Derealizacja – czym jest? Przyczyny i objawy

Na czym polega stan derealizacji?

Derealizacja jest objawem psychiatrycznym polegającym na zaburzeniu odczuwania otaczającego świata. Osoba w tym stanie ma wrażenie, jakby była odłączona od otoczenia; wszystko wokół niej wydaje się odległe, nierealne. To, czego doświadcza, odbiera tak, jak gdyby nie dotyczyło jej samej lub w ogóle nie było prawdziwe.

Derealizacja jest charakterystyczna przede wszystkim dla chorób psychicznych objawiających się lękiem, choć może wystąpić również pod wpływem nadmiernego zmęczenia.

Derealizacja a depersonalizacja

Derealizacji często towarzyszy depersonalizacja. W stanie depersonalizacji człowiek czuje się tak, jakby był zewnętrznym obserwatorem własnego życia. Może mieć wrażenie, że przebywa poza swoim ciałem, a wszystko, co robi, jest zautomatyzowane.

Zespół derealizacji-depersonalizacji to zatem nieustannie powracające uczucie obcości wobec własnej osoby, a także wobec otaczającego świata. 

Derealizacja – przyczyny

Derealizacja nie jest odrębnym zaburzeniem – zazwyczaj towarzyszy jakiejś chorobie psychicznej. Może pojawiać się w momencie spadku stężenia dopaminy przy jednoczesnym wzroście poziomu adrenaliny. Często występuje razem z:

• depresją,
• zaburzeniami lękowymi,
• zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi,
• epizodami manii w schizofrenii.

Okazuje się, że derealizacja dotyczy także osób zdrowych. Może być rezultatem silnego stresu, nadmiernej ilości bodźców czy odczuwania zbyt dużej presji otoczenia. Niekiedy pojawia się u osób przemęczonych oraz odczuwających silny lęk (np. podczas nagłych sytuacji czy na skutek traumatycznych wydarzeń). Derealizacja może być również objawem uzależnienia od substancji psychoaktywnych lub zatrucia substancją wywołującą halucynacje.

Objawy derealizacji

Do objawów derealizacji należą m.in.:

• poczucie „życia we śnie”,
• wrażenie braku spójności z otoczeniem,
• postrzeganie świata jako sztucznego i nienaturalnego,
• brak poczucia upływającego czasu,
• powracające rozmyślania egzystencjalne,
• postrzeganie rzeczywistości jako mglistej lub zniekształconej,
• utrata zdolności do odczuwania radości i przyjemności,
• spadek motywacji,
• problemy z koncentracją.

Osoba mająca poczucie derealizacji jest świadoma swojego stanu i wie, że jej wrażenie oderwania od rzeczywistości nie jest prawdziwe. Ponadto mogą u niej występować objawy fizyczne, takie jak ból w klatce piersiowej, nudności czy zaburzenia widzenia.

Derealizacja – diagnostyka

Występowanie objawów derealizacji powinno skłonić do odbycia wizyty u psychiatry, który pomoże ustalić przyczynę problemu. Specjalista w pierwszej kolejności sprawdzi, czy derealizacja nie jest np. efektem stosowania leków lub brania narkotyków.



Jeśli psychiatra uzna, że problem może mieć podłoże psychiczne, weźmie pod uwagę kryteria diagnostyczne. Do najważniejszych należą:

• występujące trwale lub nawracające epizody derealizacji (i depersonalizacji),
• świadomość pacjenta, że poczucie derealizacji nie jest prawdziwe,
• znaczne cierpienie wywołane objawami derealizacji (i depersonalizacji) uniemożliwiające normalne funkcjonowanie.

Leczenie derealizacji

Podstawą leczenia derealizacji jest psychoterapia. Dostępnych jest wiele nurtów terapii, które znajdują zastosowanie w różnych przypadkach. W leczeniu derealizacji często wykorzystuje się terapię poznawczo-behawioralną. Pacjentowi zaleca się stosowanie na co dzień technik zmuszających zmysły do odczuwania związku z rzeczywistością, np. słuchanie muzyki czy trzymanie kostki lodu. Dobre efekty może przynieść także zastosowanie technik psychodynamicznych.

Nie istnieją zatwierdzone leki na derealizację. W razie konieczności wdrożenia farmakoterapii pacjentowi przepisywane są np. środki przeciwlękowe, przeciwdepresyjne czy przeciwpsychotyczne.

Czy da się wyjść z derealizacji?

Podjęcie ukierunkowanej psychoterapii pozwala wyjść z zaburzeń derealizacji. Często konieczne jest jednak wyeliminowanie przyczyny występowania tego stanu (np. leczenie choroby psychicznej). Zdarza się także, że poczucie derealizacji ustępuje samoistnie, bez podjęcia jakichkolwiek działań, gdy np. minie lęk.

Autor: Redakcja