Ekshibicjonizm – czym jest, przyczyny, leczenie 

Czym jest ekshibicjonizm? 

Ekshibicjonizm jest rodzajem parafilii seksualnej, przy czym zaburzenie to dotyczy wyłącznie mężczyzn, na ogół w grupie wiekowej 20-50 lat. Ekshibicjonizm jest w definicji potrzebą, wewnętrznym przymusem eksponowania swoich narządów płciowych obcym osobom, czego konsekwencją jest odczuwanie satysfakcji seksualnej. 

Po raz pierwszy terminu ekshibicjonizm użył w XIX wieku francuski lekarz Charles Lasègue. Opisał on zjawisko jako zaburzenie preferencji seksualnych, które objawia się potrzebą pokazywania swoich narządów płciowych osobom obcym i zupełnie się tego nie spodziewającym. 

Ekshibicjonizm – model zachowania 

Ekshibicjonizm dotyczy głównie mężczyzn, którzy na swoje ofiary wybierają kobiety i dzieci, gdyż czynnikiem wyzwalającym satysfakcję seksualną jest wzbudzenie wstydu, strachu, zażenowania, a im silniejsza reakcja otoczenia, tym większe podniecenie seksualne. Co warto podkreślić – ekshibicjoniści nie szukają kontaktu fizycznego z ofiarą, na ogół także nie onanizują się przy niej. Najważniejsza jest dla nich wywołana reakcja, która zwiększa podniecenie. Potrzeba obnażania się jest tak silna, że znika poczucie wstydu, a pobocznym stymulatorem napięcia jest lęk przed złapaniem lub rozpoznaniem. 

Jak się zachować, kiedy spotkamy ekshibicjonistę? 

Zachowania ekshibicjonistów są nieprzewidywalne – na ogół nie można się przygotować na takie spotkanie, nagle pojawia się mężczyzna, który pokazuje swoje genitalia. Trudno przewidzieć swoją reakcję, która może być szokiem, krzykiem, a nawet ucieczką. Optymalna sytuacja jest taka, kiedy nie nawiązujemy z ekshibicjonistą kontaktu wzrokowego – odwracamy wzrok, idziemy dalej, jesteśmy spokojni.  

Jeśli spotkanie wywołało traumę, a to może dotyczyć zwłaszcza dzieci, należy zasięgnąć pomocy psychologa lub psychoterapeuty. 

Ekshibicjonizm a kodeks karny 

Jak już pisaliśmy, ekshibicjonizm jest zakazany i podlega każe. W kodeksie prawa karnego brak wzmianek bezpośrednio odnoszących się do karalności ekshibicjonizmu, ale według Kodeksu Wykroczeń ekshibicjonizm określany jest jako nieobyczajny wybryk, a konsekwencje prawne, z którymi może spotkać się ekshibicjonista, zawarte są w art. 140 i 141. 

Ekshibicjonizm podlega karze aresztu, ograniczeniu wolności, grzywnie do 1500 zł albo karze nagany.  Natomiast za prezentowanie „czynności seksualnych” osobom poniżej 15. roku życia grozi 12 lat więzienia. 

Przyczyny ekshibicjonizmu 

W przypadku zaburzeń seksualnych przyczyn ich występowania może być dużo. Nie jest też do końca stwierdzona jednoznaczna przyczyna, choć często podkreśla się rolę czynników psychospołecznych (różne formy przemocy i wykorzystywanie seksualne w dzieciństwie, lękowy styl przywiązania, nadużywanie substancji psychoaktywnych, a także różnego rodzaju dysfunkcje seksualne).  

Do innych przyczyn ekshibicjonizmu zalicza się teorię „zaburzonych zalotów”, dotyczącą zaburzonego postrzegania reakcji ofiary jako zainteresowania, a sam akt obnażania się miałby stanowić, według chorego, formę flirtu. 

Do innych przyczyn ekshibicjonizmu zalicza się urazy głowy, zespół ADHD w dzieciństwie lub wysokie stężenie testosteronu. W przypadku starszych mężczyzn dewiacja ta może być czasami rezultatem procesów miażdżycowych w mózgu lub guzów mózgu. 

Badania nie wskazują żadnych zależności pomiędzy ekshibicjonizmem a poziomem wykształcenia, wykonywanym zawodem czy środowiskiem, z którego się pochodzi. Udowodniono jedynie, że dotyczy on mężczyzn. 

Diagnoza ekshibicjonizmu 

Tak naprawdę większość pacjentów nie szuka pomocy, dopóki nie zostaną zmuszeni do podjęcia leczenia. Zgodnie z klasyfikacją DSM-5, postawienie diagnozy opiera się na poniższych kryteriach: 

• na przestrzeni co najmniej sześciu miesięcy osoba z podejrzeniem zaburzenia ekshibicjonistycznego doświadcza nawracających oraz intensywnie pobudzających seksualnie fantazji, których głównym elementem jest obnażanie swoich narządów płciowych niespodziewającej się tego innej osobie; 
• osoba zrealizowała te fantazje z kimś niewyrażającym na to zgody, a chęć obnażania się znacząco utrudnia jej funkcjonowanie w życiu codziennym i wiąże się z cierpieniem. 

Rozpoznać schorzenie jest stosunkowo łatwo, przy czym leczenie jest dużo trudniejsze. Podczas diagnozy zawsze wykonuje się badania pod kątem neurologicznym – tomografię komputerową (TK) głowy lub rezonans magnetyczny (MR) głowy, a także diagnozę stanu psychicznego celem wykluczenia ewentualnych chorób psychicznych lub upośledzenia umysłowego. Zwyczajowo wykonuje się także badanie poziomu testosteronu we krwi oraz badanie na obecność substancji psychoaktywnych. 

Leczenie ekshibicjonizmu 

Leczenie parafilii, a więc i ekshibicjonizmu, opiera się głównie na psychoterapii oraz farmakoterapii. Wykorzystywane są techniki relaksacyjne, techniki awersyjne (wywoływanie uczucia wstrętu do obnażania się), a celem terapii jest nauka kontrolowania swoich popędów. 

Wśród stosowanych środków farmaceutycznych najczęściej wykorzystuje się leki używane w leczeniu depresji oraz innych zaburzeń nastroju, takie jak SSRI (selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny). Jednym z ich działań jest obniżenie popędu seksualnego. Innym rodzajem terapii jest stosowanie leków obniżających poziom testosteronu, np. octanu cyproteronu lub octanu medroksyprogesteronu. 

Ekshibicjonizm internetowy. Co to takiego? 

W ostatnich latach obserwuje się wzrost tzw. ekshibicjonizmu internetowego, czyli nadmiernej potrzeby uzewnętrzniania się, pokazywania każdego elementu swojego życia, w mediach społecznościowych. Osoby uzależnione od social mediów odczuwają silną potrzebę dzielenia się z obcymi swoimi przemyśleniami i życiem, nawet najbardziej intymnymi sprawami. Ich funkcjonowanie w świecie rzeczywistym jest zaburzone, a wszystko uzależniają od życia w internecie. Ekshibicjonizm internetowy jest stosunkowo nowym zjawiskiem, wiadomo jednak, że w sytuacji nadmiernej potrzeby dzielenia się z innymi ludźmi, często obcymi, swoim życiem, należy zasięgnąć porady terapeuty.