Szczelina odbytu – objawy, przyczyny, leczenie 

Szczelina odbytu – co to jest? 

Szczelina odbytu to rana znajdująca się w kanale odbytu, a konkretnie w jego tylnej części (zlokalizowanej od strony kości ogonowej). Rana ma postać podłużnego, liniowego pęknięcia.

Dodatkowo ubytek błony śluzowej w tym miejscu prowadzi do powstania owrzodzenia i dużego dyskomfortu – pacjenci cierpiący na szczelinę odbytu skarżą się na silny ból w trakcie oddawania stolca. U niektórych osób szczelina odbytu może dawać objawy jeszcze wiele godzin po defekacji.  

Zobacz: Choroby skóry – zakaźne, pasożytnicze, autoimmunologiczne. Dermatozy: objawy, higiena i profilaktyka

Nieznana jest dokładna przyczyna powstawania szczeliny odbytu, jednak wiele wskazuje na to, że występowanie dolegliwości ma związek ze wzmożonym napięciem zwieraczy odbytu.  

Szczelina odbytu – objawy  

Podstawowym objawem szczeliny odbytu jest intensywny ból w okolicach odbytu – towarzyszy głównie wypróżnieniom, ale może utrzymywać się jeszcze przez jakiś czas po oddaniu stolca. Ból ma charakter piekący lub kłujący. Jeśli rana jest głęboka lub rozległa, ból może występować także podczas siedzenia. Dodatkowo, szczelina odbytu podrażniona podczas defekacji może krwawić, dlatego pacjenci często zauważają ślady krwi na papierze toaletowym. 

W trakcie wypróżnień może pojawić się napięcie mięśni zwieraczy odbytu – miejsce, w którym zwykle występuje rana jest silnie unerwione i pod wpływem bólu skurcz występuje niemal samoistnie utrudniając defekację. Napięcie mięśni w tej części odbytu spowodowane dyskomfortem podrażnia ranę sprawiając, że problem narasta. 

Pacjenci ze szczeliną odbytu, obawiając się bólu podczas wypróżnienia, często unikają wizyt w toalecie, co może prowadzić do zaparć. To z kolei powoduje, że stolec staje się twardy i trudniejszy do wydalenia dodatkowo nasilając ból podczas kolejnych wypróżnień.  

Zobacz: Grzybica odbytu – co jej sprzyja i jak się objawia?

Szczelina odbytu – guzek wartowniczy 

Jednym z objawów szczeliny odbytu jest występowanie tzw. guzków wartowniczych. Są to fałdy skóry zlokalizowane na obu końcach rany – powstają, gdy szczelina odbytu przez długi czas nie goi się. Guzki wartownicze wyglądem przypominają brodawki – czasem mogą być także mylone z hemoroidami. Jeśli zmiany znajdują się głębiej w odbycie, zwykle nie są wyczuwane przez pacjenta, a diagnoza następuje dopiero podczas badania proktologicznego. 

Szczelina odbytu – przyczyny 

Dokładny mechanizm tworzenia się szczeliny odbytu nie jest w pełni poznany – nie wiadomo, dlaczego u niektórych osób powstaje pęknięcie błony śluzowej, podczas gdy u innych, w podobnych okolicznościach, ten proces nie zachodzi. Wiadomo natomiast, że rana jest wynikiem urazu mechanicznego, do którego może dojść np. przy zaparciach, biegunkach, a także podczas stosunku analnego. Istnieje kilka czynników, które mogą zwiększać ryzyko powstawania ubytków błony śluzowej odbytu.

Wśród głównych przyczyn szczeliny odbytu wymienia się: 

• Stany zapalne okolic odbytu i dolnego odcinka układu pokarmowego – mogą być spowodowane nieprawidłową higieną (np. u osób starszych lub dzieci) lub chorobami przewlekłymi (np. wrzodziejące zapalenie jelita grubego). 
• Napięcie mięśni zwieracza odbytu – jest jednym z głównych czynników wpływających zarówno na pojawienie się szczeliny odbytu, jak i jej późniejsze powiększanie się. Osoby z większym napięciem zwieracza są bardziej podatne na to, że uraz mechaniczny spowoduje u nich ranę błony śluzowej. Dodatkowo, napięte mięśnie oddalają krańce rany od siebie, utrudniając jej zasklepienie i gojenie. 
• Zmniejszenie ukrwienia tkanek krocza – spadek ukrwienia tylnej ścianki odbytu może utrudniać gojenie drobnych ubytków błony śluzowej i prowadzić do powstania przewlekłych postaci szczeliny odbytu. 
• Ciąża i poród – na tworzenie się szczeliny odbytu narażone są zwłaszcza kobiety w trzecim trymestrze ciąży ze względu na zaparcia pojawiające się w tym czasie. Pęknięcie błony śluzowej odbytu może nastąpić także w wyniku napięcia mięśni krocza podczas porodu. 

Leczenie szczeliny odbytu 

Leczenie szczeliny odbytu dobierane jest indywidualnie – w zależności od wielkości rany oraz natężenia stanu zapalnego, lekarz może zastosować różne metody wspomagające gojenie pęknięcia w błonie śluzowej (leczenie zachowawcze). Zalecenia proktologa zwykle obejmują: 

1. Wprowadzenie zmian w jadłospisie – dieta powinna ułatwiać wypróżnianie, najczęściej wskazane jest spożywanie produktów bogatych w błonnik, które wspomagają perystaltykę jelit i zmiękczają stolec. Czasem dodatkowo konieczne jest przejście na dietę półpłynną, aby uniknąć podrażnień szczeliny odbytu spowodowanych twardą masą kałową. 
2. Nasiadówki – ciepła woda działa rozkurczowo, łagodzi ból. Dodatek ziół przeciwzapalnych np. kory dębu może przyśpieszyć gojenie.  
3. Leki i maści – lekarz może przepisać leki ułatwiające wypróżnienie. Ponadto miejscowo na okolice zwieracza odbytu mogą być stosowane maści nitroglicerynowe, które mają działanie rozkurczowe. 
4. Zastrzyki z toksyny botulinowej – ta metoda polega na ostrzykiwaniu toksyną botulinową mięśnia zwieracza wewnętrznego odbytu. Pozwala to zredukować nadmierne napięcie tego mięśnia, co z kolei ułatwia gojenie szczeliny odbytu i zmniejsza ból podczas oddawania stolca.  

Szczelina odbytu – operacja. Na czym polega? 

Jeśli szczelina odbytu jest rozległa i ma charakter przewlekły, a dodatkowo leczenie zachowawcze nie przynosi pożądanych efektów, pacjent poddawany jest zabiegowi chirurgicznemu. Podczas operacji chirurg: 

• usuwa szczelinę odbytu,  
• nacina włókna mięśni zwieracza odbytu w celu zmniejszenia ich napięcia i ułatwienia gojenia.  

Leczenie szczeliny odbytu – dieta  

Wprowadzenie zmian do jadłospisu ma na celu zmiękczenie stolca i zapobieganie zaparciom, co zmniejsza ryzyko podrażnienia szczeliny odbytu. Dieta może również korzystnie wpływać na proces regeneracji tkanek i mieć działanie przeciwzapalne. Stosowanie się do zaleceń dietetycznych jest także wskazane jako element profilaktyki nawrotu szczeliny odbytu u pacjentów, u których zmiana już się zagoiła. 

Podczas leczenia szczeliny odbytu ważne jest m.in.: 

• rezygnacja z alkoholu,  
• wypijanie minimum 2 litrów płynów dziennie, 
• regularne wypróżnienia (istotne jest, aby nie unikać oddawania stolca z obawy przed bólem).  

Szczegółowe zasady diety ustala proktolog, dopasowując sposób żywienia do sytuacji zdrowotnej pacjenta. W niektórych przypadkach, zwłaszcza po zabiegowym oczyszczaniu rany, może być wskazane okresowe przejście na dietę półpłynną – pacjent żywi się wtedy głównie zupami, przecierami, sokami i innymi produktami, które nie mają stałej konsystencji. 

Czy szczelina odbytu jest groźna? 

Szczelina odbytu sama w sobie nie jest groźną chorobą, jednak jest to bolesna dolegliwość. Nieleczona szczelina odbytu może prowadzić do komplikacji i powikłań, takich jak: 

• ropień odbytu,  
• bliznowacenia i zwężenie ujścia odbytu,  
• przetoka okołoodbytnicza.

To również może Cię zainteresować:

Leczenie hemoroidów: maści, czopki, skleroterapia, operacje