Ból pośladka – przyczyny i diagnostyka bólu pośladka, domowe leczenie bólu pośladka

Ból pośladka – przyczyny

Okolicę pośladkową stanowią przede wszystkim trzy ważne mięśnie: mięsień pośladkowy wielki, mięsień pośladkowy średni i mięsień pośladkowy mniejszy i każdy z nich może być bezpośrednią przyczyną dolegliwości bólowych, np. w konsekwencji nadwyrężenia czy kontuzji sportowej (uraz kości ogonowej, przeciążenie jazdą na rowerze). Ponadto, mięśnie pośladków skupiają wokół siebie ogromną różnorodność tkanek, w tym przede wszystkim mięśnie szkieletowe, struktury więzadłowe, torebkowo-stawowe, okostnowe i nerwowe, których schorzenia, podrażnienia czy urazy mogą odpowiadać za dolegliwości bólowe odczuwane właśnie w pośladku.

Do najpowszechniejszych przyczyn bólu pośladka i jego okolic można zaliczyć:

• Nadmierne napięcie mięśnia gruszkowatego (zespół mięśnia gruszkowatego) – mięsień gruszkowaty rozpoczyna się na powierzchni miednicznej kości krzyżowej i biegnie do krętarza większego kości udowej, a bezpośrednio pod nim przebiega nerw kulszowy (u części populacji wrasta we włókna mięśniowe). Nadmierne napięcie mięśnia gruszkowatego. np. w wyniku przeciążenia wchodzeniem o schodach, może prowadzić do podrażnienia nerwu kulszowego poprzez zakłócenie sekwencji powięziowej w tym rejonie. Ból tego typu może być miejscowy lub promieniujący wzdłuż uda i podudzia, często występuje z ograniczeniem rotacji wewnętrznej uda. Dolegliwość tę należy różnicować z rwą kulszową, która ma inne podłoże.
• Nadmierne osłabienie mięśnia pośladkowego średniego – mięsień ten odpowiada przede wszystkim za odwodzenie w stawie biodrowym oraz za jego rotację, zginanie i prostowanie. Położony jest pod mięśniem pośladkowym wielkim, a jego prawidłowe działania stabilizuje miednicę, wpływa na biomechanikę kręgosłupa oraz stawów kończyn. U części populacji, zwłaszcza u kobiet z szeroką miednicą, mięsień ten bywa nadmiernie rozciągnięty i osłabiony, czego konsekwencją jest opadanie miednicy, kaczkowaty chód i ból – zazwyczaj ostry, kłujący, promieniujący w kierunku kości krzyżowej, dolnego odcinka kręgosłupa i tylno-bocznej strony uda. Ból ten często jest mylony z bólem towarzyszącym rwie kulszowej. Dysfunkcji mięśnia pośladkowego średniego często towarzyszą zapalenia kaletek i ograniczenie ruchomości stawów biodrowych.
• Rwa kulszowa – nerw kulszowy to największy nerw ludzkiego organizmu, odpowiadający za unerwienie ruchowe oraz czuciowe większości powierzchni skóry oraz mięśni kończyn dolnych. W wyniku ucisku podrażniającego nerw kulszowy, spowodowanego najczęściej dyskopatią, ale tez lokalnymi stanami zapalnymi, chorobami lub powiększającą się macicą w ostatnim trymestrze ciąży, pacjent odczuwa bardzo silny ból okolicy lędźwiowej, promieniujący do pośladka, uda, kolana, a nawet stopy. Bólowi wywołanemu przez rwę kulszową często towarzyszy mrowienie i pieczenie skóry w miejscach dolegliwości bólowych, osłabienie czucia czy siły mięśniowej.
• Stan zapalny kości kulszowej – kość kulszowa, zwana też guzem kulszowym, to kość, na której się siedzi. Stanowi miejsce licznych przyczepów mięśni i jest narażona na występowanie przewlekłych stanów zapalnych (entezopatią guza kulszowego). Ból pośladka spowodowany stanem zapalnym guza kulszowego, zazwyczaj wynikającym z  urazu, naciągnięcia lub przeciążenia sportowego mięśni grupy kulszowo-goleniowej może  być określany jako tępy, głęboki i ćmiący, a przy określonych ruchach ciała bywa ostry, kłujący i przeszywający. Może też być odczuwany pod pośladkiem.
• Zespół więzadeł biodrowo-lędźwiowych – przeciążenie i stan zapalny pasm  tkanki łącznej wiążących talerz kości biodrowej z kręgosłupem lędźwiowym, może powodować przewlekły, nasilający się okresowo ból umiejscowiony nad pośladkami, na talerzach kości biodrowych (tak zwane dołeczki Wenus). Ból może promieniować do pachwin, bioder, tylnej strony uda, a nawet do narządów płciowych. Ból może się nasilać podczas wstawania z miękkiej kanapy, pochylania się do przodu czy rotacji tułowia, ale też przewianiu zimnym wiatrem okolicy lędźwiowej.
• Dyskopatia odcinka lędźwiowego kręgosłupa – w przebiegu przepukliny  jądra miażdżystego, czyli w zmianach degeneracyjnych dysków (krążków międzykręgowych kręgosłupa) powodowanych zaawansowanym wiekiem pacjenta, ale też siedzącym trybem życia, nieprawidłową postawą ciała, urazami mechanicznymi czy przeciążeniowymi, mogą pojawiać się silne dolegliwości bólowe. Ból najczęściej zlokalizowany jest w okolicy lędźwiowej i promieniuje w dół, przez miednicę i pośladki do nóg. Choroba może jednak przebiegać bez dolegliwości bólowych, jeśli dysk nie uciska na rdzeń kręgowy i nerwy.
• Choroba zwyrodnieniowa stawów biodrowych – w wyniku nieprawidłowego obciążenia stawu i zaburzenia struktury chrząstki stawowej, u pacjenta może rozwijać się choroba zwyrodnieniowa, a jedną z najczęściej występujących lokalizacji tego schorzenia jest staw biodrowy (koksartroza). Ból towarzyszący chorobie zwyrodnieniowej stawu biodrowego początkowo występuje tylko podczas ruchu i obejmuje pachwinę, staw biodrowy, przednią powierzchnię uda i może promieniować  do okolicy pośladka.

Czytaj także: Gruźlica kości – objawy, przyczyny, badania, leczenie i rokowania

Ból pośladka – objawy

W zależności od przyczyny dolegliwości, ból pośladka może mieć odmienny charakter i być inaczej odczuwany przez pacjenta, mogą mu też towarzyszyć różne inne symptomy.

• ból może dotyczyć wyłącznie pośladka, pojawiać się po jednej stronie ciała lub występować symetrycznie,
• ból może być głęboki, punktowy i przeszywający, ale również tępy, rozlany, promieniujący,
• ból może mieć charakter stały lub występować jedynie w czasie chodzenia, siedzenia, wchodzenia po schodach, obciążania jednej strony ciała lub unoszenia nogi,
• ból może nasilać się rankami lub ustępować po przespanej nocy,
• ból może promieniować do sąsiednich rejonów ciała, częstym połączeniem jest ból pośladka, biodra i pachwiny,
• ból w pośladku może być bólem promieniującym od innych struktur, np. od kości ogonowej lub odcinka lędźwiowego kręgosłupa,
• bólowi mogą towarzyszyć: parestezje (mrowienie, drętwienie pośladka), osłabienie czucia w pośladku, obrzęk, zaczerwienienie i ocieplenie skóry pośladka,
• w pośladku może wystąpić dodatkowo napięcie mięśniowe lub osłabienie siły mięśniowej,
• poza bólem może występować ograniczenie rotacji uda,
• pacjent może dodatkowo skarżyć się na zaburzenia oddawania stolca i moczu.

Warto przeczytać: Ból nóg – przyczyny, leczenie. Co powoduje bóle nóg?

Ból pośladka a rak

W rzadkich przypadkach ból pośladka może zwiastować wystąpienie zmian nowotworowych w kościach – pierwotny rak kości nie zdarza się często, ale przerzuty do kości dotyczą znacznego odsetka chorych cierpiących na inne nowotwory złośliwe (np. raka piersi, płuc czy trzustki). Jednym z pierwszych objawów raka kości udowej lub kości miednicy, bo taka może być lokalizacja przerzutu, jest bardzo silny ból w okolicy pośladka, często połączony ze spadkiem sprawności objętej chorobą kończyny.

Ból w dolnej części pleców, nad pośladkiem, może z kolei wskazywać na rozwijającego się raka jajnika, a inne symptomy tej groźnej choroby to m.in. uczucie pełności i przelewania w brzuchu, dolegliwości gastryczne, zmiany wagi, szybkie uczucie sytości. Inne rodzaje nowotworów mogące przyczyniać się do bólu umiejscowionego lub promieniującego do pośladka, to m.in. rak prostaty, rak jelita grubego i odbytnicy.

• Ortopeda online

Ból pośladka w ciąży

Bóle pośladków to powszechna dolegliwość ciążowa, wynikająca ze zmian zachodzących w ciele przyszłej mamy. Ból pośladka u kobiet ciężarnych może być jedno lub dwustronny, ostry i przeszywający, promieniujący na udo i podudzie.  Zazwyczaj jest spowodowany:

• zwiększeniem masy ciała,
• zmianami hormonalnymi,
• zmianami krzywizny kręgosłupa,
• zmianami przeciążeniowymi więzadeł i mięśni otaczających miednicę.

Częstą ciążową dolegliwością manifestującą się bólem lędźwi promieniującym do pośladka, jest rwa kulszowa – u przyszłych mam czynnikami powodującymi tę bolesną dolegliwość są: zmiany hormonalne wpływające na zmniejszenie napięcia więzadeł kręgosłupa, zwiększenie ruchomości chrząstkozrostu krzyżowo-guzicznego, stawu krzyżowo-biodrowego oraz spojenia łonowego, rosnąca masa ciała i ucisk powiększającej się macicy na nerw kulszowy.

W przebiegu rwy kulszowej u kobiety ciężarnej ostry, przeszywający ból pojawia się zazwyczaj nagle w dolnej części pleców i promieniuje do pośladka, tylnej powierzchni ud, a nawet do stopy, trudno więc pomylić go z innymi ciążowymi schorzeniami. Leczenie rwy kulszowej przed porodem zazwyczaj ogranicza się do łagodzenia dolegliwości przy pomocy ćwiczeń wzmacniających mięśnie dna miednicy, mięśnie brzucha i kręgosłupa, korzystania z basenu i masaży dla ciężarnych, w niektórych przypadkach pomocne mogą okazać się pasy ciążowe odciążające kręgosłup.

• Ginekolog online

Ból pośladka – diagnostyka

Ból pośladka ze względu na swoją lokalizację i intensywność może poważnie utrudniać codzienne funkcjonowanie, w tym nawet chodzenie oraz spokojny sen. Ból może też świadczyć o poważnych schorzeniach, w tym stanach zapalnych toczących się w tkankach i rozwijających się nowotworach. Specjalistą, do którego należy zgłosić się z uciążliwym bólem pośladka, jest ortopeda lub fizjoterapeuta. Najważniejszym celem diagnostyki jest określenie przyczyny bólu, przy czym specjalista zawsze bierze pod uwagę obecność zaburzeń pierwotnych lub towarzyszących w innych odcinkach kręgosłupa i narządu ruchu.

Poza szczegółowym wywiadem i badaniem fizykalnym, obejmującym np. badanie ruchomości, testy rozciągowe, test sprężynowania, objaw wyprzedzania kolców (Piedallu), objaw wyprzedzania kończyn (według Lewita), test napięciowy więzadła krzyżowo-biodrowego, testy rotacji czy palpację krętarza większego, pacjenta zazwyczaj kieruje się na badanie obrazowe, najczęściej USG i RTG, tomografię komputerową(TK) lub rezonans magnetyczny (MR).

Rutynowo wykonuje się także badania krwi, kału i moczu.

Przeczytaj też: Morfologia krwi obwodowej – interpretacja wyników badań

Ból pośladka – leczenie, domowe sposoby

Prawidłowo zdiagnozowany ból pośladków pozwala na rozpoczęcie leczenia przyczynowego, odmiennego w przypadku poszczególnych schorzeń układu ruchu lub innych chorób. Leczenie objawowe zależy natomiast od nasilenia dolegliwości, częstotliwości występowania bólu i jego wpływu na funkcjonowanie pacjenta.

W przypadku bólu sporadycznego, nieutrudniającego choremu pracy i codziennej aktywności, zaleca się przede wszystkim wdrożenie profilaktyki, czyli:

• regularnej i dopasowanej do możliwości pacjenta aktywności fizycznej,
• odpowiedniej diety,
• zrzucenia zbędnych kilogramów w przypadku osób z nadwagą i otyłością,
• domowego stretchingu i rolowania.

W przypadku nasilonych dolegliwości bólowych, wskazane jest przyjmowanie leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych (NLPZ, miejscowo lub ogólnie) oraz rozpoczęcie rehabilitacji w gabinecie fizjoterapeutycznym. Zabiegi zalecane w różnych problemach objawiających się bólem pośladka to np.

• masaże funkcyjne, poprzeczne
• poizometryczna relaksacja mięśni
• terapie manualne
• suche igłowanie
• mobilizacje uciskowe
• ćwiczenia wzmacniające
• krioterapia
• laseroterapia
• jonoforeza z lekiem przeciwzapalnym
• ultradźwięki i fala uderzeniowa
• magnetoterapia
• kinesiotaping.

Fizjoterapeuta zazwyczaj proponuje pacjentowi zestawy ćwiczeń do wykonywania w domu, których celem może być np. relaksowanie więzadeł i mięśni w obrębie pośladków, bioder i kręgosłupa lędźwiowego. Wskazane mogą być też ćwiczenia rozciągające czy rolowanie mięśni. Domowa autoterapia jest bardzo ważnym elementem skutecznej rehabilitacji, ale wszystkie ćwiczenia powinny być wykonywane zgodnie z instrukcją rehabilitanta i dopasowane do możliwości i schorzenia danego pacjenta.  

Autor: Kamila Śnieżek