Choroba Recklinghausena – objawy, diagnostyka i leczenie neurofibromatozy typu 1 

Choroba Recklinghausena – charakterystyka 

Neurofibromatoza (choroba Recklinghausena) to zaburzenie genetyczne, które charakteryzuje się zwiększonym ryzykiem rozwoju nowotworów łagodnych i złośliwych oraz różnych innych objawów fizycznych i neurobiologicznych.  

Jest to spowodowane mutacją genu na chromosomie 17. A ten jest odpowiedzialny za wytwarzanie białka (neurofibrominy), niezbędnego do normalnego funkcjonowania wielu typów komórek ludzkich. NF-1 powoduje nowotwory wzdłuż całego układu nerwowego mogące się rozwijać w dowolnym miejscu ciała.  

Jak wynika ze statystyk choroba Recklinghausena jest jedną z najczęstszych chorób genetycznych. Według danych klinicznych i publikacji medycznych występuje z częstością około 1 na 3000 żywych urodzeń. 

Choroba Recklinghausena: objawy 

Istnieją trzy rodzaje nerwiakowłókniakowatości i każdy z nich charakteryzuje się różnymi objawami. My skupimy się na tym, który został określony jako choroba Recklinghausena.  

Neurofibromatoza 1 (NF1) 

Chorobę Recklinghausena, czyli Neurofibromatozę 1 diagnozuje się już w dzieciństwie. Objawy można zauważyć krótko po urodzeniu, choć u niektórych pacjentów dopiero w wieku 10 lat. 

Każdy z poniższych objawów może występować w różnym natężeniu. 

• Płaskie, jasnobrązowe plamy na skórze. Są dosyć nieszkodliwe i pojawiają się w pierwszych latach życia; 
• Piegi w okolicy pach lub pachwin. Zwykle występują w skupiskach w fałdach skórnych i pojawiają się w wieku od 3 do 5 lat. 
• Drobne guzki na tęczówce oka (guzki Lischa). Nie są szkodliwe i nie wpływają na ostrość wzroku. 
• Nerwiakowłókniaki, czyli łagodne nowotwory wielkości groszku, które umiejscawiają się na skórze, pod skórą lub wewnątrz organizmu. Czasem mogą powodować oszpecenie (gdy występują na twarzy), a ich liczba może zwiększać się z wiekiem. 
• Deformacja kości. Choroba może wpłynąć na nieprawidłowy rozwój kości i niedobór gęstości mineralnej kości. W konsekwencji pacjent musi się mierzyć np. ze skoliozą lub wygiętą dolną częścią nogi.  
• Guz nerwu wzrokowego (glejak wzrokowy). Taki guz zwykle pojawia się w wieku ok. 3 lat (rzadko później). 
• Trudności w uczeniu się. Dzieci borykające się z chorobą Recklinghausena mogą napotykać także większe trudności w nauce czytania lub matematyki. Bardzo często występuje u nich także zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD) i opóźnienie mowy.  
• Większy niż przeciętny rozmiar głowy (ze względu na zwiększoną objętość mózgu). 
• Niski wzrost – często poniżej średniej.  
• Choroby sercowo-naczyniowe. Mogą pojawić się takie dodatkowe schorzenia jak tętniak, koarktacja aorty, nadciśnienie, choroba Moyamoya, zwężenie tętnicy nerkowej oraz udar.  
• Glejak, który rozwija się u ok. 15% osób z NF1. Najczęściej będzie to gwiaździak, glejak pnia mózgu lub glejak drogi wzrokowej. 
• Mogą rozwinąć się także inne nowotwory złośliwe, np. nowotwór osłonek nerwów obwodowych.  

Choroba Recklinghausena: dziedziczenie 

Niektóre osoby cierpiące na NF typu 1 odziedziczyły tę zmianę od jednego z rodziców. Inne są pierwszą osobą w rodzinie z tą chorobą – w takim wypadku uważa się, że mają nową zmianę w genie NF1. 

Jednak niezależnie od tego, czy zmiana jest odziedziczona, czy też nie, każda osoba ze zmianą w genie NF1 ma 50% szans na przekazanie jej następnemu pokoleniu. Specjaliści radzą, aby w takiej sytuacji podczas planowania ciąży skorzystać z doradcy prenatalnego. Być może zasugeruje on zapłodnienie in vitro z badaniami genetycznymi przed implantacją.  

Choroba Recklinghausena: długość życia 

12-letnia obserwacja 70 dorosłych pacjentów z NF 1 wykazała skrócenie oczekiwanej długości życia o ok. 15 lat. Ponad połowa z tych pacjentów zmarła na nowotwór złośliwy, a duża część w konsekwencji wysokiego nadciśnienia.  

Jednocześnie badacze doszli do wniosku, że wpływ choroby na śmiertelność wydaje się skupiać na osobach poniżej 40. roku życia. Po tym okresie NF 1 nie wpływa tak znacząco na śmiertelność pacjentów.  

Choroba Recklinghausena: leczenie 

Na ten moment nie ma leczenia, które mogłoby odwrócić NF 1, ale można przeciwdziałać objawom. Warto tu dodać, że u ok. 60 % pacjentów z chorobą Recklinghausena wystarczy pozostawanie obserwacja bez konieczności stosowania innych metod leczenia.  

W przypadku innych, uciążliwych objawów zaleca się następujące wsparcie: 

• ADHD – leki i terapia behawioralna; 
• deformacja kości – obserwacja, usztywnienie i/lub zabieg chirurgiczny w celu wyprostowania i wyrównania kości kręgosłupa lub nóg; 
• trudności w uczeniu się – indywidualny program edukacji, leki; 
• nowotwory złośliwe – chirurgia, chemioterapia, radioterapia; 
• nerwiakowłókniak – obserwacja, operacja; 
• glejak nerwu wzrokowego – obserwacja, chemioterapia, radioterapia; 
• ból – akupunktura, interwencja behawioralna, chirurgia, leczenie interwencyjne; 
• guzy splotowe – leki, chirurgia, nowe terapie lekowe; 
• powikłania naczyniowe – obserwacja, leki, operacja.  

Na jakim etapie można rozpoznać chorobę Recklinghausena u dzieci? 

Chorobę Recklinghausena, czyli neurofibromatozę typu 1, można podejrzewać już bardzo wcześnie, ale moment rozpoznania zależy od tego, czy w rodzinie wcześniej występowało to schorzenie. W sytuacji, gdy u jednego z rodziców potwierdzono mutację genu NF1, możliwe jest wykonanie badań prenatalnych, które pozwalają sprawdzić, czy płód odziedziczył zmianę genetyczną. Warto jednak podkreślić, że taki wynik nie pozwala przewidzieć, jak ciężki będzie przebieg choroby ani jakie objawy pojawią się po urodzeniu. 

W wielu przypadkach rozpoznanie nie następuje na etapie ciąży, lecz dopiero po narodzinach dziecka. Pierwsze sygnały mogą być widoczne już w niemowlęctwie lub we wczesnym dzieciństwie, najczęściej pod postacią plam café-au-lait, czyli jasnobrązowych przebarwień na skórze. Z czasem mogą dołączać kolejne cechy charakterystyczne, takie jak piegi w okolicach pach i pachwin, guzki Lischa w tęczówce oka, nerwiakowłókniaki czy objawy neurologiczne i rozwojowe.