Alfa-fetoproteina (AF) – normy, wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Alfa-fetoproteina (AF) – co to jest

Alfa-fetoproteina zaliczana jest do glikoprotein, które produkowane są już na etapie życia płodowego przez komórki wątroby (hepatocyty), przewód pokarmowy i woreczek żółtkowy. Białko to uznawane jest za marker niektórych chorób nowotworowych, w tym wątrobiaka zarodkowego czy też raka wątrobowokomórkowego. AF ma zdolność do przenikania przez łożysko do organizmu matki, w związku z tym u ciężarnych obserwuje się nieznaczny wzrost tej glikoproteiny.

Największe stężenie AF obserwuje się na etapie płodowym, aż do ukończenia przez dziecko 4. miesiąca życia. W dorosłym życiu przekroczenie normy może wskazywać na poważne choroby nowotworowe. Obserwuje się korelację między poziomem alfa-fetoproteiny a wielkością guza.

Zakresy referencyjne dla alfa-fetoproteiny mogą się różnić w zależności od laboratorium, w którym wykonywane jest oznaczenie. Różnice na ogół polegają na zastosowanych jednostkach. Warto pamiętać o tym, że wynik badania należy odnieść do wieku pacjenta.

Normy dla AF prezentują się następująco:

• do 1. m-ca życia: od 50 ng/ml do 100 ng/ml,
• od 1. m-ca życia do 3 m-ca życia: od 40 ng/ml do 1000 ng/ml,
• od 4 m-ca życia do 1. roku życia: <12 ng/ml,
• od 1. roku życia do 18. roku życia: <11 ng/ml,
• osoby dorosłe: <7 ng/ml.

Normy dla kobiet w ciąży różnią się w zależności od tygodnia ciąży, a wynik powinien być każdorazowo konsultowany z ginekologiem.

Alfa-fetoproteina (AF) – na czym polega badanie?

Oznaczenie alfa-fetoproteiny (AF) wykonuje się standardowo z krwi z żyły łokciowej. Nie różni się ono zatem niczym od rutynowo wykonywanej morfologii. Badanie jest całkowicie bezpieczne, bezbolesne i bezinwazyjne. W związku z powyższym jest dobrze tolerowane przez większość pacjentów. Wynik na ogół jest gotowy w ciągu 1-2 dni roboczych.

Badanie pozwalające określić poziom alfa-fetoproteiny wymaga odpowiedniego przygotowania, ponieważ przekłada się to na miarodajność uzyskanych wyników. Nawet drobne odchylenia w diecie, czy też aktywność fizyczna, są niewskazane.

Potencjalne przyczyny odchyleń od normy

Otrzymany wynik z poziomem alfa-fetoproteiny nie zaleca się analizować na własną rękę. Muszą o tym pamiętać przede wszystkim kobiety w ciąży, ponieważ stężenie AF będzie uzależnione od zaawansowania ciąży. Jeżeli przy wyniku poziomu alfa-fetoproteiny widnieje symbol L (low, czyli niski) lub ↓, oznacza to, że stężenie AF jest obniżone. Natomiast jeżeli stężenie AF jest zbyt wysokie, tuż obok wyniku umieszczony zostanie symbol H (high, czyli wysoki) lub ↑.

Podwyższone stężenie alfa-fetoproteiny

Zbyt wysoki poziom alfa-fetoproteiny może odzwierciedlać problemy zdrowotne i wady rozwojowe u płodu. W przypadku wad ośrodkowego układu nerwowego, białko to przechodzi do płynu owodniowego.

Wysokie stężenie AF u płodu może świadczyć o:

• przepuklinie oponowo-rdzeniowej,
• bezmózgowiu.

Bardzo wysoki poziom AF stanowi zagrożenie dla życia płodu i często wskazuje na ciążę obumarłą. Czasami jednak taki wynik pojawia się w przypadku ciąży mnogiej i nie jest związany z żadną patologią.

Wzrost stężenia AF u osób dorosłych może wskazywać na:

• raka wątrobowo-komórkowego (aż 90% chorych wykazuje taką zależność),
• raka płuc,
• złośliwy nowotwór jajnika lub jąder,
• chłoniaka,
• ostre wirusowe zapalenie wątroby, przewlekłe aktywne zapalenie wątroby lub marskość tego organu.

Poziom AF monitoruje się w trakcie leczenia onkologicznego. Wraz z postępem wdrożonej chemioterapii czy radykalnego zabiegu chirurgicznego, stężenie alfa-fetoproteiny powinno spadać.

Obniżone stężenie alfa-fetoproteiny

Zbyt niski poziom alfa-fetoproteiny (utrzymujący się po 10. tygodniu ciąży) świadczy o zwiększonym ryzyku rozwoju trisomii genu 21 u płodu, czyli zespole Downa. W takich przypadkach konieczne jest wykonanie dodatkowych badań.

Alfa-fetoproteina (AF) – wskazania do wykonania badania

W przypadku kobiet w ciąży, stężenie alfa-fetoproteiny wykonywane jest w ramach badań profilaktycznych, co pozwala na wczesną diagnostykę wad płodu. Warto jednak pamiętać, że sam wynik AF nie jest wystarczający i musi być uzupełniony o dwa dodatkowe parametry – miano hCG i wolny estriol. Optymalnym czasem na wykonanie takiego oznaczenia u kobiety ciężarnej jest wiek ciąży między 16. a 18. tygodniem.

Podejrzenie poważnych schorzeń wątroby jest jednym z kluczowych wskazań do wykonania oznaczenia alfa-fetoproteiny (AF). Niepokojącymi objawami są m.in.:

• bóle brzucha,
• wzdęcia,
• żółtaczka,
• napięcie brzucha,
• obrzęki kończyn dolnych,
• spadek masy ciała,
• przewlekłe uczucie zmęczenia,
• ogólne osłabienie organizmu.

Alfa-fetoproteina (AF) – przeciwwskazania

Nie ma żadnych przeciwwskazań do wykonania oznaczenia stężenia alfa-fetoproteiny we krwi, również u kobiet w ciąży. Badanie jest bezbolesne, bezinwazyjne i bezpieczne dla organizmu, a co za tym idzie, w większości przypadków jest bardzo dobrze tolerowane przez pacjentów.

Alfa-fetoproteina (AF) – przygotowanie do badania

Przygotowanie do oznaczenia poziomu alfa-fetoproteiny we krwi jest jednym z podstawowych warunków uzyskania miarodajnego wyniku. Na pobranie materiału biologicznego należy zgłosić się w godzinach porannych (godzina pobrania nie jest istotna). Nie trzeba być na czczo. W dniu poprzedzającym badanie nie należy spożywać alkoholu, ani palić papierosów. Warto powstrzymać się również od spożywania obfitych i tłustych posiłków.

Alfa-fetoproteina (AF) – przebieg badania

Krew do badania pobierana jest w laboratorium w pozycji siedzącej z krwi żylnej z żyły łokciowej. Jeżeli masz tendencję do zasłabnięcia lub omdlenia, poproś pielęgniarkę o pobranie w pozycji leżącej.

Próbka z krwią trafia do laboratorium analitycznego i podlega szczegółowym badaniom. W większości przypadków wynik jest dostępny po 1-2 dniach roboczych. Należy poinformować lekarza o wszystkim przyjmowanych lekach.

Alfa-fetoproteina (AF) – skutki uboczne i powikłania

Pobranie krwi do badania oznaczenia alfa-fetoproteiny praktycznie nie wiąże się z żadnymi skutkami ubocznymi lub powikłaniami. Jedyny dyskomfort może powodować samo wkłucie się igły w żyłę łokciową. Tuż po pobraniu może pojawić się w miejscu pobrania niewielkich rozmiarów siniak, zaczerwienienie lub tkliwość. Nie stanowi to powodu do niepokoju i na ogół ustępuje po upływie 24-48 godzin.

Aby zmniejszyć ryzyko powikłań, zaleca się tuż po pobraniu ucisnąć miejsce wkłucia jałowym gazikiem.