Świeżo rozpoznane nadciśnienie tętnicze wymaga ustalenia, czy ma ono charakter pierwotny, czy wtórny. Zdecydowana większość przypadków nadciśnienia to nadciśnienie pierwotne, nazywane inaczej samoistnym lub idiopatycznym.
Wtórną postać nadciśnienia można podejrzewać u osób, które nie reagują na wprowadzone leczenie hipotensyjne pomimo optymalnego schematu leczenia lub na przykład chorują na nerki. Niekiedy do stwierdzenia charakteru nadciśnienia tętniczego wystarczą badania krwi i moczu; w innych przypadkach konieczna jest bardziej zaawansowana diagnostyka.
Nadciśnienie pierwotne
Aż około 90–95 proc. rozpoznanych przypadków nadciśnienia tętniczego to nadciśnienie pierwotne. Zazwyczaj rozwija się ono przez wiele lat, a do wzrostu wartości ciśnienia krwi dochodzi stopniowo.
Wśród przyczyn rozwoju nadciśnienia pierwotnego wymienia się czynniki genetyczne i środowiskowe. Potwierdza to fakt, że schorzenie bardzo często współwystępuje u bliskich krewnych. Jeśli więc u rodziców lub rodzeństwa rozpoznano nadciśnienie pierwotne, to pozostali członkowie rodziny są na nie narażeni w większym stopniu. Konieczna jest jednak także weryfikacja stylu życia, na który składa się odpowiednia aktywność fizyczna, narażenie na czynniki chorobotwórcze oraz sposób odżywiania.
Nadciśnienie pierwotne – postępowanie prozdrowotne
Mimo że postępowanie prozdrowotne nie doprowadzi do wyleczenia choroby nadciśnieniowej, to ma ono wpływ na przebieg choroby i występujące powikłania – uszkodzenia narządów na skutek wysokiego ciśnienia.
W celu redukcji ryzyka zaostrzenia choroby zaleca się:
- ograniczenie przyjmowania soli (obecnie nawet jeśli nie używamy soli w kuchni, to ze względu na konserwację produktów organizm i tak otrzymuje dawki większe niż zalecane, czyli powyżej 6 g na dobę – starajmy się zatem nie dostarczać jej więcej);
- rzucenie palenia (jest to jeden z czynników ryzyka zgonu z powodu chorób sercowo-naczyniowych);
- spożywanie dużych ilości warzyw i owoców (z wyjątkiem osób z cukrzycą, które powinny kontrolować ilość owoców w diecie);
- włączenie do diety ryb, gotowanego drobiu, kasz gruboziarnistych, brązowego ryżu, orzechów włoskich;
- ograniczenie cukrów prostych w diecie;
- umiarkowaną aktywność fizyczną (minimum 30 minut dziennie do zmęczenia lub do osiągnięcia tętna na poziomie 220 minus wiek w latach);
- redukcję tłuszczów zwierzęcych na rzecz roślinnych, np. oliwy extra virgin.
Nadciśnienie wtórne
U ok. 5–10 proc. osób ze stwierdzonym zbyt wysokim ciśnieniem tętniczym krwi można zidentyfikować chorobę, która wtórnie spowodowała wzrost ciśnienia.
Na wystąpienie wtórnej postaci nadciśnienia może wskazywać na przykład:
- znaczny wzrost ciśnienia pomimo optymalnego leczenia;
- nagły początek lub nagłe pogorszenie kontroli nadciśnienia tętniczego;
- słaba odpowiedź na leczenie hipotensyjne;
- nasilenie powikłań narządowych nieproporcjonalne do czasu trwania nadciśnienia.
W tym przypadku konieczne jest ustalenie pierwotnej choroby, której nadciśnienie jest objawem, i wdrożenie odpowiedniego leczenia. Nie zawsze można w ten sposób wyleczyć się z nadciśnienia wtórnego – niekiedy nawet po usunięciu przyczyny problem pozostaje, ale zwykle jest wtedy łatwiejszy do leczenia.
Nadciśnienie wtórne statystycznie częściej jest spotykane u dzieci niż u dorosłych. Najczęściej jego przyczyną są:
- choroby nerek;
- wady serca;
- zaburzenia uwarunkowane genetycznie.
Obecnie jednak coraz częściej u młodych pacjentów diagnozuje się nadciśnienie pierwotne, związane z otyłością.
Przyczyny nadciśnienia wtórnego
Do najczęstszych przyczyn zbyt wysokiego ciśnienia tętniczego krwi o podłożu wtórnym zalicza się takie jednostki chorobowe, jak:
- obturacyjny bezdech senny;
- niewydolność nerek i inne choroby nerek;
- choroby nadnerczy;
- nieprawidłowości (zwężenie) tętnic nerkowych;
- przewlekłe leczenie kortykosteroidami (sterydami);
- zwężenie aorty;
- choroby tarczycy.
Niezależnie od tego, czy nadciśnienie tętnicze ma charakter pierwotny, czy wtórny, zawsze wymaga wdrożenia odpowiedniego leczenia. Wprawdzie zbyt wysokie ciśnienie tętnicze nie boli, ale ma destrukcyjny wpływ na układ krążenia i często jest przyczyną poważnych schorzeń.
Autor: Krzysztof Piersiała
