Szczepionka na rotawirusy – ochrona przed groźnymi infekcjami u niemowląt 

Rotawirusy – kogo atakują i kto powinien się zaszczepić? 

Rotawirusy to jedne z najpowszechniejszych patogenów wywołujących ostre biegunki u niemowląt i małych dzieci na całym świecie. Zakażenie przenosi się drogą fekalno-oralną, czyli poprzez kontakt z zanieczyszczonymi przedmiotami, powierzchniami, wodą lub żywnością, a jego charakterystyczne objawy to:

• wodnista biegunka,  
• wymioty,
• gorączka, 
• silne osłabienie.  

Choroba może prowadzić do szybkiego odwodnienia organizmu, co w przypadku małych dzieci bywa szczególnie groźne i często wymaga hospitalizacji.  

Szczepienia ochronne stanowią najskuteczniejszą metodę zapobiegania infekcjom rotawirusowym. Ochrona przed tymi wysoko zakaźnymi patogenami jest szczególnie ważna w pierwszych latach życia, gdy układ odpornościowy dziecka jest jeszcze niedojrzały, a ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji jest największe.  

Czytaj więcej: Rotawirus – objawy, zakażenie, jak sobie z nim radzić

Szczepionka na rotawirusy w Polsce – dla kogo i kiedy podawać? 

Szczepienie na rotawirusy przeznaczona jest dla niemowląt.  

Na polskim rynku dostępne są dwie doustne szczepionki przeciw rotawirusom: 2- lub 3 dawkowe. Pierwszą dawkę należy podać między 6 a 8 tygodniem życia dziecka, a ostatnią optymalnie do 24 tygodnia życia. W przypadku szczepionki 3-dawkowej górna granica może zostać przesunięta w razie konieczności do 32 tygodnia życia. Dawki podawane są w odstępie 4 tygodni. 

Obie szczepionki dostępne są w postaci płynu, który dziecko przyjmuje doustnie. Dawka jest precyzyjnie odmierzona i aplikowana bezpośrednio do jamy ustnej niemowlęcia przez personel medyczny.

Szczepionki mają słodki smak, są dobrze tolerowane przez dzieci i nie wymagają specjalnych przygotowań ze strony rodziców, takich jak modyfikacja diety czy harmonogramu karmienia. Obie charakteryzują się wysoką skutecznością w zapobieganiu ciężkim zakażeniom rotawirusowym. 

Czy można stosować szczepienie na rotawirusy u starszych dzieci i dorosłych?

Szczepionka na rotawirusy przeznaczona jest wyłącznie dla niemowląt w wieku wskazanym przez producentów – badania kliniczne potwierdziły ich bezpieczeństwo i skuteczność w tej grupie wiekowej.  

Nie stosuje się obecnie rutynowych szczepień przeciwko zakażeniom rotawirusowym u starszych dzieci oraz u osób dorosłych. 

Czytaj także: Szczepienia przeciwko grypie – fakty i mity

Jak działa szczepionka na rotawirusy?  

Zadaniem szczepionek na rotawirusy jest stymulowanie układu odpornościowego dziecka do wytwarzania specyficznej odporności na zakażenia wywoływane przez różne szczepy rotawirusów.  

Szczepionki są podawane doustnie i odtwarzają naturalną drogę infekcji, aktywując mechanizmy obronne organizmu w przewodzie pokarmowym.  

Zawierają żywe, ale osłabione (atenuowane) rotawirusy, które nie powodują choroby, ale są zdolne do wywołania odpowiedzi immunologicznej. Układ odpornościowy dziecka na szczepionce „uczy się” rozpoznawać i zwalczać wirusa, zanim dojdzie do prawdziwego zakażenia.  

Czy szczepionka na rotawirusy jest obowiązkowa? 

Od 1 stycznia 2021 roku szczepienie przeciwko rotawirusom jest w Polsce obowiązkowe i bezpłatne dla dzieci urodzonych po 31 grudnia 2020 roku.

Oznacza to, że znajduje się ono w kalendarzu szczepień ochronnych jako szczepienie wymagane, podobnie jak szczepienia przeciwko odrze, śwince czy gruźlicy. Przed 2021 rokiem szczepienie było w Polsce jedynie zalecane, a rodzice ponosili koszt szczepionki (do ok. 1000 zł za wszystkie dawki). Wprowadzenie obowiązkowego i bezpłatnego szczepienia ma na celu ograniczenie liczby hospitalizacji i ciężkich przypadków odwodnienia w populacji niemowląt.  

Czytaj także: Pierwsze szczepienie, bolesny zastrzyk – jak przygotować dziecko?

Szczepionka na rotawirusy – skutki uboczne 

Badania kliniczne wykazały dobrą tolerancję i wysoki profil bezpieczeństwa szczepionki przeciwko rotawirusom. U dzieci szczepionych najczęściej nie obserwuje się niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP), jednak podobnie jak w przypadku innych szczepionek, po podaniu preparatu przeciw rotawirusom mogą wystąpić łagodne reakcje organizmu, które są naturalną odpowiedzią układu odpornościowego.

Najczęściej zgłaszane, łagodne objawy to: 

• drażliwość lub krótkotrwałe zaburzenia snu, 
• utrata apetytu, 
• gorączka (zwykle niewysoka, ustępująca samoistnie w ciągu 1–2 dni),  
• zmęczenie, 
• biegunka lub luźniejsze stolce (szybko przemijające), 
• sporadyczne wymioty, zwracanie pokarmu, 
• wzdęcie, ból brzucha,  
• infekcja górnych dróg oddechowych. 

Reakcje te są przejściowe i nie stanowią powodu do niepokoju. Zaleca się, aby rodzice monitorowali stan dziecka w ciągu kilku dni po szczepieniu i w razie potrzeby skonsultowali się z pediatrą. 

W bardzo rzadkich przypadkach mogą wystąpić poważniejsze skutki uboczne. Jednym z najbardziej znanych, choć niezwykle rzadkich powikłań szczepienia, jest wgłobienie jelita (łac. invaginatio). To stan polegający na wsunięciu się jednego odcinka jelita w drugi, mogący prowadzić do niedrożności.  Stan po wgłobieniu jelita lub zwiększone ryzyko wgłobienia jelita to istotne przeciwwskazanie do szczepienia. Wgłobienie jelita to również jedno z powikłań ciężkiego zakażenia rotawirusowego u dzieci nieszczepionych.  

Szczepionka na rotawirusy – przeciwwskazania  

Szczepionki przeciwko rotowirusom nie należy podawać dzieciom: 

• które ukończyły 24 tydzień życia (szczepionka 2-dawkowa) lub 32 tydzień życia (szczepionka 3-dawkowa), 
• z wadami przewodu pokarmowego lub niedrożnością jelit, 
• z niedoborem odporności (z powodu wrodzonego defektu lub stosowanego leczenia, np. przeciwnowotworowego), 
• po przebytym wgłobieniu jelita (lub z podwyższonym ryzykiem wystąpienia tego schorzenia), 
• u których wystąpiły reakcje alergiczne po podaniu wcześniejszej dawki szczepionki, 
• chorujące na choroby infekcyjne o ciężkim przebiegu z gorączką lub bez gorączki, 
• chorujące na choroby powodujące biegunkę lub wymioty, 
• z ciężką alergią na lateks (z powodu budowy aplikatora szczepionki). 

Szczepionka jest uznawana za bezpieczną dla niemowląt z łagodnymi i umiarkowanymi schorzeniami przewlekłymi, ale w takich przypadkach decyzję o podaniu zawsze powinien podjąć lekarz po dokładnej ocenie stanu zdrowia dziecka. Dzieci, które nie mogą zostać zaszczepione ze względów medycznych, korzystają z tzw. odporności zbiorowej, czyli ograniczenia transmisji wirusa w populacji dzięki szczepieniu zdrowych dzieci.  

Czytaj także: Biegunka u noworodka – jak rozpoznać? Jak pomóc niemowlęciu z biegunką

Czy szczepienia przeciwko rotawirusom są potrzebne?  

Szczepionki przeciw rotawirusom są uznawane za jedne z najbardziej skutecznych metod zapobiegania ciężkim infekcjom wywołanym przez rotawirusy, które u niemowląt mogą prowadzić do hospitalizacji z powodu odwodnienia. Badania kliniczne oraz długoletnie obserwacje wprowadzonych programów szczepień w wielu krajach potwierdzają zarówno ich wysoką skuteczność, jak i bezpieczeństwo stosowania.

Jeśli dochodzi do infekcji rotawirusowej u zaszczepionych dzieci, jej przebieg jest zwykle łagodniejszy, a objawy szybciej ustępują. Ponadto szczepienia przyczyniają się do zmniejszenia liczby zakażeń w populacji, co ma znaczenie także dla osób starszych i dzieci (również starszych) z obniżoną odpornością.