Dermografizm – skąd się bierze pokrzywka dermograficzna i czy trzeba ją leczyć?  

Dermografizm – co to jest? 

Dermografizm to choroba skóry, jest on jedną z najczęstszych odmian pokrzywki fizykalnej. Termin ten tłumaczy się jako pisanie na skórze lub rysowanie na skórze (z gr. derma – „skóra”, graphein – „pismo”), gdyż charakterystyczne bąble pojawiają się pod wpływem oddziaływania bodźców mechanicznych na skórę, takich jak ucisk, tarcie czy drapanie. Najczęstszym wariantem tej dermatozy jest dermografizm czerwony, będący konsekwencją rozszerzenia naczyń krwionośnych w miejscu kontaktu, rzadziej rozpoznawany jest dermografizm biały (skurcz naczyń krwionośnych) oraz dermografizm żółty (efekt rozwijającej się żółtaczki). Szacuje się, że objawy dermografizmu można stwierdzić u 2-5% populacji ogólnej, ale wielu chorych nie podejmuje prób zdiagnozowania i leczenia tej przypadłości.  

Dermografizm – objawy 

Choroba manifestuje się poprzez pojawienie się na skórze bąbli pokrzywkowych pod wpływem działania bodźca mechanicznego, najczęściej płytkiego zadrapania, ucisku, potarcia naskórka. Zmiany pokrzywkowe mogą przypominać ślad po oparzeniu pokrzywą i pojawiać się na skórze pod postacią: 

• czerwonych lub porcelanowo białych bąbli lub smug (i rzadziej żółtawych), 
• najczęściej wypukłych, wyniesionych ponad powierzchnię skóry, 
• otoczonych rumieniem, 
• czasem swędzących lub piekących,  
• pojawiających się bardzo szybko po zadziałaniu bodźca mechanicznego, 
• ustępujących bez pozastawiania blizn i innych śladów. 

Kształt i ułożenie obrzęków, odwzorowuje sposób działania bodźca, pokrzywka może więc przyjąć postać napisu lub rysunku na skórze, jeśli wcześniej uciśnięto lub potarto skórę w taki właśnie sposób. Bąble pokrzywkowe pojawiają się w ciągu kilku minut od wywołującego je bodźca, a zmiana skórna utrzymuje się przez 15-30 minut i ustępuje samoistnie. U niektórych pacjentów pojawia się również świąd skóry w miejscu pokrzywki, a czasami zmiany skórne mogą równocześnie wystąpić także na obszarach skóry, które nie były bezpośrednio stymulowane. Drapanie może powodować wysiew kolejnych bąbli. W rzadkich przypadkach zdarza się, że pokrzywka nie znika samoistnie, lecz utrzymuje się przez kilka dni, a ustępuje dopiero pod wpływem leczenia.  

Rodzaje dermografizmu 

Ze względu na kolor zmian wyróżnia się kilka wariantów dermografizmu: 

• dermografizm czerwony – zaczerwienie skóry w wyniku rozszerzenia naczyń, pojawiające się w efekcie odruchu aksonowego, w odpowiedzi na stymulację nerwów czuciowych przez bodziec mechaniczny,  
• dermografizm biały – spowodowany nadmiernym skurczem naczyń, częsty u dzieci z atopią i stanowiący jedno z kryteriów rozpoznania atopowego zapalenia skóry, 
• dermografizm żółty – w miejscu ustępującej pokrzywki skóra wybarwia się na żółto, co może świadczyć o początkowym stadium żółtaczki.  

Pokrzywka dermograficzna – przyczyny 

Pokrzywkę wywołuje mechaniczne podrażnienie skóry – chorobę rozpoznaje się poprzez test zarysowania skóry tępym narzędziem (szpatułką), a w codziennym życiu czynnikami drażniącymi mogą być np. uciskające części ubrania (kołnierzyk, ściągacze, zapięcia) lub drapanie czy tarcie skóry przez samego pacjenta. Dermografizm jest pokrzywką o podłożu fizykalnym, a mechanizm jej powstawania związany jest z odczynem anafilaktoidalnym, czyli reakcją spowodowaną uwalnianiem się histaminy z komórek tucznych pod wpływem czynników fizycznych. Uwolniona w wierzchnich warstwach skóry histamina powoduje obrzęk, zaczerwienienie, świąd. Często mówi się o dermografizmie na tle nerwowym, gdyż napięcie psychiczne stanowi jeden z czynników wyzwalających tę dermatozę.

Czytaj także: Nietolerancja histaminy – objawy, badania, leczenie 

Czynniki wpływające na manifestację objawów dermografizmu to m.in.  

• skłonność do zaburzeń lękowych (w tym przede wszystkim tzw. nerwica serca), 
• stresujący tryb życia, brak umiejętności relaksacji, wyciszania emocji, 
• wstrząsy psychiczne, traumy, 
• noszenie obcisłych lub szorstkich ubrań, 
• uciskające skórę zegarki, paski, okulary, 
• ciąża, 
• choroby ogólnoustrojowe, jak np. zaburzenia pracy tarczycy, 
• atopie (u dzieci), 
• infekcje i leczenie penicyliną (zmiany skórne w trakcie antybiotykoterapii). 

Czytaj także: Ostra reakcja na stres – objawy, czas trwania i kryteria diagnostyczne

Dermografizm – leczenie 

Rozpoznanie dermografizmu nie nastręcza zwykle żadnych trudności – objawy są łatwo zauważalne zarówno dla pacjenta, jak i dla lekarza. Podstawowym testem diagnostycznym jest przeciągnięcie szpatułką lub innym tępym narzędziem po skórze pacjenta, aby sprawdzić, czy wkrótce potem pojawi się bąbel pokrzywkowy. W niektórych przypadkach dermografizm współistnieje ze schorzeniami z grupy atopii, w diagnostyce wskazane są wówczas testy alergiczne.  

Dermografizm nie zawsze wymaga leczenia – u około 60% chorych zmiany ustępują samoistnie. Na leczenie dermografizmu decydują się pacjenci, dla których objawy choroby stanowią duże utrudnienie w codziennym funkcjonowaniu i powodują silny dyskomfort. W niektórych przypadkach pokrzywka pojawia się na skórze już przy bardzo lekkim ucisku, np. w trakcie zwyczajnego użytkowania ubrań czy okularów albo podczas przytulania dziecka czy partnera. Zdarza się, że dermografizm uniemożliwia pacjentowi współżycie seksualne. Pacjentom z uprzykrzającym życie dermografizmem medycyna oferuje terapię opartą na lekach antyhistaminowych, w ciężkich przypadkach mogą pomóc glikokortykosteroidy. Chorym poleca się unikać czynników wywołujących reakcje skórne, jeśli to możliwe (np. zmianę odzieży na mniej uciskającą, zrezygnowanie z zegarka na nadgarstku, dobranie innych oprawek okularów itp.). Niektóre źródła mówią o korzystnym wpływie przyjmowania dużych dawek witaminy C, gdyż kwas askorbinowy przyczynia się do obniżenia poziomu histaminy we krwi – jest to jednak działanie doraźne. W przypadku niektórych pacjentów, zwłaszcza takich, u których manifestację choroby nasilają zaburzenia lękowe i inne problemy psychiczne, pomocna okazuje się psychoterapia.