Co to są sinice?
Co ciekawe dawniej sinice klasyfikowano jako rośliny. Dziś ta gromada organizmów samożywnych jest zaliczana do prokariontów (inne nazwy: prokarioty, czyli organizmy prokariotyczne, w większości jednokomórkowe – zaliczane z kolei do królestwa bakterii).
Sinice (cyjanobakterie, cyjanoprokariota) występują w zbiornikach wodnych różnego typu na całym świecie. By się pojawiły, potrzebują niezbędnych warunków: ciepłej wody i nagromadzenia niektórych składników organicznych (dostęp do fosforanów i azotanów). Czynnikiem sprzyjającym rozmnażaniu niebezpiecznych sinic jest też lekko falująca woda.
Rodzaje sinic i toksyn
Sinice wytwarzają kilka rodzajów toksyn. Są to m.in.:
- neurotoksyny;
- hepatoksyny;
- dermatotoksyny.
Do neurotoksyn wydzielanych przez sinice zaliczane są m.in. anatoksyna-a, anatoksyna-a(s) i saksytostyna. Hepatoksyny to m.in. nodularyna, mikrocystyny i cylindrospermopsyna, zaś dermatotoksyny – debromoaplysiatoksyna, lynbgyatoksyna-a i aplysiatoksyna. Rodzaj zatrucia (i jego przebieg) zależy więc również od danego szczepu sinic i wydzielanych przez nich toksyn.
Sinice w Bałtyku
Niestety, w Morzu Bałtyckim bardzo często występują idealne warunki do rozwoju sinic. Sprzyja temu:
- słona woda,
- zanieczyszczenia trafiające do morza z rzek,
- niewielkie fale,
- temperatura wody w granicach 16-20 stopni.
Sinice w Bałtyku pojawiają się latem – najczęściej w drugiej połowie lipca i w pierwszej połowie sierpnia. W zależności od warunków (brak wiatru i opadów) – mogą utrzymywać się nawet do tygodnia.
W Bałtyku najczęściej występuje zakwit sinic z gatunku Nodularia spumigena. Sinice te produkują toksynę – nodularynę, która hamuje aktywność fosfataz fosfoproteinowych 1 i 2A w wątrobie. W efekcie występują przede wszystkim dolegliwości żołądkowe i jelitowe, takie jak biegunka, ból brzucha, nudności i wymioty. Często występującym rodzajem toksyn jest też Aphanizomonen flos-aquae. Toksyny tego typu mogą doprowadzić do wystąpienia dolegliwości mięśniowych oraz ze strony układu nerwowego, a więc m.in. zaburzeń równowagi, drżenia, porażenia mięśni.
Jak wyglądają sinice?
Czy da się rozpoznać obecność sinic w jeziorze lub przybrzeżnym pasie morza?
Najczęściej cechą wskazującą na nadmierne nagromadzenie sinic jest nieprzyjemny zapach wody, na której powierzchni tworzą się gęste kożuchy z pianą. Woda może mieć w wyniku namnożenia sinic zielone zabarwienie (dlatego często sinice są mylone z glonami). Szczególnie w momencie zakwitu sinice zaczynają unosić się pod wodą, przypominając dryfujące glony.
Podsumowując, aby rozpoznać sinice, zwróć uwagę na następujące czynniki:
- zapach wody,
- tworzenie się gęstego kożucha z pianą,
- zmiana zabarwienia wody – najczęściej na zielone, ale może przybierać też odcień szarego lub niebieskiego.
Zdjęcie poniżej przedstawia wygląd sinic z ich charakterystycznym kolorem oraz pianą:
Jak dochodzi do zatrucia sinicami?
Do zatrucia sinicami dochodzi podczas:
- kąpieli w skażonej wodzie,
- wypicia skażonej wody,
- spożycia ryb zawierających toksyny sinic,
- wdychania powietrza znad kąpieliska.
Szczególnie ważne jest zwrócenie uwagi na fakt, że do zatrucia sinicami nie jest wymagany kontakt fizyczny. Często wdychanie powietrza znad kąpieliska z sinicami wystarczy, by doszło do pogorszenia stanu zdrowia. Również w trakcie uprawiania sportów wodnych może dojść do zatrucia poprzez połknięcie zanieczyszczonej wody.
Objawy zatrucia sinicami
Czy sinice są niebezpieczne? Odpowiedź jest krótka – tak. Szczególnie jeżeli dotyczą one dzieci lub osób starszych. Dlatego należy bezwzględnie powstrzymać się od kąpieli w wodach, gdzie występują sinice.
Objawy, które mogą wystąpić w wyniku zatrucia:
- wymioty, nudności;
- bóle brzucha;
- duszności;
- gorączka, dreszcze;
- rumień skórny, zmiany skórne, świąd;
- bóle głowy i mięśni,
- podrażnienie oczu;
- pęcherze w jamie ustnej.
W wyniku zatrucia mogą też pojawić się oparzenia, a niektóre z toksyn powodują uszkodzenie wątroby lub nerek.
Leczenie zatrucia sinicami
Nie ma leku na zatrucie sinicami.
Leczenie polega przede wszystkim na łagodzeniu objawów. Dodatkowo najczęściej zaleca się nawadnianie chorego – przyjmowanie dużych ilości płynów przyspiesza proces usuwania toksyn z organizmu. Ciężkie zatrucia wymagają pilnej interwencji lekarskiej i obserwacji szpitalnej. Pod kontrolą lekarską powinny znaleźć się szczególnie dzieci i osoby starsze.
Polecamy: Odwodnienie organizmu – objawy. Jak się nawadniać, ile wody pić?
Autor: Jacek Krajl
Polecane artykuły:
