Arachnofobia – objawy, leczenie. Co to jest arachnofobia?

Warto wiedzieć, że arachnofobia (z gr. arachne – pająk, phobia – strach) nie ogranicza się tylko do panicznego lęku przed pająkami. W niektórych przypadkach osoby cierpiące na ten rodzaj fobii specyficznej odczuwają strach nie tylko na widok pająka, ale też lęk przed kształtami przypominającymi pająki czy samymi tylko wyobrażeniami pająków. W przebiegu arachnofobii może również pojawić się lęk przed innymi bezkręgowcami, które wyglądem są zbliżone do pająków.

Paniczny lęk i strach w arachnofobii wywołuje sam wygląd pajęczaków, a do tego często pojawia się przekonanie o tym, że pająk zagraża zdrowiu i życiu. Szczególnie w Polsce lęk przed pająkami jest całkowicie nieracjonalny – w naszym kraju nie ma zbyt wielu jadowitych pająków, a nawet ich ukąszenie nie grozi śmiercią.

Co ciekawe, osoby z arachnofobią nie muszą nawet widzieć pająka – w wielu przypadkach samo myślenie o pająku może skutkować napadem panicznego lęku. W badaniach dowiedziono też, że osoby cierpiące z powodu arachnofobii postrzegają pająki jako zdecydowanie większe niż w rzeczywistości.

Przyczyny arachnofobii. Dlaczego boimy się pająków?

Najczęściej podawane są dwie możliwe przyczyny strachu przed pająkami:

• Warunkowanie klasyczne, przyczyny behawiorystyczne – np. lęk wynikający z wydarzeń mających miejsce w dzieciństwie. Przykładem może być straszenie pająkami przez starsze rodzeństwo i/lub obserwacje dziecka (np. sytuacja, w której rodzice boją się pająków, podejmują nieracjonalne środki, reagują panicznie, a dziecko przygląda się tym sytuacjom i w przyszłości zaczyna je powielać).
• Przyczyny ewolucjonistyczne – według tej teorii wykształciliśmy w sobie lęk nie tylko przed pająkami, ale też przed innymi stawonogami, które mogą być jadowite, w celu zapewnienia ciągłości reprodukcyjnej. Jest to więc naturalny mechanizm wypracowany w organizmie człowieka w wyniku ewolucji.

Arachnofobia – objawy. Jak objawia się lęk przed pająkami?

Objawy fobii przed pająkami mogą być różne. Niektóre osoby z arachnofobią reagują krzykiem i ucieczką, inne wręcz przeciwnie – bezruchem i milczeniem. Warto pamiętać, że chociaż sam lęk przed pająkami (szczególnie przed takimi, które nie są jadowite i nie stanowią zagrożenia) można uznać za nieracjonalny, to w rzeczywistości osoba z arachnofobią na widok lub na myśl o pająkach przeżywa silny stres, którego nie można bagatelizować. Objawy wywołane arachnofobią są więc bardzo podobne do tych, które wywołuje silny stres.

Objawy arachnofobii to m.in.:

• przyspieszone bicie serca;
• dreszcze, zimne poty;
• zawroty głowy;
• drżenie ciała;
• koszmary nocne;
• urojenia;
• w skrajnych przypadkach: omdlenia, wymioty.

W przypadku urojeń jednym z objawów może być przekonanie, że pająki chodzą po ciele, a nawet znajdują się wewnątrz czaszki lub w uchu. W wielu przypadkach osoby z arachnofobią unikają miejsc, w których mogą natknąć się na pająki (lasy, piwnice, stare domy) lub w których widziały kiedyś pająka.

Leczenie arachnofobii. Jak wygrać ze strachem przed pająkami?

Istnieje kilka metod leczenia arachnofobii, dwie najpopularniejsze to:

• Desensytyzacja (odwrażliwianie) – polega na zmniejszaniu (stopniowym, z wykorzystaniem taktyki małych kroków) nadmiernej i nieadekwatnej reakcji na obiekt lęku. W pierwszej fazie terapii pacjentowi z arachnofobią pokazywane są zdjęcia pająków, filmy, a dodatkowo przedstawiane są naukowe i racjonalne argumenty (przy okazji budujące pozytywny wizerunek pająków – np. wykład o roli pająków w przyrodzie). W fazie oswajania się pacjentowi z arachnofobią są pokazywane pająki np. w terrarium. Kolejnym etapem jest przyglądanie się zwyczajom pająków, a w końcowej fazie – dotykanie pająków i trzymanie ich na rękach.
• Terapia szokowa (implozywna) – w tym przypadku leczenie polega na gwałtownym wystawieniu pacjenta z arachnofobią na kontakt z pająkiem. Bez wstępnych przygotowań obiekt lęku jest kładziony np. na ramieniu lub dłoni pacjenta. Po kilkukrotnym powtórzeniu terapii impozywnej lęk najczęściej mija lub słabnie.

Do jakiego lekarza udać się z problemem arachnofobii?

Jeśli masz problem ze strachem przed pająkami, skonsultuj się z psychoterapeutą lub psychologiem.

Leczenie arachnofobii jest najczęściej intensywne, bardzo skuteczne i w większości przypadków krótkoterminowe (to tzw. fobia prosta – boimy się konkretnej rzeczy lub sytuacji, terapia poznawczo-behawioralna przynosi bardzo dobre rezultaty leczenia).

Autor: Jacek Krajl