Zwyrodnienie kręgosłupa – objawy neurologiczne, przyczyny, leczenie 

Czym jest zwyrodnienie kręgosłupa? 

Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa to postępujące zmiany w strukturach kręgosłupa (np. krążku międzykręgowym, stawach międzykręgowych i więzadłach), które pogarszają ruchomość kręgosłupa i mogą powodować ból pleców lub szyi. 

5 najważniejszych informacji o zwyrodnieniu kręgosłupa

1. Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa dotyka najczęściej osoby starsze, ale objawy mogą wystąpić także u osób w różnym wieku (np. przy przeciążeniach, pracy siedzącej, po urazach). 
2. Zmiany mogą dotyczyć każdego odcinka kręgosłupa: szyjnego, piersiowego i lędźwiowego (np. może wystąpić zwyrodnienie kręgosłupa lędźwiowego lub zwyrodnienie kręgosłupa szyjnego). 
3. Typowy objaw to sztywność i ból (ból karku, ból szyi, ból pleców), czasem ból kręgosłupa promieniujący do kończyn. 
4. Przyczyną dolegliwości bywa m.in. degeneracja krążka, przeciążenie i mikrourazy, a czasem zwężenie kanału kręgowego lub przepuklina kręgosłupa. 
5. Leczenie zwyrodnienia kręgosłupa dobiera się indywidualnie: od leczenia zachowawczego (ruch, fizjoterapia, leki) po procedury przeciwbólowe i – w niektórych przypadkach – leczenie operacyjne. 

Jeśli u siebie lub bliskiej osoby widzisz objawy zwyrodnienia kręgosłupa (ból, drętwienie, osłabienie, sztywność i ból karku), nie musisz radzić sobie z tym sam. W Świecie Zdrowia możesz skonsultować objawy, dostać jasny plan diagnostyki i leczenia bólu oraz wsparcie na każdym etapie dbania o zdrowie kręgosłupa. 

Zwyrodnienie kręgosłupa – objawy neurologiczne choroby zwyrodnieniowej 

W zwyrodnieniu kręgosłupa często najbardziej dokuczliwe są objawy neurologiczne (gdy dochodzi do podrażnienia/ucisku korzeni nerwowych lub rdzenia), ale występują też objawy nieneurologiczne. 

Objawy neurologiczne zwyrodnienia kręgosłupa: 

• ból promieniujący do kończyny (np. z odcinka szyjnego do barku i ręki; z lędźwiowego do pośladka i nogi itp.);
• drętwienie, mrowienie;
• „prądy” w rękach lub nogach;
• osłabienie siły mięśniowej (np. chwytu dłoni, unoszenia stopy);
• zaburzenia czucia (uczucie pieczenia, przeczulicy);
• nasilenie dolegliwości przy określonych ruchach (zgięcie/wyprost, skręt);
• zaburzenia koordynacji, niezgrabność dłoni;
• problemy z precyzyjnymi czynnościami;
• zaburzenia chodu, uczucie „uciekania” nogi; 
• szybkie męczenie się nóg przy chodzeniu;
• poprawa po odpoczynku/pochyleniu (typowe dla zwężenia kanału kręgowego);
• odruchowe napinanie mięśni przy bólu;
• (rzadziej, ale bardzo ważne) zaburzenia oddawania moczu lub stolca, drętwienie okolicy krocza – objawy alarmowe. 

Inne objawy zwyrodnienia kręgosłupa: 

• ból pleców lub szyi (czasem kłujący, czasem tępy);
• sztywność i ból, ograniczenie ruchomości kręgosłupa;
• ból karku, ból głowy pochodzenia szyjnego;
• wrażenie blokady kręgosłupa, uczucie przeskakiwania, trzeszczenia, 
• bolesność przy ucisku wzdłuż stawów kręgosłupa, 
• napięcie mięśni przykręgosłupowych, ograniczenie ruchu. 

Zwyrodnienie kręgosłupa – przyczyny choroby  

Poniżej znajdziesz listę możliwych przyczyn i czynników ryzyka rozwoju choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa: 

Najczęstsze przyczyny zwyrodnienia kręgosłupa:  

• stopniowe zużycie i odwodnienie krążka międzykręgowego (naturalna degeneracja), 
• zmiany w stawach kręgosłupa (stawy międzykręgowe i więzadła kręgosłupa), 
• przebyte urazy kręgosłupa i mikrourazy, 
• przewlekłe przeciążenia (dźwiganie, praca fizyczna, powtarzalne ruchy), 
• siedzący tryb życia i osłabienie mięśni stabilizujących, 
• nieprawidłowa biomechanika (wady postawy, nierówne obciążenie kręgosłupa), 
• przepuklina kręgosłupa lub inne zmiany w krążku (mogą współistnieć), 
• zwężenie kanału kręgowego (często jako skutek zmian zwyrodnieniowych), 
• stan zapalny wtórny do przeciążeń i uszkodzeń tkanek. 

Czynniki ryzyka zwyrodnienia kręgosłupa 

• wiek, 
• nadwaga, otyłość (w konsekwencji: większe obciążenie kręgosłupa), 
• mała aktywność i brak regularnych ćwiczeń, 
• praca siedząca, długie przebywanie w jednej pozycji, 
• praca ciężka fizycznie/dźwiganie, 
• palenie tytoniu (gorsze odżywienie tkanek), 
• przebyte urazy, 
• predyspozycje osobnicze i współistniejące schorzenia. 

Diagnostyka zwyrodnienia kręgosłupa 

Na początku leczenia i diagnostyki kluczowy jest wywiad i badanie przedmiotowe, a dopiero potem dobór badań obrazowych – szczególnie gdy objawy są nawracające, silne albo pojawiają się objawy neurologiczne.  

Jak wygląda diagnostyka zwyrodnienia kręgosłupa krok po kroku?  

1. Wywiad lekarski: gdzie boli, czy ból promieniuje, co nasila/łagodzi, jak długo trwa, czy były urazy, jakie są objawy neurologiczne. 
2. Badanie fizykalne: ocena zakresu ruchu, bolesności, postawy. 
3. Badanie neurologiczne: siła, czucie, odruchy, testy ucisku korzeni. 
4. Ocena pozostałych objawów i wskaźników, które wykluczają inne dolegliwości: gorączka, spadek masy ciała, nowotwór w wywiadzie, uraz, zaburzenia zwieraczy, postępujący niedowład. 
5. Decyzja o badaniach: obrazowanie i/lub badania dodatkowe zależnie od podejrzenia. 

Badania, które mogą być wykonane w ramach diagnostyki

• RTG kręgosłupa (ocena ustawienia, osteofitów, pośrednio wysokości przestrzeni międzykręgowych).
• Rezonans magnetyczny (MRI) – najlepszy do oceny krążków, kanału kręgowego, ucisku struktur nerwowych. 
• Tomografia komputerowa (CT) – lepsza ocena kości, czasem uzupełniająco.
• Badania czynnościowe (RTG w zgięciu/wyproście – ocena niestabilności).
• Elektromiografia i przewodnictwo nerwowe (EMG/ENG) przy diagnostyce ucisku nerwów, podejrzeniu tężyczki itp.
• Badania laboratoryjne (np. parametry stanu zapalnego) gdy trzeba różnicować inne schorzenia.
• Konsultacje specjalistyczne (neurolog/ortopeda/neurochirurg/fizjoterapeuta) zależnie od obrazu. 

Metody leczenia zwyrodnienia kręgosłupa

Leczenie zwyrodnień kręgosłupa jest procesem skomplikowanym i zwykle łączy kilka metod: łagodzenie objawów, poprawę funkcji kręgosłupa, stabilizację oraz zmniejszanie nawrotów. 

Leczenie farmakologiczne zwyrodnienie kręgosłupa

• leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (dobór zależy od ryzyka działań niepożądanych), 
• leki miejscowe (maści/żele/plastry), 
• leki na ból neuropatyczny, gdy występuje ból promieniujący i objawy neurologiczne, 
• czasem iniekcje (np. znieczulenie + lek przeciwzapalny) w procedurach przeciwbólowych. 

Zwyrodnienie kręgosłupa – termolezja, blokada kręgosłupa 

• Blokady (np. diagnostyczno-lecznicze) polegają na podaniu leku w okolice struktur generujących ból.
• Termolezja (ablacja prądem o częstotliwości radiowej) ma na celu dłuższe zmniejszenie bólu pochodzącego m.in. ze stawów kręgosłupa (wybrane przypadki, po kwalifikacji).  

Operacja na zwyrodnienie kręgosłupa 

• rozważa się ją, gdy leczenie zachowawcze nie pomaga, a ból i/lub deficyty neurologiczne narastają, 
• przykłady: odbarczenie struktur nerwowych, usunięcie przepukliny, poszerzenie kanału kręgowego, stabilizacja (np. usztywnienie) – zakres zależy od przyczyny. 

Fizjoterapia i rehabilitacja przy zwyrodnieniu kręgosłupa 

• terapia przeciwbólowa i poprawa ruchomości kręgosłupa, 
• ćwiczenia wzmacniające (szczególnie mięśnie pleców i tzw. gorset mięśniowy, czyli mięśnie wpływające na stabilizację i postawę ciała), 
• nauka ergonomii, modyfikacja obciążeń, praca nad nawykami, 
• stopniowy powrót do aktywności i regularne ćwiczenia jako profilaktyka. 

Zabiegi, ćwiczenia i masaże: 

• masaż szyi, ramion oraz karku; 
• ćwiczenia wzmacniające mięśnie szyi i ramion; 
• ćwiczenia rozluźniające, które pomogą złagodzić ból. 

W ramach zabiegów fizykoterapeutycznych leczenia zwyrodnień kręgosłupa możemy stosować też: 

• nagrzewanie lampą sollux; 
• ultradźwięki; 
• krioterapię; 
• magnetoterapię; 
• zabiegi z zakresu elektroterapii. 

Pomocne w leczeniu zwyrodnienia kręgosłupa będą z pewnością kołnierze ortopedyczne, czyli ortezy szyjne. Pozwolą unieruchomić uszkodzony odcinek kręgosłupa, a przy tym są lekkie i bardzo elastyczne, dzięki czemu nie powodują problemów z poruszaniem się.  

Leki na zwyrodnienie kręgosłupa – co może pomóc na ból kręgosłupa?  

W leczeniu bólu w chorobie zwyrodnieniowej lekarz dobiera leki do objawów (ból miejscowy vs ból kręgosłupa promieniujący, stan zapalny, napięcie mięśni, objawy neurologiczne). 

Substancje czynne, które mogą być stosowane (przykłady): 

• paracetamol;
• niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ): ibuprofen, naproksen, diklofenak, ketoprofen, celekoksyb (dobór indywidualny);
• leki rozluźniające mięśnie (np. tizanidyna, tolperyzon – w wybranych sytuacjach);
• leki na ból neuropatyczny: gabapentyna, pregabalina, duloksetyna lub inne;
• leki przeciwdepresyjne w bólu przewlekłym;
• leki w iniekcjach stosowane w procedurach przeciwbólowych (np. znieczulenie miejscowe ± lek przeciwzapalny);
• opioidy – wyjątkowo i zwykle krótkoterminowo, w ściśle określonych wskazaniach. 

Formy podania (zależnie od potrzeb):

• tabletki/kapsułki;
• maści/żele (np. z niesteroidowymi lekami przeciwbólowymi);
• plastry przeciwbólowe;
• zastrzyki/iniekcje (np. okołonerwowe, nadtwardówkowe, dostawowe – po kwalifikacji). 

Ważne: przy chorobach przewlekłych, lekach przeciwkrzepliwych, problemach żołądkowych/nerek/wątroby – dobór leków i mieszanie preparatów zawsze warto omówić z lekarzem lub farmaceutą (np. na bezpłatnym czacie Apteline.pl). 

ABC zdrowego kręgosłupa – cenne wskazówki  

1. Podczas wykonywania pracy w pozycji siedzącej pamiętaj o właściwej postawie – wyprostowane plecy, biodra i kolana zgięte pod kątem 90 stopni i poduszka pod odcinkiem lędźwiowym pomogą odciążyć odcinek szyjny kręgosłupa. 
2. Pomyśl o zakupie rogalika pod szyję, który odciąży mięśnie i skutecznie podtrzyma głowę np. podczas podróży. 
3. Pamiętaj o przerwach podczas siedzenia przed monitorem, wykonuj ćwiczenia relaksujące szyję i obręcz barkową. 
4. Wybierz właściwą poduszkę do spania – dzięki temu poranki staną się mniej bolesne.
5. Jeśli jesteś miłośnikiem czytania w łóżku, zadbaj o to, by książka była umieszczona na podwyższeniu, pod odpowiednim kątem; wykonuj także okresowe kontrole ostrości wzroku.