Alergia na trawy – objawy, sezon pylenia, diagnostyka i leczenie

Na czym polega alergia na trawy?

Alergia na pyłki traw (alergia pyłkowa) jest spowodowana zwiększoną wrażliwością organizmu na alergeny wziewne obecne w pyłku traw, czyli białka, które układ odpornościowy błędnie rozpoznaje jako zagrożenie. Zwykle już po wcześniejszym kontakcie z takim alergenem wytwarzają się swoiste przeciwciała IgE, które osiadają na powierzchni komórek tucznych, co oznacza samo uczulenie, jeszcze bez towarzyszących objawów.

Objawy pojawiają się dopiero przy kolejnej ekspozycji, gdy pyłek dociera do błony śluzowej nosa, oczu lub dróg oddechowych, a alergen wiąże się z tymi przeciwciałami i wyzwala reakcję alergiczną: komórki tuczne uwalniają wtedy mediatory reakcji alergicznej, m.in. histaminę, co daje alergiczny stan zapalny objawiający się świądem, obrzękiem i wodnistą wydzieliną.

Dodatni wynik testu alergicznego bez towarzyszących objawów oznacza samo uczulenie, nie od razu chorobę. O alergii mówimy dopiero wtedy, gdy uczuleniu towarzyszą objawy pojawiające się w związku z ekspozycją na pyłek.

Alergia na trawy to dosyć powszechny problem. W ogólnopolskim badaniu Epidemiologia Chorób Alergicznych w Polsce (ECAP) dodatnie testy skórne na pyłek traw stwierdzono u 21% badanych, a objawy w sezonie pylenia zgłaszało 16% ogółu badanych.

Które gatunki traw najczęściej wywołują alergię?

Za większość objawów odpowiadają alergeny kilku gatunków traw: tymotka łąkowa, życica trwała, kupkówka pospolita, wiechlina łąkowa, kostrzewa czerwona i tomka wonna. Ich alergeny są do siebie bardzo podobne, dlatego pacjent zwykle reaguje na całą grupę traw, a nie na jeden konkretny gatunek. Ziarna pyłku poszczególnych gatunków traw są zresztą pod mikroskopem na tyle podobne, że pomiary stężenia pyłku w powietrzu nie rozróżniają ich na gatunki, tylko podają jeden łączny wynik dla całej grupy traw.

Dlaczego tymotka jest wykorzystywana w testach alergicznych?

Tymotka zawdzięcza swoją pozycję w diagnostyce temu, że jej alergeny są wyjątkowo dobrze poznane. Białka Phl p1 i Phl p5 uznaje się za komponenty swoiste dla traw, a Phl p7 i Phl p12 to białka o szerszej reaktywności krzyżowej, obecne też w innych roślinach. Dzięki temu ekstrakt tymotki stał się materiałem najczęściej wykorzystywanym w testach alergicznych i immunoterapii.

Kiedy pylą trawy w Polsce?

Sezon pylenia traw w Polsce zaczyna się już pod koniec kwietnia, kiedy w powietrzu pojawiają się pierwsze ziarna pyłku, jednak na tyle wysokie stężenie, by wywoływać objawy, notuje się zwykle dopiero w maju. Szczyt przypada na czerwiec i pierwszą połowę lipca – to wtedy stężenie pyłku jest najwyższe. W sierpniu stopniowo spada, choć resztki pyłku mogą utrzymywać się w powietrzu jeszcze we wrześniu.

Dokładny przebieg sezonu bywa jednak różny w zależności od regionu i pogody – w niektórych latach i miejscach trwa krócej, w innych dłużej niż przeciętnie.

Największe stężenie pyłków występuje podczas ciepłych i wietrznych dni, natomiast po opadach deszczu zwykle chwilowo spada. Dlatego pogoda może istotnie wpływać na nasilenie objawów alergii.

Przy jakim stężeniu pyłku pojawiają się objawy?

Zależność między stężeniem pyłku traw a nasileniem objawów badał zespół polskich otolaryngologów (Rapiejko i wsp.), łącząc pomiary aerobiologiczne z dziennikami samoobserwacji uczulonych pacjentów. Po osiągnięciu stężenia około 20 ziaren pyłku traw w 1 m³ powietrza pierwsze objawy kliniczne notowano u około 25% z nich, a przy stężeniu bliższym 50 ziaren – już u wszystkich uczestników badania. Im wyższe stężenie, tym większe ryzyko nasilonych objawów związanych z ekspozycją. To jednak wartości z jednego konkretnego badania, a nie uniwersalna granica. Przy wysokim stężeniu pyłków pierwsze objawy mogą pojawić się wcześniej, zwłaszcza u osób silniej uczulonych.

Jakie są objawy alergii na trawy?

Do najbardziej charakterystycznych objawów alergii na trawy należą wodnisty katar, napadowe kichanie, swędzenie nosa, zatkany nos oraz swędzenie i łzawienie oczu, a u części osób także kaszel. Takie objawy alergiczne bywają nazywane katarem alergicznym lub katarem siennym.

Objawy ze strony oczu

Objawom nosowym często towarzyszą też dolegliwości oczne: swędzenie oczu, zaczerwienienie, łzawienie oczu oraz niewielki obrzęk powiek, czyli objawy alergicznego zapalenia spojówek.

Kaszel, świsty i duszność

Napadowy kaszel, świszczący oddech, uczucie ucisku w klatce piersiowej oraz duszność, pogarszająca się zwłaszcza podczas wysiłku, mogą wskazywać na astmę lub jej zaostrzenie, a nie tylko na zwykły katar sienny, dlatego wymagają odrębnej oceny, zwłaszcza jeśli towarzyszy im podrażnienie dróg oddechowych.

Czy alergia na trawy powoduje zmęczenie i ból głowy?

Zmęczenie bywa następstwem gorszego snu i przewlekłej niedrożności nosa, a nie bezpośrednim skutkiem samej reakcji alergicznej. Bóle głowy są nieswoiste i same nie powinny prowadzić do rozpoznania alergii, choć razem ze zmęczeniem mogą realnie obniżać komfort życia w sezonie pylenia. Świąd czy zaczerwienienie skóry oraz atopowe zapalenie skóry nie są typowymi objawami alergii wziewnej na pyłki traw.

Alergia na trawy czy przeziębienie?

Alergia na trawy i przeziębienie mają sporo wspólnych objawów, więc odróżnienie ich bywa trudne. Najbardziej charakterystyczne dla alergii są świąd nosa i oczu, łzawienie oraz sezonowy nawrót objawów związany z pobytem na zewnątrz, podczas gdy dla przeziębienia bardziej typowe są ból gardła i bóle mięśni, których w alergii zwykle nie ma.

Pomocną, choć niejednoznaczną wskazówką bywa też gorączka: alergii praktycznie nigdy nie towarzyszy, ale przeziębienie równie często przebiega bez niej, więc sam jej brak nie wyklucza infekcji. Podobnie jest z wydzieliną z nosa, która na początku przeziębienia bywa równie wodnista jak w alergii i dopiero po kilku dniach gęstnieje, więc ten objaw więcej mówi dopiero z czasem. Z tego samego powodu czas trwania też nie powinien być jedynym kryterium rozpoznania: przeziębienie ustępuje zwykle w ciągu 7–14 dni, podczas gdy objawy alergii mogą utrzymywać się znacznie dłużej.

Czy alergia na trawy powoduje reakcje krzyżowe z pokarmami?

Reakcja krzyżowa polega na tym, że przeciwciała IgE rozpoznające pyłek traw rozpoznają też podobne białka roślinne, głównie profiliny, obecne zarówno w pyłku, jak i w surowych owocach i warzywach. Dlatego po ich zjedzeniu może wystąpić świąd warg, mrowienie języka, pieczenie podniebienia lub obrzęk jamy ustnej, czyli zespół pyłkowo-pokarmowy, przykładowo po melonie, arbuzie czy pomidorze, choć to tylko przykłady, bo reakcja zależy od osoby.

Mimo to nie trzeba profilaktycznie eliminować jabłek, marchwi, selera, melona, arbuza, orzeszków ziemnych ani zbóż z powodu samej alergii na trawy, bo to nie to samo co alergia pokarmowa na ich białka, w tym mąki żytniej, a znaczenie kliniczne reakcji krzyżowej trzeba oceniać indywidualnie.

Jak wygląda diagnostyka alergii na trawy?

Diagnostyka alergii na trawy zaczyna się od analizy objawów, ustalenia ich sezonowości oraz porównania dolegliwości z komunikatami o stężeniu pyłku. W przypadku alergii podstawowymi testami alergicznymi są punktowe testy skórne oraz oznaczenie we krwi przeciwciał IgE swoistych dla alergenów traw, a w wybranych przypadkach pomocna bywa dokładniejsza diagnostyka komponentowa; przy współistniejących objawach oskrzelowych wykonuje się też spirometrię.

Czy dodatni test potwierdza alergię?

Dodatni wynik potwierdza uczulenie, ale alergię rozpoznaje się dopiero, gdy wynik odpowiada objawom pojawiającym się podczas ekspozycji na pyłek. Szerokich paneli testowych nie zaleca się bez ukierunkowanego wywiadu.

Jak ograniczyć kontakt z pyłkami traw?

Unikanie alergenów to, obok odpowiedniego leczenia, podstawa łagodzenia objawów. Pomaga sprawdzanie komunikatów o stężeniu pyłku traw i ograniczanie czasu na łące oraz otwierania okien w okresie pylenia, zwłaszcza w dniach intensywnego pylenia. Trawnik przy domu lepiej skosić, zanim pojawią się kwiatostany, a przy nasilonych objawach unikać koszenia samodzielnie.

Po powrocie do domu pomaga zmiana ubrania i prysznic z umyciem włosów, a w sezonie pylenia lepiej nie suszyć prania na zewnątrz. W aucie, przy wysokim stężeniu pyłków, warto zamykać szyby i dbać o sprawny filtr kabinowy.

Czy płukanie nosa solą fizjologiczną pomaga?

Płukanie nosa solą fizjologiczną mechanicznie usuwa z błony śluzowej wydzielinę i część osiadłych ziaren pyłku, ale to metoda uzupełniająca, a nie zamiennik odpowiedniego leczenia przeciwzapalnego.

Jak leczy się alergię na trawy?

Leczenie alergii na trawy dobiera się do dominujących objawów, wieku i chorób współistniejących. Najczęściej stosowane grupy leków to:

• leki przeciwhistaminowe – ograniczają świąd, kichanie i wodnisty katar;
• donosowe glikokortykosteroidy – najskuteczniejsze w opanowaniu zapalenia błony śluzowej nosa, zwłaszcza przy nasilonym zatkaniu;
• donosowe leki przeciwhistaminowe – mogą być stosowane samodzielnie lub w połączeniu z donosowym glikokortykosteroidem, zwłaszcza gdy potrzebna jest lepsza kontrola objawów;
• krople do oczu o działaniu przeciwhistaminowym – np. z olopatadyną łagodzą objawy alergicznego zapalenia spojówek;
• leczenie astmy – równoległe i dopasowane do jej ciężkości, gdy towarzyszy astma oskrzelowa.

Kiedy stosuje się immunoterapię swoistą?

Immunoterapię swoistą można rozważyć, gdy potwierdzono alergię na pyłki traw, objawy są istotne klinicznie, a mimo odpowiedniego leczenia nie udaje się ich w pełni kontrolować lub wyraźnie pogarszają jakość życia. U uczulonych na pyłki traw stosuje się ją w postaci wstrzyknięć podskórnych albo kropli lub tabletek podjęzykowych, a kwalifikację zawsze prowadzi alergolog. Terapia wymaga regularności i trwa co najmniej 3 lata (zazwyczaj 3-5 lat), zmniejszając nasilenie objawów i zapotrzebowanie na leki.

Kiedy alergia na trawy wymaga konsultacji?

Konsultacja jest wskazana, gdy objawy alergii na trawy wracają co roku i zaczynają zakłócać sen, pracę lub naukę, a także gdy pacjent stale oddycha przez usta, co może świadczyć o przewlekle zatkanym nosie. Do lekarza trzeba się zgłosić również wtedy, gdy dotychczasowe leki nie przynoszą poprawy albo wywołują skutki uboczne, gdy pojawia się napadowy kaszel, świsty czy duszność mogące wskazywać na astmę, gdy podejrzewa się reakcję na pokarmy związaną z alergią pyłkową, lub gdy rozważana jest immunoterapia swoista.

Co warto zapamiętać o alergii na trawy?

Pyłki traw to jeden z głównych alergenów sezonowych w Polsce, a najwięcej dolegliwości wywołują w czerwcu i pierwszej połowie lipca, w szczycie sezonu. Najczęściej objawia się to wodnistym katarem, kichaniem i podrażnieniem oczu, ale jeśli dołączy się kaszel, świsty czy duszność, to sygnał, że wymaga to odrębnej oceny, bo może chodzić już o astmę. Leczenie opiera się przede wszystkim na donosowych glikokortykosteroidach, a immunoterapię swoistą rozważa się, gdy mimo odpowiedniego leczenia objawy nie są dobrze kontrolowane lub wyraźnie pogarszają jakość życia.

Polecane artykuły:

Skoki ciśnienia – przyczyny, objawy, postępowanie Alergia na soję – objawy, diagnostyka i zasady diety  Nocne poty – przyczyny. Czy nadmierne pocenie w nocy to powód do zmartwień? Truskawkowe nogi – czym są? Jak się pozbyć truskawkowych nóg?