masywnego krwawienia pozwala na uratowanie życia. Po jej zakończeniu służby medyczne oceniają rozległość urazu, ustalają, czy w ranie znajdują się odłamy lub ciała obce, a także sprawdzają sposób oraz stopień przemieszczeń kości. Diagnostykę przeprowadza się m.in. poprzez obrazowanie RTG.

Dalszym etapem w złamaniach otwartych jest zabieg operacyjny polegający na usunięciu martwych tkanek i ciał obcych oraz rekonstrukcji tkanek – kości, mięśni, naczyń krwionośnych, nerwów oraz skóry. Uszkodzone tkanki kostne łączy się, stosując metalowe wkręty, płytki czy gwoździe śródszpikowe oraz druty Kirschnera. Złamania otwarte leczy się również z zastosowaniem stabilizatorów zewnętrznych.

Polecamy: Złamany obojczyk – rozpoznanie, pierwsza pomoc i leczenie

Pacjent otrzymuje profilaktykę przeciw infekcji tężcem. W dalszym etapie konieczne jest przyjmowanie antybiotyków. Kończyna, która została objęta urazem, zostaje unieruchomiona za pomocą gipsu lub szyny.

Częstym elementem złamań otwartych są ubytki tkanek miękkich wymagające rekonstrukcji. Pacjenci tacy są leczeni przez chirurgów plastycznych. Niestety pomimo najlepszych metod leczenia w przypadku złamań otwartych może dojść do infekcji tkanki kostnej. Zakażenie kości i szpiku jest przewlekłą chorobą wymagającą wielokrotnego leczenia operacyjnego, często wieloetapowego. Nierzadko choroba potrafi trwać „w uśpieniu” przez wiele lat i reaktywować się w okresach osłabionej odporności pacjenta. W takich przypadkach często konieczne są ponowne interwencje chirurgiczne.

Rehabilitacja po złamaniu otwartym

Czas rehabilitacji jest uzależniony od rozległości urazu, jego rodzaju i stanu zdrowia pacjenta. W ciągu kilku pierwszych dni rana jest objęta obrzękiem, występuje przesięk (widoczny w pobliżu rany płyn koloru jasnożółtego lub bursztynowego). Po kilku-, kilkunastu dniach rana zaczyna się goić. Zrastanie się kości trwa od kilku tygodni do wielu miesięcy.

Pacjenci po złamaniach otwartych wymagają długotrwałej rehabilitacji prowadzonej przez lekarzy rehabilitacji i fizjoterapeutów. Rehabilitacja obejmuje zarówno fizykoterapię, jak i inne zabiegi specjalistyczne.

Warto wiedzieć: Czy fizjoterapeuta może wystawić L4?