Wysokie ciśnienie w ciąży – kiedy staje się niebezpieczne i jak je leczyć?

Jakie ciśnienie w ciąży jest prawidłowe?

U kobiet w ciąży za prawidłowe uznaje się ciśnienie tętnicze poniżej 140/90 mmHg. O nadciśnieniu mówi się wtedy, gdy wartości ciśnienia skurczowego wynoszą co najmniej 140 mmHg i/lub ciśnienia rozkurczowego co najmniej 90 mmHg. Rozpoznanie nie opiera się jednak na pojedynczym pomiarze. Znaczenie mają powtarzające się podwyższone wartości ciśnienia tętniczego, oceniane podczas kolejnych pomiarów lub monitorowania w warunkach domowych.

W trakcie ciąży układ krążenia pracuje inaczej niż wcześniej – zwiększa się objętość krwi krążącej, zmienia się napięcie naczyń krwionośnych i sposób przepływu krwi przez łożysko. Z tego powodu u części kobiet ciśnienie w pierwszej połowie ciąży może być nieco niższe niż przed ciążą. Wyższe ciśnienie pojawiające się po 20. tygodniu ciążywymaga już jednak dokładniejszej oceny.

Sprawdź: Kalendarz ciąży – przebieg ciąży tydzień po tygodniu

Wysokie ciśnienie w ciąży może mieć różne przyczyny. U części pacjentek nadciśnienie tętnicze występowało jeszcze przed zajściem w ciążę. U innych rozwija się dopiero w jej trakcie jako tzw. nadciśnienie ciążowe, dawniej określane również jako nadciśnienie indukowane ciążą lub nadciśnienie wywołane ciążą. Problem może mieć łagodny przebieg, ale bywa też pierwszym sygnałem rozwijającego się stanu przedrzucawkowego.

Szczególnie niebezpieczne jest ciśnienie tętnicze przekraczające 160/110 mmHg. Tak wysokie ciśnienie zwiększa ryzyko ciężkich powikłań u matki, w tym dotyczących ośrodkowego układu nerwowego, nerek, wątroby czy układu krzepnięcia. Może również zaburzać przepływ krwi przez łożysko, wpływając na stan i rozwój dziecka. Z tego powodu regularne pomiary ciśnienia należą do podstawowych badań wykonywanych podczas każdej wizyty kontrolnej w okresie ciąży.

Rodzaje nadciśnienia w ciąży

Nie każde nadciśnienie w ciąży oznacza ten sam problem zdrowotny. Lekarze wyróżniają kilka typów zaburzeń ciśnienia tętniczego, które różnią się momentem wystąpienia, przebiegiem i ryzykiem powikłań.

• Nadciśnienie przewlekłe rozpoznaje się wtedy, gdy wysokie ciśnienie występowało jeszcze przed ciążą lub pojawiło się przed 20. tygodniem ciąży. Część kobiet wie o chorobie wcześniej, ale zdarza się też, że nadciśnienie zostaje wykryte dopiero podczas pierwszych wizyt kontrolnych. U pacjentek z nadciśnieniem przewlekłym częściej rozwija się stan przedrzucawkowy.
• Nadciśnienie ciążowe, dawniej określane także jako nadciśnienie indukowane ciążą lub nadciśnienie wywołane ciążą, pojawia się po 20. tygodniu ciąży. Nie towarzyszy mu białkomocz ani inne objawy uszkodzenia narządów. U części kobiet wartości ciśnienia wracają do normy w ciągu kilku tygodni po porodzie.
• Stan przedrzucawkowy (dawniej nazywany gestozą) to najpoważniejsza postać zaburzeń nadciśnieniowych w ciąży. Oprócz nadciśnienia pojawia się wtedy białkomocz lub inne nieprawidłowości świadczące o uszkodzeniu narządów, dotyczące między innymi nerek, wątroby czy układu nerwowego. Mogą występować silne bóle głowy, zaburzenia widzenia, ból brzucha czy nagłe pogorszenie samopoczucia. W skrajnych przypadkach dochodzi do rzucawki, czyli drgawek i utraty przytomności związanych ze stanem przedrzucawkowym.

Do czynników zwiększających ryzyko nadciśnienia w ciąży zalicza się m.in. otyłość, przewlekła choroba nerek, cukrzycę, pierwszą ciążę, ciążę wielopłodową, starszy wiek matki oraz występowanie stanu przedrzucawkowego w poprzedniej ciąży.

Sprawdź: Kalendarz badań w ciąży – kiedy należy wykonać badania krwi i USG?

Objawy wysokiego ciśnienia w ciąży

Nadciśnienie w ciąży przez długi czas może nie powodować żadnych dolegliwości, a u części kobiet wysokie wartości ciśnienia tętniczego są wykrywane dopiero podczas rutynowego pomiaru w gabinecie. Z tego powodu regularne pomiary ciśnienia tętniczego należą do podstawowych elementów monitorowania ciąży.

Jeśli objawy się pojawiają, mogą obejmować między innymi:

• silne bóle głowy oporne na odpoczynek lub leki przeciwbólowe,
• zaburzenia widzenia, np. mroczki przed oczami lub niewyraźne widzenie,
• zawroty głowy,
• nagłe obrzęki twarzy i rąk,
• ból brzucha, szczególnie pod prawym łukiem żebrowym,
• duszność,
• złe samopoczucie i silne osłabienie.

Wystąpienie tych dolegliwości może świadczyć o rozwijającym się stanie przedrzucawkowym (gestozie). W cięższych przypadkach dochodzi również do zaburzeń neurologicznych, drgawek czy utraty przytomności. Stan ten stanowi zagrożenie dla życia matki i dziecka i wymaga pilnej pomocy medycznej.

Czy wysokie ciśnienie w ciąży jest niebezpieczne?

Nieleczone nadciśnienie w ciąży zwiększa ryzyko poważnych powikłań zarówno u matki, jak i u dziecka. Szczególnie groźny jest stan przedrzucawkowy, w którym oprócz wysokiego ciśnienia pojawia się także białkomocz oraz objawy uszkodzenia narządów.

U kobiet z nadciśnieniem częściej dochodzi między innymi do przedwczesnego porodu, odklejenia łożyska czy konieczności wcześniejszego zakończenia ciąży. W ciężkich przypadkach może rozwinąć się rzucawka, czyli drgawki związane ze stanem przedrzucawkowym, a także powikłania dotyczące nerek, wątroby, układu krzepnięcia czy ośrodkowego układu nerwowego. Bardzo wysokie wyniki pomiarów zwiększają również ryzyko udaru mózgu.

Nadciśnienie wpływa także na przepływ krwi przez łożysko, co może prowadzić do ograniczenia wzrastania płodu i gorszego dotlenienia dziecka. U kobiet z nadciśnieniem częściej obserwuje się także niższą masę urodzeniową dziecka oraz konieczność intensywniejszego monitorowania ciąży.

Ryzyko powikłań zależy między innymi od nasilenia ciśnienia tętniczego, momentu pojawienia się nadciśnienia oraz obecności innych chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca czy przewlekła choroba nerek.

Jak wygląda diagnostyka nadciśnienia w ciąży?

Podstawą diagnostyki są regularne pomiary ciśnienia tętniczego. Jeśli parametry są podwyższone, lekarz może zlecić dodatkowe badania pomagające ocenić ryzyko stanu przedrzucawkowego i jego powikłań. Diagnostyka obejmuje najczęściej:

• badanie moczu w kierunku białkomoczu,
• badania krwi oceniające pracę nerek i wątroby,
• oznaczenie stężenia kreatyniny,
• monitorowanie stanu płodu w badaniach USG i KTG.

Leczenie nadciśnienia w ciąży

Leczenie nadciśnienia w ciąży zależy od wartości ciśnienia tętniczego, wieku ciąży oraz obecności powikłań. U części kobiet wystarczają regularne pomiary i częstsze kontrole, inne wymagają stosowania leków hipotensyjnych oraz monitorowania w warunkach szpitalnych.

W leczeniu nadciśnienia tętniczego w ciąży stosuje się wybrane leki uznawane za bezpieczne dla kobiet w ciąży. Najczęściej wykorzystywane są preparaty zawierające metyldopę, labetalol lub nifedypinę o przedłużonym uwalnianiu. Leki na nadciśnienie w ciąży dobiera się indywidualnie, w zależności od wartości pomiarów, stanu matki i przebiegu ciąży. Nie należy samodzielnie odstawiać ani zmieniać leków, nawet jeśli wyniki okresowo się poprawiają.

Znaczenie mają także odpoczynek, ograniczenie stresu oraz regularna kontrola masy ciała. U części kobiet z grup ryzyka lekarz może zalecić również stosowanie kwasu acetylosalicylowego w małej dawce jako element profilaktyki stanu przedrzucawkowego.

W przypadku ciężkiego nadciśnienia, stanu przedrzucawkowego lub pogarszania się stanu matki i dziecka konieczna może być hospitalizacja, a czasem także wcześniejsze zakończenie ciąży. Nadciśnienie w ciąży nie oznacza jednak automatycznie cesarskiego cięcia. Jeśli stan kobiety i płodu jest stabilny, często możliwy jest poród siłami natury.

Wysokie ciśnienie w ciąży – jak obniżyć je naturalnie?

Domowe sposoby nie zastąpią leczenia nadciśnienia tętniczego w ciąży, ale mogą wspierać utrzymanie prawidłowych wartości ciśnienia. Znaczenie mają przede wszystkim odpoczynek, odpowiednia ilość snu, unikanie przewlekłego stresu oraz regularne kontrole w trakcie ciąży.

Ważne jest także stosowanie zbilansowanej diety i unikanie nadmiernego przyrostu masy ciała. Kobiety z nadciśnieniem powinny jednak unikać samodzielnego wprowadzania restrykcyjnych diet czy suplementów bez konsultacji z lekarzem.

Nadciśnienie w ciąży a poród

Wysokie ciśnienie w ciąży nie zawsze oznacza konieczność wcześniejszego zakończenia ciąży ani cesarskiego cięcia. Decyzja zależy od wartości ciśnienia tętniczego, tygodnia ciąży, obecności stanu przedrzucawkowego oraz stanu matki i dziecka.

Jeśli nadciśnienie jest dobrze kontrolowane, a wyniki badań pozostają prawidłowe, wiele kobiet może urodzić siłami natury. W takich przypadkach ciąża często prowadzona jest do terminu porodu lub możliwie blisko niego, przy regularnym monitorowaniu stanu matki i płodu.

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku ciężkiego nadciśnienia lub stanu przedrzucawkowego. Gdy pojawiają się bardzo wysokie wyniki pomiarów, zaburzenia widzenia, silne bóle głowy, białkomocz albo nieprawidłowości w badaniach świadczące o pogarszaniu się stanu matki, konieczna może być hospitalizacja i wcześniejsze zakończenie ciąży. Dotyczy to także sytuacji, gdy nadciśnienie wpływa na rozwój dziecka lub przepływ krwi przez łożysko.

Wysokie ciśnienie pod koniec ciąży (w 38 tygodniu ciąży. lub 39. tygodniu ciąży) częściej prowadzi do decyzji o indukcji porodu, ponieważ na tym etapie ryzyko związane z dalszym trwaniem ciąży może przewyższać korzyści z jej kontynuowania.

Cesarskie cięcie wykonuje się wtedy, gdy istnieją wskazania położnicze albo stan matki lub płodu wymaga szybkiego rozwiązania ciąży. Samo nadciśnienie nie jest jednak automatycznym wskazaniem do cesarskiego cięcia.