Alergia jesienią – co pyli we wrześniu, październiku i listopadzie?

Co uczula jesienią?

„Jesienna alergia” nie oznacza odrębnej choroby, lecz sezonowe występowanie lub nasilenie reakcji alergicznych – przede wszystkim alergicznego nieżytu nosa, alergicznego zapalenia spojówek albo astmy alergicznej. Źródłem objawów mogą być trzy grupy alergenów wziewnych: pyłki roślin, zarodniki grzybów oraz alergeny całoroczne obecne w domu.

Wczesną jesienią w powietrzu utrzymują się jeszcze pyłki chwastów i traw. Jednocześnie występują zarodniki grzybów, m.in. z rodzajów Alternaria i Cladosporium. Rośliny pylą, natomiast grzyby nie wytwarzają pyłku – uwalniają zarodniki. Późną jesienią znaczenie pyłków maleje, a objawy alergii jesiennej częściej mogą wiązać się z kontaktem z roztoczami kurzu domowego, pleśnią w wilgotnych budynkach oraz innymi alergenami obecnymi w zamkniętych pomieszczeniach.

Co pyli jesienią – od września do listopada?

Jesień nie jest jednorodnym okresem pod względem rodzaju i stężenia alergenów obecnych w powietrzu, dlatego warto przyjrzeć się osobno kolejnym miesiącom sezonu.

Co pyli we wrześniu?

Wczesną jesienią kończą się sezony pylenia wielu roślin, które osiągały najwyższe stężenia pyłku wiosną i latem. We wrześniu w powietrzu mogą być jeszcze obecne pyłki traw, pokrzywy, babki lancetowatej, komosy, bylicy i ambrozji. Ich stężenie jest zwykle niższe niż w szczycie sezonu, ale dokładny termin jego zakończenia zależy od rośliny, regionu i pogody.

Pomiary przeprowadzone w Warszawie w 2023 roku wykazały koniec sezonu traw i pokrzywy w pierwszej połowie września, babki 19 września, a komosowatych 25 września. Wyników z jednego miasta i roku nie można jednak traktować jako stałego kalendarza dla całej Polski.

Bylica jest ważnym alergenem późnego lata i początku jesieni, ale nie głównym alergenem całej jesieni. Jej sezon zazwyczaj wygasa we wrześniu, choć może przebiegać nietypowo.

Co uczula w październiku?

W tym miesiącu możliwa jest jeszcze końcówka sezonu ambrozji. Kalendarz pylenia PTA uwzględnia ją do drugiej dekady miesiąca, jednak jej znaczenie różni się regionalnie. W 2024 roku w monitorowanych miastach sezon zakończył się już między 22 a 27 września, natomiast w innych analizowanych sezonach pyłek utrzymywał się do połowy października.

W październiku ważną grupą alergenów obecnych w powietrzu są zarodniki grzybów pleśniowych, przede wszystkim Alternaria i Cladosporium. Aktualny kalendarz PTA uwzględnia Alternaria do końca października, natomiast wysokie stężenie Cladosporium może się utrzymywać również w kolejnych tygodniach.

Co uczula w listopadzie?

W listopadzie pylenie roślin jest zazwyczaj znikome lub zakończone. Wśród alergenów większe znaczenie mają wówczas roztocze kurzu domowego i pleśnie w budynkach, choć w powietrzu na zewnątrz nadal mogą występować zarodniki Cladosporium.

Czy bylica jest głównym alergenem jesieni?

Pyłki bylicy należą do głównych przyczyn sezonowych reakcji alergicznych pod koniec lata i na początku jesieni. W Polsce okres pylenia tej rośliny trwa zwykle od lipca do września, a jego szczyt przypada na lipiec lub sierpień. Bylica jesienią ma więc znaczenie przede wszystkim we wrześniu.

Przebieg sezonu może jednak zmieniać się w określonych warunkach. W 2024 r. w siedmiu z ośmiu monitorowanych miast najwyższe stężenie pyłku bylicy odnotowano dopiero w drugiej połowie września. Wyniki różniły się również między regionami. Choć bylica rośnie praktycznie wszędzie, np. na nieużytkach, poboczach dróg i terenach z naruszoną glebą, rzeczywiste narażenie zależy od lokalizacji, pogody i przebiegu danego sezonu. Z tego powodu osoby uczulone powinny korzystać z aktualnych komunikatów pyłkowych.

Zarodniki grzybów, pleśnie i roztocza – różne źródła ekspozycji

Zarodniki Alternaria i Cladosporium występują w powietrzu na zewnątrz. Grzyby rozwijają się m.in. na gnijących liściach, w glebie i na obumierającej roślinności. Stężenie zarodników zależy od warunków pogodowych i lokalnego środowiska. Wieloletnie pomiary prowadzone w Krakowie i Szczecinie wykazały znaczne różnice między miastami. Zależności te są złożone, dlatego nie można przyjmować, że opady deszczu albo wysoka wilgotność zawsze zwiększają stężenie wszystkich zarodników grzybów.

Pleśnie rozwijające się w budynkach są odrębnym źródłem alergenów. Według WHO ich wzrostowi sprzyja dostępność wilgoci, dlatego problem może wiązać się m.in. z trwałym zawilgoceniem pomieszczeń. Rozwojowi pleśni w domu sprzyja więc nie tyle sama jesienna aura, ile utrzymująca się w pomieszczeniach wilgoć.

Roztocza kurzu domowego to mikroskopijne pajęczaki obecne przede wszystkim w łóżkach, materacach, pościeli, dywanach i meblach tapicerowanych. Są alergenem całorocznym, jednak najsilniejsze objawy alergiczne często występują w okresie jesienno-zimowym. Wynika to m.in. z nagromadzenia alergenów roztoczy kurzu oraz ograniczonej wentylacji w zamkniętych pomieszczeniach, a nie z automatycznego wzrostu liczby roztoczy po rozpoczęciu sezonu grzewczego.

Jakie są objawy alergii jesiennej?

Objawy alergii jesienią najczęściej dotyczą błony śluzowej nosa i oczu. Należą do nich:

• napadowe kichanie;
• wodnisty katar;
• świąd nosa;
• uczucie zatkanego nosa;
• swędzenie, zaczerwienienie i łzawienie oczu.

Dolegliwości oczne mogą być objawem alergicznego zapalenia spojówek.

U części osób pojawiają się również kaszel, świszczący oddech i duszności. Takie symptomy ze strony dolnych dróg oddechowych mogą wskazywać na współistnienie astmy i wymagają konsultacji lekarskiej. Jeżeli objawy alergiczne utrzymują się przez dłuższy czas, mogą zaburzać sen i koncentrację, a przez to utrudniać naukę, pracę oraz codzienne funkcjonowanie.

Czy ból głowy może być objawem alergii?

Bóle głowy mogą towarzyszyć alergicznemu nieżytowi nosa, ale są objawem nieswoistym. Nie wystarczają więc do rozpoznania alergii i wymagają uwzględnienia również innych możliwych przyczyn.

Jak ograniczyć jesienią kontakt z alergenami?

Całkowite unikanie alergenów wziewnych zwykle nie jest możliwe. Można jednak zmniejszyć ekspozycję, a dzięki temu ograniczyć objawy alergii. W tym celu:

• sprawdzaj aktualne komunikaty o stężeniu pyłków i zarodników w swoim regionie;
• w okresie wysokiego stężenia unikaj spacerów w miejscach, w których występuje dużo uczulających roślin;
• po powrocie do domu zmień ubranie oraz weź prysznic, by usunąć alergeny ze skóry i włosów;
• podczas jazdy samochodem zamknij okna i korzystaj z filtra przeciwpyłkowego;

• przy uczuleniu na pleśnie unikaj grabienia opadłych liści, przenoszenia kompostu i spacerów po wilgotnej ściółce;
• regularnie pierz pościel w temperaturze 55°C, co pomaga ograniczyć narażenie na alergeny roztoczy w miejscu snu, i rozważ stosowanie pokrowców barierowych na materac oraz poduszki;
• ogranicz liczbę przedmiotów gromadzących kurz, zwłaszcza dywanów, ciężkich zasłon i pluszowych zabawek;
• usuwaj przyczyny zawilgocenia pomieszczeń, takie jak przecieki lub niesprawna wentylacja, a nie tylko widoczną pleśń.

Kiedy wietrzyć mieszkanie?

Nie ma jednej pory wietrzenia odpowiedniej dla wszystkich alergików. Najlepiej:

• sprawdzić wcześniej lokalny komunikat pyłkowy;
• otwierać okna krótko i intensywnie, gdy stężenie uczulającego pyłku jest niskie;
• ograniczyć wietrzenie podczas wysokiego stężenia alergenów w powietrzu;
• jednocześnie dbać o sprawną wentylację, aby nie dopuszczać do utrzymywania się wilgoci i rozwoju pleśni w zamkniętych pomieszczeniach.

W niektórych przypadkach wietrzenie mieszkania przed porannym szczytem pylenia może pomóc ograniczyć ilość alergenów trafiających do wnętrza. Dobowe stężenie pyłków zależy jednak m.in. od rodzaju rośliny, pogody i lokalizacji.

Jak rozpoznać i leczyć alergię jesienną?

Samo występowanie objawów w okresie jesiennym nie wystarcza do ustalenia, co wywołuje alergię. W diagnostyce najważniejszy jest związek dolegliwości z kontaktem z określonym alergenem oraz ich sezonowy lub całoroczny charakter.

W zależności od objawów lekarz może zlecić:

• punktowe testy skórne z alergenami wziewnymi;
• oznaczenie swoistych przeciwciał IgE we krwi;
• spirometrię, jeżeli występują kaszel, świsty lub duszności sugerujące astmę.

Leczenie dobiera się do rozpoznanej choroby i dominujących symptomów:

• leki przeciwhistaminowe pomagają zmniejszyć kichanie, świąd, wodnisty katar i łzawienie oczu;
• donosowe glikokortykosteroidy stosuje się w leczeniu objawów alergicznego nieżytu nosa, w tym niedrożności nosa;
• preparaty do oczu mogą łagodzić świąd, zaczerwienienie i łzawienie;
• płukanie nosa solą fizjologiczną może ułatwiać usuwanie wydzieliny i części alergenów oraz łagodzić objawy, ale pozostaje metodą uzupełniającą;
• donosowe leki obkurczające błonę śluzową można stosować tylko krótkotrwale, ponieważ ich nadużywanie może nasilić uczucie zatkanego nosa.

Przy wyborze preparatu trzeba uwzględnić przeciwwskazania i ryzyko skutków ubocznych. Niektóre doustne leki przeciwhistaminowe mogą powodować senność lub zaburzenia koncentracji, a donosowe glikokortykosteroidy – krwawienie z nosa.

Immunoterapia alergenowa jest leczeniem przyczynowym wybranych chorób alergicznych IgE-zależnych, przede wszystkim alergicznego nieżytu nosa i spojówek, a w określonych przypadkach także astmy alergicznej. Można ją rozważyć po potwierdzeniu, że konkretny alergen odpowiada za objawy.

Polecane artykuły:

Jaką drogą podaje się szczepionki? Szczepienia doustne, donosowe, domięśniowe Co teraz pyli? Przewodnik dla alergików we wrześniu  Szczepienia na tężec – harmonogram, skuteczność i wskazania Co pyli w kwietniu? Kompletny przewodnik dla alergików