Kancerofobia i nozofobia a hipochondria
Nozofobie, do których należy kancerofobia, bakteriofobia czy mizofobia, mają pewne wspólne objawy, takie jak stres i odczuwanie napięcia wynikającego z obaw przed chorobą. Nozofobia może być mylnie utożsamiana z formą hipochondrii, czyli zaburzenia polegającego na tym, że pacjent jest przekonany, iż choruje na przynajmniej jedną chorobę i odczuwa jej rzekome symptomy.
Tymczasem nozofobia, w tym kancerofobia, polega na występowaniu u pacjenta obaw przed zachorowaniem i podejmowaniu działań, które miałyby uchronić go przed chorobą.
Kancerofobia może wynikać ze świadomości, jak częste są zachorowania na raka. Jeśli dodać do tego fakt, że umieralność na nowotwory złośliwe w Polsce jest jedną z najwyższych spośród krajów OECD, może to tłumaczyć występowanie strachu przed zachorowaniem. Problem pojawia się wówczas, gdy strach przeradza się w lęk, czyli stan emocjonalny stałego zagrożenia, dominujący nad innymi uczuciami i uniemożliwiający normalne funkcjonowanie.
Przyczyny kancerofobii
Przyczyny kancerofobii nie są do końca znane. Część badań wskazuje, że źródłem lęku przed nowotworami mogą być geny. Fobie pojawiają się częściej u osób, których krewni cierpieli na podobne zaburzenia.
Na kancerofobię narażone są w większym stopniu osoby cechujące się dużą wrażliwością, które trudniej znoszą stres. Wśród potencjalnych źródeł kancerofobii wymienia się również błędy wychowawcze (m.in. nadopiekuńczość) oraz traumatyczne przeżycia, np. związane z chorobami nowotworowymi występującymi wśród bliskich.
Trudne doświadczenia związane ze zmaganiami z rakiem w najbliższym otoczeniu mogą sprzyjać pojawieniu się nadmiernych obaw przed zachorowaniem. Podobnie może działać przesadne zainteresowanie tematyką, przekazy medialne, a także otrzymanie wstępnie postawionej diagnozy wskazującej na raka – nawet jeśli ostatecznie badania jej nie potwierdzają.
Warto zwrócić uwagę, że na występowanie kancerofobii mogą mieć wpływ – w różnym stopniu – wszystkie wymienione przyczyny. Ustalenie źródeł patologicznego lęku przed rakiem wymaga dalszych badań. Reasumując, wśród przyczyn kancerofobii wymienia się:
- czynniki genetyczne,
- czynniki społeczno-kulturowe,
- czynniki osobowościowe.
Uważa się, że wśród grup ryzyka wystąpienia kancerofobii są osoby cierpiące na depresję, zaburzenia lękowe czy zaburzenia obsesyjno-kompulsywne.
Objawy kancerofobii
Objawy kancerofobii obejmują zarówno sferę psychiczną – obawy przed chorobą nowotworową, jak i sferę fizyczną, czyli symptomy somatyczne, wynikające z przewlekłego stresu i permanentnego napięcia, które towarzyszą lękowi przed rakiem. Lęk ten może znajdować ujście w dwóch skrajnych sposobach zachowania. Mowa tutaj o przesadnej chęci realizowania badań w kierunku raka lub unikania jakichkolwiek badań z obawy przed zdiagnozowaniem nowotworu.
W pierwszym przypadku pacjent stara się powtarzać badania, zasięgać opinii coraz to nowszych specjalistów, poszukiwać informacji o chorobie. Jednocześnie podaje w wątpliwość jakość badań i kompetencje wykonującego je personelu. Powtarzane badania nie są tymczasem obojętne dla zdrowia – mogą wiązać się np. z nadmiernymi dawkami promieniowania. Mogą również zakłócać życie zawodowe i osobiste.
Osoba cierpiąca na kancerofobię, która znajduje się na drugim biegunie tych skrajności, unika natomiast korzystania z opieki medycznej, co niesie ze sobą oczywiste zagrożenia dla zdrowia i życia. Regularne badania profilaktyczne to jedna z najważniejszych metod walki z rakiem. W wielu przypadkach odpowiednio wczesne wykrycie nowotworu pozwala na skuteczne leczenie.
Objawy kancerofobii:
- obawy przed konsekwencjami zdrowotnymi ewentualnej choroby nowotworowej, w tym przed śmiercią;
- błędne i przesadne interpretowanie normalnych bodźców organizmu, takich jak bóle czy gorsze samopoczucie, jako objawów choroby nowotworowej;
- obsesyjne, niepohamowane myśli o możliwości zachorowania na raka, które w znacznej mierze ograniczają normalne funkcjonowanie, a także determinują określone zachowania;
- uporczywe dążenie do realizacji badań diagnostycznych, zainteresowanie tematyką nowotworową lub unikanie opieki medycznej;
- duszności;
- przyspieszony oddech i praca serca;
- wrażenie uciskania lub bólu klatki piersiowej;
- drżenie rąk;
- zwiększona potliwość.
Leczenie kancerofobii
Specjalistami w dziedzinie leczenia kancerofobii są: psycholog, psychoterapeuta, a także psychoonkolog. Do specjalisty należy skierować się w przypadku zaobserwowania utrzymujących się od dłuższego czasu objawów wskazujących na lęk przed nowotworem.
Leczenie kancerofobii polega na zastosowaniu psychoterapii wspomaganej farmakologicznie. Psychoterapia w kancerofobii obejmuje wskazanie źródeł lęku, uświadomienie pacjentowi, czym jest lęk i jak wpływa na jego życie, a następnie wypracowanie właściwych postaw, które pozwolą na normalne funkcjonowanie.
Środkami farmakologicznymi, które mogą wspierać pacjenta z kancerofobią, są leki przeciwlękowe i antydepresyjne łagodzące objawy towarzyszące zaburzeniu. Samo ich zastosowanie nie prowadzi jednak do wyleczenia.
Ważne w przypadku kancerofobii jest wsparcie osób bliskich, które pomogą pacjentowi przejść przez trudny czas, oswoić problem. Mogą odegrać również ważną rolę w uświadomieniu lęku przed nowotworem i wskazaniu potrzeby leczenia.
