Amylaza – normy, wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Amylaza – co to jest

Prawidłowa praca trzustki wpływa na funkcjonowanie całego organizmu. Organ ten pośredniczy m.in. w metabolizmie i reguluje gospodarkę węglowodanową. Zaburzenia trzustki, w tym przede wszystkim upośledzenie w wydzielaniu jej hormonów, mogą być przyczyną rozwoju wielu poważnych schorzeń, których objawy mogą początkowo nie być specyficzne.

Amylaza zaliczana jest do enzymów trawiennych, produkowanych przez trzustkę i ślinianki. W nieco mniejszych ilościach syntezowana jest również w jelitach, jądrach i jajnikach. Zadaniem amylazy jest rozkład substancji, które trafiają do organizmu wraz z pożywieniem. Pod wpływem tego enzymu dochodzi do rozpadu rozbudowanych polisacharydów (np. glikogenu) do cząsteczek cukru o mniejszych rozmiarach. Cały ten proces upraszcza trawienie i sprawia, że cukry są lepiej wchłonięte z przewodu pokarmowego. Amylaza jest ostatecznie wydalana przez nerki wraz z moczem.

Choroby, które przebiegają z zaburzeniem wydzielania amylazy, bardzo długo pozostają niewykryte. W większości przypadków niepokojące objawy pojawiają się już na zaawansowanym stopniu rozwoju choroby. Stężenie amylazy trzustkowej, podobnie jak lipazy, oznacza się w diagnostyce przewlekłych i ostrych zapaleń trzustki, guzów, a także u pacjentów, którzy uskarżają się na nawracające bóle w okolicy brzucha.

W praktyce samodzielne oznaczenie amylazy raczej nie jest wykonywane. Badania wchodzą w skład większego pakietu badań o nazwie profil trzustkowy, w skład którego poza amylazą wchodzi także lipaza, ALP i glukoza. Materiałem, z którego dokonuje się oznaczenia poziomu amylazy, może być krew żylna lub mocz. W tym drugim płynie amylaza utrzymuje się znacznie dłużej, co ułatwia diagnostykę.

Zakresy referencyjne amylazy mogą różnić się w zależności od laboratorium dokonującego analizy. Różnice te, w większości przypadków, dotyczą zastosowanych jednostek. Wartości prawidłowe amylazy różnią się w zależności od wieku.

Osoby do 70. roku życia – od 25 do 125 IU/l.

Osoby powyżej 70. roku życia – od 20 do 160 IU/l/.

Amylaza – na czym polega badanie?

Badanie na oznaczenie poziomu amylazy najczęściej wykonuje się z krwi żylnej. W związku z tym, w przebiegu nie różni się od standardowo wykonywanej morfologii. Procedura trwa maksymalnie kilka minut, jest bezbolesna, bezinwazyjna i bezpieczna. Należy jednak pamiętać o tym, aby poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych przewlekle lekach, które mogą zaburzać wynik.

Próbka krwi umieszczana jest w probówce pokrytej substancją zapobiegającą krzepnięciu. Jest ona następnie transportowana do laboratorium, gdzie dokonuje się analizy. Wynik jest gotowy do odbioru po upływie 1-2 dni roboczych.

Potencjalne przyczyny odchyleń od normy

Otrzymany wynik oznaczenia amylazy należy odnieść do zakresów referencyjnych umieszczonych na wydruku. Jeżeli poziom amylazy jest zbyt niski, tuż obok wyniku będzie widniał symbol L (low, czyli niski) lub ↓. Z kolei, w przypadku, gdy stężenie amylazy jest podwyższone, tuż obok wyniku umieszczony jest symbol H (high, czyli wysoki) lub ↑. Interpretacji nie zaleca się wykonywać samemu. Rekomenduje się, aby z gotowym wynikiem udać się do lekarza, który uwzględni wiek pacjenta, jego ogólny stan zdrowia, a także fakt przewlekłego przyjmowania niektórych substancji aktywnych.

Obniżona aktywność amylazy może świadczyć o:

• rozległym uszkodzeniu miąższu trzustki,
• mukowiscydozie,
• ciężkim uszkodzeniu wątroby,
• zawale serca,
• zatruciu ciążowym,
• rozległych oparzeniach.

Podwyższona aktywność amylazy może świadczyć o:

• ostrym zapaleniu trzustki,
• niektórych chorobach o podłożu autoimmunologicznym,
• zapaleniu ślinianek,
• niewydolności nerek,
• niedrożności jelit, dróg żółciowych lub przewodów trzustkowych,
• kamicy pęcherzyka żółciowego,
• pęknięciu wrzodów przewodu pokarmowego,
• chorobie nowotworowej, w tym np. tarczycy, jajnika, jelita grubego lub prostaty,
• kwasicy ketonowej,
• śwince,
• ciąży pozamacicznej.

Podwyższony poziom amylazy towarzyszy również chorobie alkoholowej, a także uzależnieniu od narkotyków i papierosów.

Amylaza – wskazania do wykonania badania

Skierowanie na oznaczenie aktywności enzymu amylazy wystawia lekarz na podstawie przeprowadzonego wywiadu z pacjentem. W większości przypadków pojawia się wówczas podejrzenie ostrego zapalenia trzustki.

Typowymi objawami tego schorzenia są:

• wymioty,
• silne i nagłe bóle brzucha (w górnej lub środkowej jego części),
• gorączka,
• przyspieszone tętno,
• zatrzymanie gazów i stolca.

Amylaza – przeciwwskazania

Nie ma żadnych przeciwwskazań do wykonania oznaczenia aktywności amylazy we krwi i moczu. Badanie jest bezbolesne, bezinwazyjne i bezpieczne dla organizmu, a co za tym idzie – jest bardzo dobrze tolerowane przez pacjentów.

Amylaza – przygotowanie do badania

Przygotowanie do oznaczenia stężenia amylazy we krwi jest jednym z podstawowych warunków uzyskania miarodajnego wyniku. Na pobranie materiału biologicznego należy zgłosić się w godzinach porannych (między 7:00 a 10:00), będąc na czczo. W dniu poprzedzającym badanie nie należy spożywać alkoholu, ani palić papierosów.

Na ok. dobę przed badaniem nie wolno przyjmować leków, które wiążą wapń, a także zawierają w swoim składzie szczawiany lub cytryniany. Na otrzymany wynik mogą wpływać również doustne leki antykoncepcyjne. Należy mieć na uwadze fakt, że oznaczania amylazy nie wykonuje się do 3 dni po przeprowadzeniu gastroskopii, a także badań obrazowych z użyciem kontrastu.

Amylaza – przebieg badania

Krew do badania pobierana jest w laboratorium w pozycji siedzącej z krwi żylnej pochodzącej z żyły łokciowej. Jeżeli masz tendencję do zasłabnięcia lub omdlenia, poproś pielęgniarkę o pobranie w pozycji leżącej. Lekarz może podjąć decyzję o wykonaniu badania na podstawie próbki moczu.

Próbka z krwią lub moczem trafia do laboratorium analitycznego i podlega szczegółowym badaniom. W większości przypadków wynik jest dostępny po 1-2 dniach roboczych.

Amylaza – skutki uboczne i powikłania

Pobranie krwi jest badaniem wykonywanym standardowo i dobrze tolerowanym przez większość pacjentów. Nie powoduje poważnych powikłań ani skutków ubocznych. Jedyne powikłania mogą być związane z faktem wprowadzenia igły w żyłę łokciową. W miejscu wkłucia może pojawić się niewielki siniak, zaczerwienienie lub tkliwość. Są to jednak symptomy, które ustępują samodzielnie po upływie ok. 24-48 godzin.