Klaustrofobia – na czym polega, jak sobie z nią radzić? Objawy i leczenie

Klaustrofobia – co to jest?

Klaustrofobia jest jedną z częściej występujących fobii specyficznych. Zaburzenia te charakteryzuje nadmierny lęk przed kontaktem z pewnymi obiektami lub znalezieniem się w określonych sytuacjach, które nie stwarzają obiektywnego zagrożenia. Fobie specyficzne są rodzajem zaburzeń lękowych.

Lista fobii specyficznych jest właściwie nieograniczona. Lęk może dotyczyć konkretnych zwierząt, sił przyrody, przedmiotów czy sytuacji. Powszechnie występujące fobie to m.in.: arachnofobia – lęk przed pająkami, awiofobia – lęk przed lataniem samolotami, akrofobia – lęk przed wysokością, hemofobia – lęk przed widokiem krwi.

W przypadku klaustrofobii lęk dotyczy sytuacji przebywania w zamkniętych przestrzeniach.

Objawy klaustrofobii

Głównym objawem klaustrofobii jest silna, nieuzasadniona obawa przed przebywaniem w niewielkich, ograniczonych w jakiś sposób przestrzeniach – zwłaszcza takich, których nie można opuścić w dowolnym momencie.

Osoby z klaustrofobią mają trudności w korzystaniu z wind i przebywaniu w ciasnych pomieszczeniach, ale nie są to jedyne sytuacje, podczas których może wystąpić napad lęku. Niejednokrotnie obawy wywołuje jazda autobusem lub metrem, lot samolotem, znajdowanie się w tłumie czy poddawanie się badaniu rezonansem magnetycznym.

Mimo że osoby mające klaustrofobię często zdają sobie sprawę z tego, że ich lęk jest nadmierny lub irracjonalny, to jednak wciąż go odczuwają. Zwykle prowadzi to do unikania pewnych sytuacji, np. wybierania schodów zamiast windy bez względu na okoliczności.

Lęk będący konsekwencją klaustrofobii występuje w trakcie ekspozycji na bodziec, czyli ograniczoną przestrzeń, ale również na samą myśl o znalezieniu się w sytuacji wywołującej obawy – mówimy wtedy o tzw. lęku antycypacyjnym. Nasilenie lęku może być różne – od lekkiego niepokoju, przez przerażenie, do pełnego ataku paniki.

Mogą pojawiać się objawy somatyczne (fizyczne), takie jak:

• przyspieszone bicie serca;
• przyspieszony oddech;
• uczucie duszności;
• uderzenia gorąca;
• drżenie kończyn;
• zawroty głowy;
• wzmożona potliwość;
• nudności.

Przyczyny klaustrofobii

Fobie specyficzne, w tym klaustrofobia, na ogół rozwijają się w dzieciństwie lub w okresie wczesnej dorosłości. Ich przyczyny nie są jednak dokładnie znane. Uważa się, że fobii mogą sprzyjać różne zjawiska, m.in.:

• uwarunkowania genetyczne;
• występowanie zaburzeń lękowych u rodziców – dziecko obserwuje zachowania opiekunów i uczy się kojarzyć pewne sytuacje lub obiekty z niebezpieczeństwem;
• trudne doświadczenia z przeszłości – w przypadku klaustrofobii może to być np. bycie zamykanym w ciasnym pomieszczeniu za karę, zatrzaśnięcie się w łazience czy utknięcie w windzie.

Obawy przed przebywaniem w zamkniętych przestrzeniach często wiążą się z wtórnym lękiem przed śmiercią i utratą kontroli.

Klaustrofobia – jak sobie pomóc?

To, czy klaustrofobia wymaga leczenia, zależy m.in. od nasilenia objawów oraz łatwości unikania sytuacji wywołujących lęk. Jeśli klaustrofobia utrudnia codzienne funkcjonowanie w znacznym stopniu, warto poszukać specjalistycznej pomocy psychologa. Zdarza się, że zaburzenie ustępuje samoistnie; u części osób klaustrofobia utrzymuje się jednak przez wiele lat lub zaostrza się z czasem.

W opanowaniu lęku mogą pomóc takie metody, jak:

• głębokie oddychanie;
• zamknięcie oczu;
• wyobrażenie sobie, że znajdujemy się w innym miejscu;
• odwrócenie uwagi – skupienie się np. na wybranym przedmiocie znajdującym się w otoczeniu;
• powtarzanie sobie, że jesteśmy bezpieczni i nic nam nie zagraża.

Jak leczyć klaustrofobię?

Podstawą w leczeniu klaustrofobii jest psychoterapia – szczególnie terapia poznawczo-behawioralna, która uczy zmian w reagowaniu na otaczającą rzeczywistość.

Zastosowanie w leczeniu klaustrofobii znajduje terapia ekspozycyjna, np. desensytyzacja (odwrażliwianie). Polega ona na tym, że pacjent jest stopniowo konfrontowany z sytuacją wywołującą lęk. Ekspozycja na bodziec lękowy odbywa się w kontrolowanych warunkach i jest dostosowana do możliwości pacjenta, co zapewnia mu pewien poziom komfortu. Dzięki terapii pacjent może oswoić się z sytuacjami budzącymi obawy, przekonać się, że nie są one zagrażające, i ostatecznie – uwolnić się od lęku.

Leki w przypadku fobii specyficznych są stosowane rzadko – wyłącznie pomocniczo przy dużym nasileniu objawów. Stosuje się wówczas leki z grupy SSRI i SNRI oraz pregabalinę.

Bibliografia:

1. Gałecki P., Szulc A., Psychiatria, Edra Urban & Partner, Wrocław 2018.
2. Kaplan H.I., Sadock B.J., Sadock V.A., Psychiatria kliniczna, Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner, Wrocław 2004.