Co to są parestezje?
Parestezje to nieprawidłowa percepcja bodźców czuciowych, najczęściej opisywana jako mrowienie, drętwienie, pulsowanie czy palenie twarzy lub jej fragmentu, a także dowolnego innego obszaru skóry (tzw. dermatomu). Inne zaburzenia czucia mogące objąć twarz to przeczulica skóry (reagowanie bólem nawet na lekki dotyk czy podmuch wiatru), niedoczulica (zbyt słaba wrażliwość skóry na bodźce), nietypowym zjawiskiem są też nieprawidłowe reakcje na temperaturę oraz odczuwanie ciepła lub zimna na twarzy bez wyraźnej przyczyny.
Pacjenci zgłaszający lekarzowi parestezje i inne zaburzenia czucia na twarzy, swoje doświadczenia najczęściej opisują jako:
- drętwienie policzka, szczęki, prawej lub lewej połowy twarzy,
- cierpnięcie skóry twarzy bez żadnej widocznej przyczyny,
- „mrówki” przebiegające przez skórę twarzy,
- nagłe uczucie porażenia prądem,
- odczuwanie bez powodu ciepła lub zimna w części twarzy, czasami naprzemiennie,
- pulsowanie, wibracje skóry i mięśni twarzy,
- nagły, krótkotrwały skurcz mięśni, np. czoła,
- silny lub umiarkowany ból w części twarzy.
Wszystkie te nieprzyjemne lub dziwaczne dla pacjenta odczucia wynikają z uszkodzenia lub dysfunkcji jednego z elementów tworzących drogę czuciową (od receptora, przez szlaki nerwowe, aż do mózgu), a przyczyną tej patologii mogą być zarówno urazy (zwłaszcza w okolicy szyi), zaburzenia elektrolitowe, stres i zaburzenia lękowe, jak i poważne choroby neurologiczne, nowotworowe, a nawet rozpoczynający się udar mózgu.
Zaburzenia elektrolitowe jako przyczyna parestezji
Niedobór lub nadpodaż określonych pierwiastków to najczęstsza przyczyna parestezji twarzy. W większości przypadków problemem jest niedobór wapnia i magnezu oraz nadmiar potasu w diecie – łatwe do zdiagnozowania na podstawie analizy próbki krwi pod kątem stężenia jonów oraz możliwe do leczenia poprzez dobrze zbilansowaną dietę i suplementację. Do zaburzeń elektrolitowych może prowadzić restrykcyjna, redukcyjna dieta odchudzająca, przyjmowanie niektórych leków (np. z grupy diuretyków), zaburzenia połykania (dysfagia, szczególnie u osób starszych), ale też choroby upośledzające wchłanianie jelitowe.
Migrena a drętwienie twarzy
Pulsujący, narastający ból głowy i oczu, trwający nawet do kilkunastu godzin, to nie jedyny objaw migreny. Bólowi często towarzyszą nudności i wymioty, światłowstręt, nadwrażliwość na zapachy, a przed atakiem u niektórych pacjentów pojawia się aura – zaburzenia wzroku (zygzaki, linie, plamki, migotania, dwojenie) wraz z dokuczliwymi objawami neurologicznymi, takimi jak drętwienie twarzy, czasami z niedowładem mięśni i problemami z mową. Wszystkie te objawy mają charakter przejściowy i nie pozostawiają trwałych skutków, są jednak dla pacjenta bardzo trudnym przeżyciem.
Neuralgia nerwu trójdzielnego jako częsta i bolesna przyczyna parestezji
Twarz odbiera bodźce dotykowe i bólowe poprzez nerw trójdzielny (V nerw czaszkowy). W wyniku rozwoju stanu zapalnego, urazu lub ucisku, a czasami także bez wyraźnej, namacalnej przyczyny, dochodzi do neuralgii nerwu trójdzielnego mogącej obejmować nerw oczny (I gałąź odpowiedzialna za doznania czuciowe twarzy powyżej oczu oraz na bocznych stronach nosa), nerw szczękowy (II gałąź odpowiedzialna za nerwy nosa i policzków) lub nerw żuchwowy (III gałąź odpowiadająca za czucie brody). Nerw trójdzielny unerwia czuciowo 90% powierzchni głowy, a pośród objawów neuralgii wymienia się bardzo silne, napadowe bóle w miejscu unerwionym przez określony nerw oraz trudne do zniesienia, intensywne parestezje: uczucie porażenia prądem, drętwienie, mrowienie, uderzenia gorąca lub zimna – występujące samoistnie lub sprowokowane dotykiem lub np. podmuchem.
Półpasiec – parestezje jako powikłanie
Nerwobóle i parestezje odczuwane w przebiegu oraz po przechorowaniu półpaśca to klasyczny przykład bólu neuropatycznego, w tym przypadku wywołanego przez wirus HSV rozprzestrzeniający się wzdłuż nerwów czuciowych. Wirus u zainfekowanego człowieka najczęściej umiejscawia się w piersiowych zwojach międzykręgowych, w korzeniach tylnych rdzenia oraz w zwoju i nerwie trójdzielnym, więc objawy czuciowe obejmują również twarz – ból, mrowienie, drętwienie czy pieczenie skóry jest zazwyczaj jednostronne i bywa bardzo dotkliwe dla pacjenta. Zmiany w obrębie głowy mogą dotyczyć każdego nerwu czuciowego, ale stosunkowo częste i niebezpieczne jest zajęcie pierwszej gałęzi nerwu trójdzielnego, czyli nerwu ocznego – ciekawostką jest, że we łzach pacjentów z neuralgią półpaścową oczną wykrywa się DNA wirusa.
Polecamy: Półpasiec – objawy, leczenie, zdjęcia. Czy półpasiec jest zaraźliwy?
Drętwienie twarzy jako pierwszy symptom stwardnienia rozsianego
U części pacjentów drętwienie i mrowienie jednej strony twarzy to pierwszy objaw SM, czyli stwardnienia rozsianego – poważnej, przewlekłej demielinizacyjnej choroby ośrodkowego układu nerwowego o charakterystycznym, fazowym przebiegu. Niedoczulica, przeczulica i parestezje twarzy lub innych dermatonów to tylko niektóre z całej gamy możliwych objawów SM. Inne schorzenia, z którymi zmagają się pacjenci, to m.in. kurcze mięśni, dysfagia, zaburzenia równowagi, problemy z mową czy wzrokiem.
Drętwienie twarzy a nerwica
Zdarza się, że gdy u cierpiącego na parestezje twarzy pacjenta wykluczono badaniami przyczyny organiczne, rozwiązaniem okazują się czynniki psychogenne. Zaburzenia czucia mogą mieć źródło lękowe i towarzyszyć takim chorobom jak nerwica, depresja, zespół lęku panicznego oraz innym zaburzeniom psychicznym z objawami wegetatywnymi. Ciało pacjentów przeżywających silne lęki może reagować nie tylko zaburzeniami czucia, ale też kołataniem serca, uciskiem w żołądku, przyspieszonym tętnem, wzrostem ciśnienia czy gulą w gardle, medycznie nazywaną kulą histeryczną. Leczenie drętwienia, mrowienia i innych zaburzeń wegetatywnych na tle psychicznym opiera się na psychoterapii, czasami niezbędne jest włączenie leków, np. uspokajających lub antydepresyjnych.
Tężyczka – jawna lub utajona przyczyna drętwienia twarzy
Ta związana z zaburzeniami elektrolitowymi choroba manifestuje się zwiększoną pobudliwością nerwowo-mięśniową, w tym skurczami i drżeniem mięśni, mrowieniem i innymi parastezjami, również w obrębie twarzy. Tężyczka może występować w postaci jawnej (hipokalcemicznej, związanej z niedoborem wapnia) objawiającej się m.in. mrowieniem wokół ust oraz skurczami powiek oraz mięśnia okrężnego ust, lub w postaci utajonej (normokalcemicznej) gdy związana jest z niedoborem magnezu lub wzrostem pH krwi np. wskutek hiperwentylacji – niektóre z jej objawów to drętwienie twarzy i języka. Tężyczkę leczy się suplementując brakujące organizmowi pierwiastki.
Warto wiedzieć: Tężyczka – objawy, przyczyny i leczenie. Skąd się bierze tężyczka?
Drętwienie twarzy od zęba
Może się zdarzyć, że mrowienie, drętwienie i dolegliwości bólowe twarzy pojawiają się w chorobach jamy ustnej, w tym zwłaszcza chorobach zębów i przyzębia, ale też ślinianek, migdałków czy krtani. Zaburzenia czucia twarzy mogą być też powikłaniem zabiegów stomatologicznych, takich jak ekstrakcja zębów (tzw. suchy zębodół), leczenie kanałowe czy leczenie chirurgiczne, w przebiegu których doszło do uszkodzenia nerwu – urazy najczęściej dotyczą nerwu językowego i zębodołowego dolnego, a powikłania w postaci neuralgii mogą występować u pacjenta nawet przez resztę życia.
Neuroborelioza – najcięższe powikłanie boreliozy
Zaburzenia czucia zdarzają się również w przebiegu boreliozy , czyli przewlekłej choroby spowodowanej przez przenoszone przez kleszcze bakterie z grupy krętków Borrelia burgdorferi. Częściej dotyczą pacjentów niezdiagnozowanych i nieleczonych we wcześniejszych fazach choroby i świadczą o zapaleniu układu nerwowego – neuroboreliozie. W neuroboreliozie najczęściej dochodzi do zajęcia nerwów obwodowych, zwłaszcza nerwu czaszkowego twarzowego, a objawy to porażenie mięśni twarzy (np. trudności w marszczeniu czoła, zamknięciu powiek czy wyszczerzeniu zębów), przeczulice parestezje, takie jak mrowienie, cierpnięcie czy palenie skóry twarzy. Leczenie neuroboreliozy jest trudne i polega na długotrwałej antybiotykoterapii.
Polineuropatie nowotworowe przyczyną drętwienia twarzy
Polineuropatie występujące w przebiegu niektórych chorób, w tym chorób nowotworowych, bywają dla pacjenta wyjątkowo trudnym doświadczeniem. Zaburzenia czucia na skórze twarzy towarzyszą m.in. pierwotnym nowotworom głowy i szyi (np. nosogardła), zmianom przerzutowym do mózgu lub kości czaszki (najczęściej nowotworów płuc i prostaty) lub rozsiewom do przestrzeni podpajęczynówkowej. Neuralgie nerwów czaszkowych mogą objawiać się parastezjami twarzy, dyzestezją (nieprawidłowo odczuwane doznanie czuciowe), drętwieniem twarzy w obszarze unerwienia drugiej lub trzeciej gałęzi nerwu trójdzielnego, a także napadami rwącego, szarpiącego, czasami niezwykle silnego bólu.
Drętwienie twarzy jako jeden z sygnałów udaru mózgu
Szybka pomoc w udarze mózgu to często jedyna szansa na ocalenie życia pacjenta. Pośród sygnałów, że z organizmem dzieje się coś niedobrego i trzeba pilnie wezwać karetkę, wymienia się zaburzenia mowy i widzenia, silny ból głowy, a także wywołany porażeniem nerwu twarzowego paraliż lub drętwienie twarzy. Charakterystycznym objawem jest nagła zmiana jej wyglądu – asymetryczne opadanie jednego kącika ust lub jednego kącika oka, dziwny grymas ust i brak możliwości wykonywania ruchów mimicznych, problemy z mruganiem. Do pacjenta z takimi objawami trzeba pilnie wezwać pomoc medyczną.
