Antygen CA 19-9 – wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Antygen CA 19-9 – co to jest

Białko CA 19-9 określane jest również jako marker nowotworowy niezbędny w diagnostyce wielu rodzajów chorób. Może być on obecny również u całkowicie zdrowych osób, jednak znaczne podwyższenie miana może świadczyć o poważnych problemach zdrowotnych, głównie raku trzustki i marskości wątroby. Badanie antygenu CA 19-9 pozwala także na kontrolowanie postępów leczenia nowotworów, w tym wykrycie przerzutów, zarówno miejscowych, jak i znacznie odleglejszych.

Markery nowotworowe to bardzo specyficzne struktury, które produkowane są przez komórki rakowe w odpowiedzi na patologiczne procesy biochemiczne. Warto podkreślić, że do syntezy białka CA 19-9 niezbędne są antygeny z grupy Lewisa, które nie występują u ok. 7% światowej populacji. W takich przypadkach, nawet w zaawansowanej chorobie nowotworowej, nie będzie możliwe wykrycie antygenu CA 19-9. Wówczas, wskazaniem jest oznaczenia markera CA 50.

Teoretycznie antygen CA 19-9 nie powinien być wykryty u osób zdrowych. Jednakże w praktyce we krwi zdrowego człowieka możliwe jest oznaczenie bardzo niewielkich ilości tego białka.

Norma dla antygenu CA 19-9 nie powinna być wyższa niż 37 U/ml. Znajduje się on m.in. w śluzie szyjki macicy, nasieniu, ślinie, kobiecym mleku, smółce, a także w wydzielinach oskrzeli.

Wynik w granicach 100 U/ml może świadczyć o stanach zapalnych przewodu pokarmowego, natomiast powyżej 1000 U/ml najczęściej jest oznaką choroby nowotworowej.

Należy pamiętać o tym, że uzyskanie wysokiego stężenia antygenu CA 19-9 nie musi od razu oznaczać nowotworu. Lekarze zlecają wówczas wykonanie dodatkowych badań, w tym histopatologii, obrazowania ultrasonograficznego (USG) i tomografii komputerowej.

Antygen CA 19-9 – na czym polega badanie?

Badanie antygenu CA 19-9 w niczym nie różni się od zwykłej morfologii. Procedura pobiera krwi z żyły łokciowej jest dokładanie taka sama. Badanie trwa zaledwie kilka minut i jest całkowicie bezpieczne, a także bardzo dobrze tolerowane przez pacjentów.

Obecność antygenu CA 19-9 określa się za pomocą metod elektrochemiluminescencji. Na wynik oczekuje się średnio 1 dzień roboczy.

Potencjalne przyczyny odchyleń od normy

Zbyt wysoki poziom antygenu CA 19-9 może świadczyć o wielu chorobach, w tym nowotworze:

• trzustki – od 70% do 80% przypadków,
• pęcherza żółciowego,
• jelita grubego – ok. 30% przypadków,
• wątroby – ok. 50% przypadków,
• żołądka – od 50% do 60% przypadków,
• przewodu pokarmowego,
• jajnika.

Czułość diagnostyczna testu na obecność antygenu CA 19-9 jest wysoce czuła przede wszystkim dla raka trzustki.

Antygen CA 19-9 – wskazania do wykonania badania

Skierowanie na badania oznaczenia miana antygenu CA 19-9 uzyskiwane jest na podstawie wywiadu lekarskiego. Lekarz podejmuje tę decyzję na podstawie wiedzy dotyczącej objawów pacjenta i jego ogólnego stanu zdrowia.

Wskazaniami do wykonania badania antygenu CA 19-9 będzie podejrzenie:

• raka trzustki i/lub dróg żółciowych,
• chorób nienowotworowych, w tym przede wszystkim stanów zapalnych macicy i jajnika, wątroby oraz dróg żółciowych.

Oznaczenie antygenu CA 19-9 jest pomocnym narzędziem w różnicowaniu zmian w obrębie samej trzustki, co pozwala na określenie, czy zmiany tego organu mają charakter nowotworowy, czy też nie. Jest ono niezbędne również w trakcie monitorowania postępów wdrożonej terapii farmakologicznej lub stanów pooperacyjnych u pacjentów w trakcie leczenia przeciwnowotworowego. Wówczas, spadek poziomu antygenu CA 19-9 świadczy o jego skuteczności.

Objawami mogącymi wskazywać na podwyższony poziom antygenu CA 19-9 są m.in.:

• świąd skóry,
• żółtaczka,
• zmiana koloru moczu na ciemny,
• bóle brzucha lub dyskomfort trawienny,
• idiopatyczny spadek masy ciała,
• ból odcinka lędźwiowego pleców,
• wzdęcia,
• zawroty i bóle głowy,
• nudności i wymioty.

Antygen CA 19-9 – przeciwwskazania

Nie istnieją żadne przeciwwskazania do wykonania badania antygenu CA 19-9. Może być ono również wykonywane u kobiet w ciąży.

Antygen CA 19-9 – przygotowanie do badania

Badanie, pozwalające na ocenę poziomu antygenu CA 19-9, wykonuje się z krwi żylnej. Do pobrania warto się odpowiednio przygotować. Zastosuj się do poniższych wskazówek:

• na badania należy zgłosić się do punktu pobrań w godzinach porannych, najlepiej między 7:00 a 11:00 rano,
• oznaczenie antygenu CA 19-9 nie wymaga bycia na czczo, jednak przyjęło się, że pobranie krwi powinno być wykonanie minimum 8 godzin po ostatnim posiłku,
• na dobę przed planowanym badaniem warto powstrzymać się od picia alkoholu, palenia papierosów, spożywania ciężkostrawnych potraw, a także intensywnego wysiłku fizycznego,
• bezpośrednio przed pobraniem krwi można napić się zwykłej wody mineralnej,
• na ok. 15 minut przed badaniem zaleca się odpoczynek w pozycji siedzącej,
• należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, również produktach ziołowych i suplementach diety.

Antygen Ca 19-9 – przebieg badania

Badanie poziomu antygenu CA 19-9 trwa maksymalnie kilka minut. Krew pobierana jest z żyły łokciowej w pozycji siedzącej. Jeśli wykazujesz skłonność do zasłabnięcia podczas morfologii, poinformuj o tym pielęgniarkę. Wówczas możliwe jest wykonanie badania w pozycji leżącej.

Próbka krwi umieszczana jest w probówce pokrytej EDTA, czyli substancją, która zapobiega krzepnięciu krwi. Następnie jest ona oddawana do laboratorium diagnostycznego i poddana analizie. Analiza materiału biologicznego przeprowadzana jest metodą elektrochemiluminescencji.

Antygen CA 19-9 – skutki uboczne i powikłania

Badanie antygenu CA 19-9 jest całkowicie bezpieczne i w zdecydowanej większości przypadków nie powoduje poważnych powikłań ani skutków ubocznych. Jedyny możliwy dyskomfort związany jest z mechanicznym naruszeniem ciągłości skóry i wprowadzeniem igły w dół łokciowy. W tym miejscu może dojść do utworzenia się niewielkich rozmiarów siniaka, zaczerwienienia, podskórnego krwiaka lub zwiększonej tkliwości.

Powyższe objawy ustępują po 24-48 godzinach od pobrania krwi. Aby zmniejszyć ryzyko ich pojawienia, rekomenduje się, tuż po pobraniu, ucisnąć jałowym gazikiem miejsce pobrania krwi przez kilka minut.