Jak zbudowane jest kolano?
Kolano to największy staw w organizmie człowieka, a przy tym staw najbardziej narażony na przeciążenia – podczas intensywnego ruchu, takiego jak bieg, przysiady czy zeskoki działają na niego siły kilkunastokrotnie przekraczające ciężar osoby ćwiczącej. Kolano jest stawem złożonym typu zawiasowego zmodyfikowanego, a w rzeczywistości składają się na nie dwa współpracujące ze sobą stawy:
- staw piszczelowo-udowy, będący połączeniem kości udowej z piszczelową, odpowiedzialny za ruch zginania i prostowania oraz niewielkie ruchy rotacyjne,
- staw udowo-rzepkowy, stanowiący połączenie kości udowej i rzepki (zwanej też trzeszczką).
Główkę stawu tworzą wypukłe kłykcie kości udowej, a jego panewkę lekko wklęsłe kłykcie kości piszczelowej i powierzchnie stawowe rzepki. Podobnie jak w przypadku innych stawów, torebka stawowa kolana składa się z zewnętrznej błony włóknistej i wewnętrznej błony maziowej, a jamę stawu wypełnia płyn, którego rolą jest minimalizowanie obciążeń i tarcia.
Ważnymi strukturami kolana są łąkotki (przyśrodkowa i boczna), których zadaniem jest minimalizowanie przeciążeń chrząstki i wzmacnianie dopasowania kości udowej i piszczelowej, a także układ więzadłowy złożony z więzadeł wewnętrznych i zewnętrznych oraz liczne kaletki maziowe. Większość z tych struktur łącznotkankowych, wraz z otaczającymi kolano mięśniami oraz znajdującymi się w więzadłach czy torebce stawowej receptorami, tworzą kompleksy stabilizujące staw kolanowy, umożliwiające odpowiedni zakres ruchu, w tym tak skomplikowane czynności jak lądowanie po zeskoku.
Wszystkie elementy składające się na budowę kolana pozostają w równowadze, a uszkodzenie któregokolwiek z nich może prowadzić do naruszenia integralności stawu.
Polecamy: Ból kolana – przyczyny. Jak sobie radzić z bólem kolan?
Woda w kolanie – objawy
Pacjenci, u których dochodzi do pojawienia się wody w kolanie, zazwyczaj zgłaszają lekarzowi lub fizjoterapeucie podobne objawy:
- opuchliznę i obrzęk stawu kolanowego, które z czasem mogą powiększać się i znacząco zmieniać obrys kolana, poważnie je zniekształcając,
- niezogniskowany ból w kolanie, najczęściej podczas dotyku, ruchu prostowania i zginania nogi, czasami również w spoczynku,
- zaburzenia funkcji kolana, trudności w zginaniu i prostowaniu nogi,
- tkliwość i wzrost temperatury w miejscu opuchlizny,
- zaczerwienienie i zasinienie skóry w miejscu opuchlizny,
- czasami wrażenie luźnego, niestabilnego stawu.
Woda w kolanie – przyczyny
Dzięki skomplikowanej, bardzo złożonej budowie, staw kolanowy przyjmuje ogromne obciążenia, ale nawet on ma swoje limity. Nadwyrężenie stawu może skutkować uszkodzeniem jego struktur i podrażnienie błony maziowej stawu, czego konsekwencją jest stan zapalny i zwiększona produkcja płynu stawowego. Na przeciążenia i urazy stawów kolanowych najbardziej narażeni są:
- sportowcy, przede wszystkim osoby trenujące: lekkoatletykę (biegi, skoki wzwyż, skoki w dal), piłkę nożną, koszykówkę, narciarstwo, sztuki walki, kolarstwo,
- osoby z nadwagą i otyłością, które nadmiernie obciążają stawy kolanowe nawet podczas codziennych czynności, takich jak wchodzenie po schodach.
Najczęstsze urazy kolana skutkujące pojawieniem się wysięku, to uszkodzenia łąkotek, uszkodzenia więzadeł i torebki stawowej (najczęściej krzyżowego przedniego i tylnego oraz więzadeł pobocznych), uszkodzenia chrząstki stawowej i podrażnienia kaletek maziowych.
Woda w kolanie bez urazu pojawia się rzadziej, ale jest to możliwe i zdarza się w przebiegu różnych schorzeń, w tym chorób ogólnoustrojowych oraz tych bezpośrednio dotyczących układu ruchu.
Choroby, którym mogą towarzyszyć obrzęki kolan, to m.in.
- choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych,
- bakteryjne zapalenie stawów (zdarzające się po zabiegach chirurgicznych),
- choroby na tle zapalnym, np. reumatoidalne zapalenie stawów, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, łuszczycowe zapalenie stawów, borelioza, dna moczanowa, toczeń rumieniowaty układowy,
- zaburzenia krążenia żylnego,
- zakrzepica żył,
- tętniak tętnicy podkolanowej,
- torbiel Bakera.
Warto wiedzieć: Skrzywienie kręgosłupa – rodzaje, przyczyny, ćwiczenia. Jak zapobiegać skrzywieniom kręgosłupa?
Woda w kolanie – czynniki ryzyka nasilenia opuchlizny
Pacjent, u którego doszło do wysięku w kolanie, zazwyczaj zostaje poinformowany o konieczności odciążenia chorej kończyny. W niektórych przypadkach zastosowanie się do tego zalecenia jest trudne, chorzy nie zawsze mogą bowiem wziąć urlop w pracy lub przez jakiś czas nie wykonywać obowiązków domowych, a niektórzy nie chcą nawet okresowo zrezygnować z treningów. Czynniki, które zdecydowanie szkodą uszkodzonym strukturom kolana i wzmagają jego opuchliznę to:
- chodzenie po niestabilnym podłożu,
- klękanie, kucanie, siad na piętach,
- dźwiganie,
- długie przebywanie w pozycji stojącej,
- aktywność sportowa.
Woda w kolanie – kiedy do lekarza?
Nie warto lekceważyć bolesnych obrzęków kolan, gdyż każde, nawet niewielkie uszkodzenie tego stawu oddziałuje na sąsiednie struktury, nierzadko uruchamiając błędne koło nawarstwiających się problemów zdrowotnych i ruchowych. Każdy duży obrzęk, zwłaszcza ze współwystępującym bólem, powinien obejrzeć lekarz lub fizjoterapeuta.
Diagnostyka przyczyn wysięku w kolanie obejmuje sprawdzenie ruchomości stawu i jego stabilności, siły mięśniowej oraz funkcji pozostałych stawów kończyny, zazwyczaj podczas wizyty wykonywana jest także punkcja polegająca na mechanicznym ściągnięciu nadmiaru płynu stawowego w znieczuleniu miejscowym.
Pacjent zazwyczaj kierowany jest także na RTG, a czasem też USG, MR (rezonans magnetyczny) lub TK (tomografię komputerową) – badania obrazowe pozwalają na rozpoznanie, co jest dokładną przyczyną wydostania się mazi stawowej do wnętrza kolana. W niektórych przypadkach wykonuje się inwazyjny zabieg diagnostyczny, czyli artroskopię diagnostyczną kolana.
Woda w kolanie – leczenie
Leczenie obrzęku stawu kolanowego uzależnione jest oczywiście od przyczyn wysięku płynu do stawu, może więc obejmować leczenie choroby podstawowej (np. łuszczycowego zapalenia stawów), antybiotykoterapię w przypadku infekcji bakteryjnych, redukcję wagi u osób z otyłością czy fizjoterapię i rehabilitację przy urazach sportowych (pomocne są zwłaszcza zabiegi krioterapii, magnetoterapii, laseroterapii, elektroterapii, hydroterapii, ćwiczenia stabilizacji oraz ćwiczenia poprawiające siłę mięśniową, flossing medyczny, masaże redukujące obrzęki i inne).
W skomplikowanych przypadkach wskazane może być leczenie operacyjne. Silny ból i stan zapalny mogą być leczone farmakologicznie, zazwyczaj lekami z grupy NLPZ, lekarz może zastosować u pacjenta także iniekcje z kwasu hialuronowego lub iniekcje z komórek macierzystych. Czasami konieczne jest kilkutygodniowe użytkowanie sztywnej ortezy chroniącej staw przed kolejnymi przeciążeniami.
Zanim pacjent trafi do lekarza lub fizjoterapeuty, powinien zadbać o bezpieczeństwo chorej kończyny i nie przeciążać jej. Może też wypróbować tradycyjne sposoby na radzenie sobie ze stanem zapalnym i opuchlizną stawową, takie jak:
- uniesienie chorej kończyny w taki sposób, by stopa znajdowała się powyżej kolana, a kolano powyżej biodra (można wspomóc układ krążenia wykonując ruchy stopą). Kończyna dolna powinna być podparta na całej długości,
- schładzanie obrzękniętego stawu przy pomocy cold pack-a, kostek lodu włożonych do woreczka czy mrożonek (przez ok 20 min, kilka razy w ciągu doby), zawsze dbając o ochronę skóry przed odmrożeniami,
- przykładanie do kolana schłodzonych i porozbijanych liści białej kapusty i owinięcie ich bandażem (ten tradycyjny sposób medycyny ludowej sprawdza się także w stanach zapalnych i obrzękach piersi w przebiegu nawału pokarmowego). Okład należy stosować przez 20 min, kilka razy w ciągu doby,
- kompresja, czyli ucisk obrzękniętego kolana przy pomocy specjalnej opaski uciskowej lub bandaża (tylko po konsultacji z lekarzem lub fizjoterapeutą).
Autor: Kamila Śnieżek
Bibliografia:
Sztuce S., Wybrane metody fizykalne w terapii stawów kolanowych z patologią łąkotkową leczonych artroskopowo, „Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja” 2018, nr 61.
Polecane artykuły:
