Co to jest trądzik torbielowaty?
Trądzik torbielowaty (acne nodulocysticum), inaczej nazywany grudkowo-torbielowatym lub grudkowo-cystowym, to zapalna postać trądziku pospolitego, charakteryzująca się bolesnymi, twardymi ropnymi cystami i guzkami podskórnymi, którym zazwyczaj towarzyszą zaskórniki, czyli zablokowane gruczoły łojowe, w których nie doszło do zakażenia. Ten rodzaj trądziku najczęściej dotyczy młodzieży w okresie dojrzewania, w tym nieco częściej chłopców, ale może wystąpić u osób w każdym wieku, również u niemowląt. W fazie aktywnej zmiany torbielowate są bardzo charakterystyczne i łatwe do rozpoznania – to żółte lub białe, zaognione cysty zawierające ropę, pojawiające się na twarzy, szyi, czasem też na plecach, pośladkach czy pod pachami. Wyglądem przypominają czyraki, występują pojedynczo lub zlewają się w większą całość, osiągając średnicę nawet do kilku centymetrów. W ciężkim stadium zlane, poprzerastane i połączone ze sobą, objęte stanem zapalnym torbiele mogą pokrywać np. całą żuchwę i szyję pacjenta, stanowiąc bardzo bolesny i trudno gojący się obszar. Po wyleczeniu często zostawiają po sobie widoczne, ciągnące się blizny.
Polecamy: Trądzik na plecach, blizny i przebarwienia. Jak się ich pozbyć?
Trądzik torbielowaty – ciężka postać trądziku pospolitego
Istnieje wiele systemów klasyfikacji trądziku pospolitego. Jeden z podziałów klinicznych bierze pod uwagę nasilenie zmian u pacjenta, a trądzik torbielowaty należy w tej klasyfikacji do ciężkich postaci trądziku:
- trądzik o łagodnym przebiegu – trądzik zaskórnikowo-grudkowo-krostkowy (acne comedo-papulo-pustulosa),
- trądzik o ciężkim przebiegu – trądzik ropowiczy (acne phlegmonosa), na który składają się: trądzik guzkowo-torbielowaty (acne nodulocysticum) i trądzik skupiony (acne conglobata),
- trądzik w najcięższej postać – trądzik ropowiczy z odczynem ogólnym (acne fulminans).
Ponadto, w innych systemach klasyfikacji, wyróżnia się także: trądzik odwrócony (acne inversa), trądzik kulturystyczny (bodybuilding acne), trądzik mechaniczny lub z pocierania (acne mechanica), trądzik stwardniały (acne indurata), z utrwalonym obrzękiem twarzy (solid facial oedema of acne), trądzik bliznowcowy (acne keloidea), trądzik pleców dorosłych (postadolescent acne of the back), trądzik o piorunującym przebiegu (acne fulminans), trądzik kosmetyczny, zawodowy, polekowy, trądzik przed- i pomiesiączkowy, trądzik kobiet dojrzałych, trądzik noworodków i trądzik niemowląt (acne neonatorum) oraz inne.
Polecamy: Kto wypisuje maść na trądzik na receptę?
Jak powstaje trądzik torbielowaty?
Etiopatogeneza trądziku torbielowatego, podobnie jak innych postaci trądziku pospolitego, jest wieloczynnikowa i dużą rolę odgrywają w niej czynniki genetyczne, hormonalne, przerost gruczołów łojowych z łojotokiem, zmiana składu łoju (sebum), kolonizacja bakteriami Propionibacterium acnes i powstawanie w zmianach skórnych odczynu zapalnego. Kluczową rolę u większości pacjentów z trądzikiem torbielowatym grają hormony androgenowe, czyli grupy hormonów określanych jako męskie, ale w mniejszych stężeniach występujące również w organizmach kobiet. U osób obu płci wydzialane są przez nadnercza, a najważniejsze z nich to prekursor androgenów dehydroepiandosteron (DHEA) oraz jego pochodne, czyli testosteron i dihydrotestosteron (DHT), które wpływają na metabolizm gruczołów łojowych i mogą przyczyniać się do nadprodukcji sebum i rogowacenia przewodów łojowych. Ponadto, na rozwój i zaostrzenie zmian w trądziku torbielowatym mogą wpływać niektóre kosmetyki, stres, nadpotliwość, dieta, duża wilgotność powietrza czy przyjmowanie niektórych leków, a obraz kliniczny zmian skórnych zależy m.in. od odpowiedzi immunologicznej organizmu pacjenta przeciwko bakteriom P. acnes.
Trądzik torbielowaty – diagnostyka i leczenie
Każdy przypadek trądziku torbielowatego wymaga leczenia, a choroba zazwyczaj ma ciężki, postępujący przebieg. Pacjent z objawami w postaci zapalnych zmian skórnych powinien udać się do poradni POZ. Lekarz obejrzy szczegółowo jego skórę i prawdopodobnie zleci konsultację endokrynologiczną i badania hormonalne mogące obejmować stężenie poziom testosteronu wolnego i całkowitego, prolaktyny, dehydroepiandrosteronu (DHEA) czy hormonów tarczycy (fT3 i fT4). Z wynikami warto udać się do poradni dermatologicznej, gdzie lekarz ustali przyczynę trądziku, określi jego typ i dobierze optymalną terapię. W leczeniu zapalnych zmian torbielowatych zazwyczaj stosuje się leczenie wielotorowe, obejmujące leki działające miejscowo i ogólnie, np. antybiotyki (np. tetracykliny), sulfonamidy, retinoidy (izotretynoina, tretynoina, adapalen), leki steroidowe czy preparaty antyandrogenowe.
Lekiem pierwszego wyboru w ciężkich postaci trądziku niemal zawsze jest doustna izotretynoina, która wpływa na wszystkie mechanizmy odpowiadające za powstawanie zmian trądzikowych (zmniejsza wydzielania łoju, działa przeciwbakteryjnie, normalizuje proces rogowacenia wewnątrzprzewodowego i zapobiega tworzeniu się zaskórników, ma działanie przeciwzapalne i zmniejsza ryzyko powstawania blizn). Dawkę dopasowuje się do masy ciała i wieku pacjenta, a w przypadku kobiet leczenie tym preparatem musi łączyć się z doustną antykoncepcją, gdyż lek ma dobrze udokumentowane właściwości toksyczne na rozwijający się płód.
Leczenie trądziku torbielowatego jest zazwyczaj trudne i długotrwałe, a pacjent musi wykazać się cierpliwością i przez wiele tygodni współpracować z lekarzem. Zdarza się, że w trakcie leczenia wielokrotnie zmieniane są leki, a lekarz obserwuje reakcję skóry na nowe preparaty. W przypadku bardzo dużych, bolesnych, zlanych wykwitów konieczna bywa interwencja chirurgiczna.
Trądzik torbielowaty – domowe sposoby
W przypadku trądziku torbielowatego, domowe sposoby nie mogą zastąpić leczenia dermatologicznego, a jedynie wspomagają farmakoterapię. Pacjent nigdy nie powinien wyciskać ani wydrapywać zmian skórnych objętych procesem zapalnym, gdyż bardzo łatwo wówczas o zainfekowanie sąsiednich zaskórników. Torbieli i guzków nie wolno osuszać spirytusem ani wodą utlenioną, objętą trądzikiem skórę należy delikatnie oczyszczać, tonizować i nawilżać delikatnymi preparatami przeznaczonymi dla skóry trądzikowej. Domowe sposoby wspomagające terapię trądziku to m.in. maść ichtiolowa, miąższ aloesu, maski z drożdży, miodu, kurkumy czy cynamonu oraz ziołowe napary (np. z bratka polnego), jednak ich stosowanie zawsze należy uzgodnić z lekarzem dermatologiem, gdyż produkty te mogą źle reagować z przyjmowanymi przez pacjenta lekami.
Trądzik torbielowaty a dieta
Leczenie trądziku torbielowatego warto wspomóc dobrze zbilansowaną, zdrową dietą bogatą w antyoksydanty, które pomagają zwalczać wolne rodniki i poprawiać stan cery – to przede wszystkim świeże warzywa i owoce (np. maliny, truskawki, pomidory, buraki, cykoria, jarmuż) oraz niektóre przyprawy (np. cynamon, imbir, kurkuma). Dieta przeciwtrądzikowa nie powinna natomiast zawierać ostrych przypraw, produktów wysoko przetworzonych i z wysokim indeksem glikemicznym, których spożywanie może zaostrzać przebieg trądziku.
Jak pozbyć się blizn po trądziku torbielowatym?
U części pacjentów, którzy wygrali z zaawansowanym trądzikiem torbielowatym, przykrym wspomnieniem po chorobie są przebarwienia i blizny w miejscach wyleczonych zmian zapalnych. Blizny po trądziku o wyjątkowo ciężkim przebiegu często mają charakter zanikowy (blizny atroficzne) – to wgłębienia poniżej powierzchni skóry, mogące przypominać blizny po ospie, ale występujące gęsto jedna obok drugiej, często obejmując duży obszar skóry, np. całe policzki i żuchwę pacjenta. Powstają z powodu zakłóceń w procesie gojenia i wytwarzania zbyt małej ilości kolagenu i stanowią poważny problem estetyczny. Usuwaniem blizn potrądzikowych zajmuje się kosmetologia i medycyna estetyczna, a pacjentom polecane są m.in. peelingi chemiczne, mezoterapia mikroigłowa, mikrodermabrazja lub dermabrazja, zabiegi z użyciem lasera frakcyjnego, osocza bogtopłytkowego, karboksyterapia – zawsze dobierane indywidualnie do wieku i potrzeb pacjenta.
