Gorączka Zachodniego Nilu – nowe zagrożenie w Polsce?  

Gorączka zachodniego Nilu – co to za choroba? 

Gorączka Zachodniego Nilu to wirusowa choroba zakaźna wywoływana przez Wirusa Zachodniego Nilu (WNV), należącego do flawiwirusów – rodziny wirusów RNA przenoszonych głównie przez stawonogi.  

Wirus Zachodniego Nilu u ludzi rozprzestrzenia się przede wszystkim przez ukąszenia komarów, które wcześniej uległy zakażeniu żywiąc się krwią zainfekowanych ptaków, gdyż to właśnie ptaki są głównym rezerwuarem tego patogenu.  

Choroba występuje na wielu kontynentach, w tym w Afryce, Azji i Ameryce Północnej, a jej przypadki są coraz częściej rejestrowane nawet w regionach uznawanych wcześniej za nietypowe dla występowania WNV.  

Zobacz: Uczulenie na komary – jak się objawia, czy wymaga leczenia?

Gorączka Zachodniego Nilu w Polsce? 

W roku 2024 po raz pierwszy doszło do zakażenia wirusem gorączki Zachodniego Nilu na terenie Polski – zakażona osoba dorosła nie wyjeżdżała do krajów endemicznych dla tego patogenu, a wirusa przekazał jej prawdopodobnie lokalny komar.  

To pierwszy przypadek zakażenia, do którego doszło na terenie Polski, gdyż wcześniej odnotowane przypadki gorączki Zachodniego Nilu stwierdzano u turystów, którzy wrócili np. z wycieczki do Egiptu.  

Zobacz: Komar tygrysi – czy występuje w Polsce? Jak wygląda komara tygrysi?  

Wirus gorączki Zachodniego Nilu – ptaki, komary i ludzie 

Wirus gorączki Zachodniego Nilu (WNV) ma złożony cykl transmisji, w którym kluczowe role pełnią zarówno ptaki, jak i komary. Aby w pełni zrozumieć mechanizm rozprzestrzeniania się choroby, konieczne jest zrozumienie różnicy między rezerwuarem wirusa a wektorem zakażenia:  

• Rezerwuar wirusa to organizm, w którym patogen namnaża się i jest długotrwale przechowywany, stanowiąc źródło zakażenia dla innych organizmów. W przypadku wirusa Zachodniego Nilu głównym rezerwuarem są przede wszystkim dzikie ptaki, zwłaszcza ptaki wędrowne. Ptaki te migrując odgrywają ważną rolę w rozprzestrzenianiu wirusa na dużych odległościach. Gatunki ptaków związane z transmisją WNV to m.in.
  • wrony,
  • szpaki,
  • ptaki drapieżne (jastrzębie, sowy),
  • paki wodne (kaczki, mewy). 
• Wektor zakażenia to organizm przenoszący patogen z rezerwuaru na nowego gospodarza. W przypadku wirusa Zachodniego Nilu rolę tę pełnią głównie komary z rodzaju Culex sp., które ulegają zakażeniu żywiąc się krwią zainfekowanych ptaków, a następnie przenoszą wirusa na inne organizmy (w tym człowieka) podczas kolejnych ukąszeń.  

Ptaki pełnią w tym systemie funkcję gospodarzy, a komary są odpowiedzialne za dalszą transmisję wirusa – zarówno między ptakami, jak i na inne gatunki, w tym ludzi i ssaki domowe, takie jak np. konie.  

Ludzie i ssaki nie odgrywają istotnej roli w transmisji wirusa, nie stwierdzono dotychczas przypadków przenoszenia gorączki zachodniego Nilu z człowieka na człowieka poprzez bezpośredni kontakt.  

Potencjalnie istnieje ryzyko przeniesienie wirusa Zachodniego Nilu przez transfuzję krwi oraz dawstwo narządów, za zagrożenie uważa się też karmienie piersią i transmisję przezłożyskową.  

Czytaj więcej: Jakie choroby przenoszą komary? Fakty, mity i zagrożenia zdrowotne

Gorączka Zachodniego Nilu – objawy 

Objawy gorączki Zachodniego Nilu są zróżnicowane i zależą od przebiegu choroby, na który wpływ może mieć wiek pacjenta oraz ogólny stan jego zdrowia.  

Szacuje się, że nawet 80% zakażeń przebiega bezobjawowo, czyli bez jakichkolwiek oznak infekcji. U pozostałych osób, w zależności od reakcji organizmu i zaawansowania choroby, można wyróżnić dwa główne profile kliniczne: łagodną postać gorączki Zachodniego Nilu oraz ciężką postać neuroinwazyjną.  

• Łagodna postać gorączki Zachodniego Nilu dotyczy około 20% zakażonych osób. Objawy przypominają grypę lub dengę i zwykle ustępują samoistnie w ciągu 3-10 dni. U pacjentów najczęściej stwierdza się:
  • gorączkę,
  • złe samopoczucie,
  • bóle głowy, mięśni i stawów,
  • zmęczenie, osłabienie,
  • wysypkę skórną (zwykle plamisto-grudkową, pojawiającą się na tułowiu, rzadziej na kończynach),
  • powiększenie węzłów chłonnych w okolicy szyi.  
• Ciężka postać neuroinwazyjna rozwija się u mniej niż 1% zakażonych, ale jest najgroźniejszym przebiegiem choroby, często prowadzącym do trwałych powikłań neurologicznych, a nawet zgonu. Do grupy ryzyka należą osoby starsze, pacjenci z osłabionym układem odpornościowym (np. w przebiegu chorób nowotworowych, z HIV/AIDS, po przeszczepach) oraz osoby ze schorzeniami współistniejącymi, takimi jak cukrzyca czy nadciśnienie. Objawy mogą obejmować:
  • wysoką i trudną do zbicia gorączkę,
  • drżenia i zaburzenia czucia,
  • zapalenie mózgu (objawiające się zaburzeniami świadomości, drgawkami, problemami z koordynacją ruchową, a nawet śpiączką),
  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (bóle głowy, sztywność karku, światłowstręt, nudności i wymioty),
  • ostre porażenie wiotkie (przypominające przebieg poliomyelitis, z osłabieniem lub paraliżem kończyn, a w ciężkich przypadkach także niewydolnością oddechową).  

Gorączka Zachodniego Nilu – śmiertelność 

Gorączka Zachodniego Nilu w większości przypadków ma łagodny lub bezobjawowy przebieg, jednak w postaciach ciężkich, zwłaszcza dotykających ośrodkowego układu nerwowego, wiąże się z ryzykiem zgonu.  

Ogólny wskaźnik śmiertelności wynosi <1% wśród wszystkich zakażonych, ale w przypadku postaci neuroinwazyjnej wzrasta do około 10%.  

Na ryzyko zgonu mają wpływ takie czynniki, jak: 

• wiek powyżej 60 lat 
• płeć męska 
• choroby współistniejące, takie jak:
  • cukrzyca,
  • choroby sercowo-naczyniowe,
  • nowotwory,
  • choroba alkoholowa,
  • koinfekcja HCV 
• obniżona odporność (np. osoby po przeszczepach i w trakcie leczenia immunosupresyjnego) 

Sprawdź: Choroby cywilizacyjne – rodzaje, przyczyny, definicja

W Europie liczba przypadków i związanych z nimi zgonów wzrasta w ostatnich latach. Wpływ ma to ma mieć przede wszystkim ocieplenie klimatu sprzyjające rozprzestrzenianiu się komarów.   

Najwięcej przypadków zachorowań i zgonów na naszym kontynencie rejestrowano dotychczas w takich krajach jak Włochy, Grecja, Rumunia, Serbia i Węgry, które regularnie zmagają się z sezonowymi epidemiami WNV.  W innych regionach śmiertelność jest zróżnicowana, najwyższe wskaźniki notuje się w części krajów Afryki i Bliskiego Wschodu.  

Gorączka Zachodniego Nilu – leczenie 

Gorączka Zachodniego Nilu (WNV) jest chorobą wirusową, dla której nie istnieje specyficzne leczenie przyczynowe. Terapia opiera się głównie na leczeniu objawowym i wspomagającym. W ciężkich przypadkach, zwłaszcza neuroinwazyjnych, konieczna jest hospitalizacja i intensywna opieka medyczna. 

U większości osób zakażenie WNV przebiega łagodnie i wymaga jedynie leczenia objawowego. W takich przypadkach stosuje się: 

• leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe – paracetamol lub niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) w celu obniżenia gorączki i złagodzenia bólów mięśni oraz stawów  
• odpoczynek i nawodnienie – relaks oraz zwiększone spożycie płynów wspomagają proces rekonwalescencji  

Ciężkie przypadki gorączki Zachodniego Nilu obejmującej ośrodkowy układ nerwowy wymagają specjalistycznej opieki medycznej. W tym hospitalizacji pozwalającej na podtrzymywanie i monitorowanie funkcji życiowych chorego np.: 

• wentylacji mechanicznej w przypadku niewydolności oddechowej,  
• leczenia przeciwobrzękowego (np. mannitol lub inne środki zmniejszające ciśnienie wewnątrzczaszkowe)  
• terapii przeciwdrgawkowej (leki przeciwpadaczkowe). 

Profilaktyka zakażeń wirusem gorączki Zachodniego Nilu 

Ze względu na brak specyficznego leczenia przyczynowego, najważniejszym elementem w ograniczaniu zakażeń i powikłań choroby jest profilaktyka: 

• unikanie ukąszeń komarów poprzez stosowanie repelentów, moskitier i odpowiedniej odzieży  
• monitorowanie populacji komarów i kontrola ich liczebności w obszarach endemicznych (stosowane są m.in.  pestycydy, redukcja siedlisk komarów, odprowadzanie stojącej wody) 
• stosowanie systemów nadzoru ptaków   
• edukacja społeczna na temat zapobiegania zakażeniom  

Czytaj więcej: Środki na komary – jak skutecznie chronić się latem? Analiza preparatów

To również może Cię zainteresować:

Japońskie zapalenie mózgu – objawy i szczepionka