Defibrylacja – na czym polega i kiedy trzeba ją przeprowadzić?

Defibrylator – co to za urządzenie? 

Defibrylacja to proces przywracania prawidłowego rytmu serca poprzez dostarczanie do mięśnia sercowego kontrolowanego impulsu elektrycznego. Defibrylator jest urządzeniem medycznym służącym do realizacji tego procesu. Jest to kluczowe narzędzie stosowane w sytuacji zagrożenia życia, szczególnie w przypadkach arytmii takich jak migotanie komór (VF) oraz częstoskurcz komorowy (VT) bez tętna.

Czytaj także: Ból w mostku, ból w klatce piersiowej i plecach – przyczyny

Istnieją trzy podstawowe rodzaje defibrylatorów, z których dwa to urządzenia zaprojektowane do użytku przez osoby bez specjalistycznego wykształcenia medycznego.

W Polsce od wielu lat wdrażany jest system szybkiego i pełnego dostępu do defibrylatorów poprzez umieszczenie ich w miejscach publicznych, takich jak:

• urzędy,
• centra handlowe,
• dworce,
• lotniska,
• szkoły,
• czy inne obiekty, w których może być konieczna szybka interwencja.

Na dostępnej w internecie mapie OpenAEDMap widocznych jest już ponad 7,5 tysiąca defibrylatorów na terenie naszego kraju (przy czym część jest dostępna publicznie, a część z ograniczeniami, np. wymogiem zgody właściciela).   

• Automatyczny defibrylator zewnętrzny AED 

AED to najprostszy w obsłudze typ defibrylatora przeznaczony do użytku przez osoby bez wiedzy medycznej. Urządzenie ma czytelne instrukcje obrazkowe, tekstowe i głosowe prowadzące użytkownika przez cały proces, praktycznie wykluczające ryzyko poważnego błędu.

Zadaniem osoby obsługującej defibrylator jest umieszczenie zestawu elektrod samoprzylepnych na nagiej klatce piersiowej poszkodowanego (według instrukcji).

Całą pozostałą pracę urządzenie wykonuje samodzielnie – automatycznie analizuje rytm serca pacjenta, a jeśli wykryje arytmię wymagającą defibrylacji, ostrzega głosowo osoby postronne i dostarcza impuls elektryczny.

Ważne! Defibrylator nie wymaga od osoby obsługującej podejmowania żadnych kluczowych decyzji.   

• Manualny Defibrylator Zewnętrzny 

Zaawansowane urządzenie używane przez personel medyczny (ratowników medycznych, pielęgniarki, lekarzy itp.), wymagające samodzielnej analizy rytmu serca i ręcznego dostarczania impulsu elektrycznego. Umożliwia osobie obsługującej pełną kontrolę nad procesem defibrylacji, obejmującą wybór odpowiedniej mocy wyładowania oraz momentu jego aplikacji, wymaga więc zaawansowanej wiedzy i umiejętności i nie może być stosowany przez osoby postronne, nieposiadające odpowiednich kompetencji.  

• Defibrylator zewnętrzny z funkcją półautomatyczną AED 

Najpopularniejszy, ogólnodostępny defibrylator łączy cechy defibrylatora automatycznego AED i defibrylatora manualnego, ale w rzeczywistości w obsłudze nie różni się dużo od defibrylatora automatycznego.

Zapewnia automatyczną analizę rytmu serca, ale wymaga ręcznego potwierdzenia przed dostarczeniem impulsu poprzez wciśnięcie odpowiedniego przycisku (zazwyczaj jest to czerwony, migający guzik z piorunem).

Jeśli u poszkodowanego wskazane jest wykonanie defibrylacji, urządzenie wydaje odpowiednią komendę głosową i prowadzi użytkownika przez cały proces. Defibrylatory półautomatyczne, podobnie jak automatyczne, przystosowane są do użytku przez osoby bez wiedzy medycznej i znaleźć je można m.in. na dworcach, w centrach handlowych czy urzędach.

Ich przewaga w porównaniu z pełnymi automatami polega na tym, że w ostatniej chwili przed udzieleniem wstrząsu elektrycznego, osoba ratująca ma czas na dokonanie kontroli, czy nikt nie dotyka poszkodowanego.   

Pozostałe rodzaje defibrylatorów to m.in. kamizelki defibrylujące będące urządzeniami zewnętrznymi z wbudowanym defibrylatorem, przeznaczonymi do noszenia przez pacjentów przejściowo zagrożonych nagłym zgonem sercowym, monitorujące rytm serca i zdolne do dostarczenia impulsu elektrycznego, a także defibrylatory wszczepialne, umieszczane w organizmie pacjenta podczas zabiegu chirurgicznego.   

Rytmy do defibrylacji – kiedy zastosować defibrylator?  

Rytm do defibrylacji to nieprawidłowa aktywność serca w sytuacji zatrzymania krążenia, w której wykonanie defibrylacji może przywrócić prawidłową czynność serca. Defibrylator jest stosowany przede wszystkich w dwóch typach arytmii serca: 

1. migotanie komór (VF – Ventricular Fibrillation) – chaotyczna, nieskoordynowana aktywność elektryczna serca, w wyniku której komory serca drgają zamiast pompować krew. Jest to najczęstszy rytm, w którym stosuje się defibrylację. Wprowadzony przez defibrylator impuls elektryczny „resetuje” elektryczną aktywność serca i pozwala przywrócić jego normalny, skoordynowany rytm,  
2. częstoskurcz komorowy bez tętna (VT – Pulseless Ventricular Tachycardia) – szybki rytm, który pochodzi z komór serca i może prowadzić do niewydolności pompowania krwi. Jeśli nie towarzyszy mu tętno, jest stanem zagrażającym życiu. Impuls elektryczny z defibrylatora przerywa nieprawidłowy rytm i umożliwia sercu powrót do normalnej funkcji. 

Czytaj także: Nagłe zatrzymanie krążenia (NZK) – przyczyny i objawy. Jak postępować w przypadku NZK?

Defibrylacji nie wykonuje się u osób ze stwierdzoną asystolią, czyli z brakiem jakiejkolwiek aktywności elektrycznej serca w sytuacji zatrzymania krążenia.

Asystolia znana jest jako „płaska linia” na monitorze EKG, a defibrylacja jest w tym przypadku nieskuteczna, gdyż nie występuje żadna aktywności elektrycznej do skorygowania impulsem elektrycznym.

W przypadku asystolii stosuje się inne procedury resuscytacyjne, takie jak podawanie leków i RKO (resuscytacja krążeniowo-oddechowa). Defibrylacja nie jest efektywna również w leczeniu PEA (nieregularne, słabe fale o różnej amplitudzie i częstotliwości, bez wyraźnych załamków QRS i bez tętna).    

Czytaj także: Ból serca – czy zawsze oznacza chorobę serca? Najczęstsze przyczyny bólu serca

Uwaga: osoba wykonująca defibrylację urządzeniem dostępnym w miejscu publicznym nie musi samodzielnie oceniać rytmu serca u osoby poszkodowanej, robi to za nią automatyczny lub półautomatyczny defibrylator! Nie potrzeba żadnej profesjonalnej wiedzy medycznej, by ratować życie przy pomocy defibrylatora dostępnego w przestrzeni publicznej.  

Jak działa defibrylator?  

Defibrylacja to element resuscytacji, którego celem jest przywrócenie prawidłowego rytmu serca. Zbyt szybka akcja serca oraz generowanie w tym samym czasie zbyt wielu impulsów elektrycznych w różnych miejscach mięśnia sercowego sprawiają, że serce kurczy się w niezorganizowany sposób i nie jest w stanie efektywnie pompować krwi, czego konsekwencją jest śmierć.

Impuls elektryczny wytwarzany przez defibrylator przepływa przez mięsień sercowy, „resetując” chaotyczne, niekontrolowane skurcze komór serca – zakończenie migotania (fibrylacji) powinno nastąpić w ciągu 5 sekund po wyładowaniu, a naturalny rozrusznik serca, czyli węzeł zatokowo-przedsionkowy, ma wówczas szansę rozpocząć nadawanie nowego, prawidłowego rytmu.  

Czytaj także: Resuscytacja u dziecka i u niemowląt. RKO, pierwsza pomoc

Jak przeprowadzić defibrylację przy pomocy defibrylatora AED? 

Defibrylacja to element resuscytacji u osoby z zatrzymaniem krążenia i nieprawidłową aktywnością serca, wykonywana rutynowo przez ratowników medycznych lub innych profesjonalistów oraz możliwa do przeprowadzenia w sytuacji, gdy osoba postronna wykonująca RKO ma dostęp do defibrylatora.  

Postępowanie z defibrylatorem AED: 

1. upewnij się, że do poszkodowanego został wezwany zespół ratownictwa medycznego (ktoś wykonał połączenie na numer alarmowy 112), 
2. do czasu dostarczenia defibrylatora AED wykonuj resuscytację krążeniowo-oddechową, 
3. włącz defibrylator AED (zielony przycisk) i uważnie słuchaj instrukcji głosowych urządzenia, 
4. jeśli to konieczne, podłącz kable do defibrylatora postępując według instrukcji głosowych, 
5. odsłoń klatkę piersiową poszkodowanego (usuń również biustonosz i biżuterię) i naklej dwie elektrody w miejscach wskazanych na rysunku (jedną pod prawym obojczykiem wzdłuż tułowia, drugą pod lewą pachą wzdłuż tułowia). Klatka piersiowa musi być sucha. Jeśli występuje obfite owłosienie uniemożliwiające przyleganie elektrody do nagiej skóry, użyj sprzętu do golenia znajdującego się w zestawie z AED,  
6. odsuń się od poszkodowanego, trwa analiza rytmu serca, 
7. jeśli pojawi się komunikat „wyładowanie elektryczne wskazane”, wciąż nie dotykając poszkodowanego wciśnij na urządzeniu czerwony przycisk „wstrząs” (w przypadku defibrylatora w pełni automatycznego, urządzenie może zrobić to samodzielnie, informując cię o tym), 
8. podczas wyładowania nikt nie może dotykać poszkodowanego, 
9. po wyładowaniu nie ściągaj elektrod, ale zacznij wykonywać RKO (30 uciśnięć klatki piersiowej i 2 wdechy ratunkowe), 
10. wykonuj czynności RKO aż do pojawienia się komunikatu o kolejnej analizie rytmu serca, 
11. odsuń się od poszkodowanego na czas analizy, 
12. jeśli defibrylator wygłosi komunikat o braku wskazań do kolejnego wstrząsu, kontynuuj czynności RKO (uciski, wdechy), 

Defibrylacja u dzieci 

Niezalecane jest wykonywanie defibrylacji u niemowląt poniżej 1 roku życia (wskazana jest wówczas wyłącznie RKO). Większość standardowych defibrylatorów AED może być stosowana u dzieci w wieku powyżej 8 lat lub o wadze przekraczającej 25kg.

Niektóre urządzenia oferują ustawienie pediatryczne, umożliwiające defibrylację młodszych dzieci po przełączeniu defibrylatora na odpowiedni tryb.

Niektóre dysponują również zestawami elektrod o różnej wielkości, odpowiednimi zarówno dla dorosłych, jak i dzieci. Jeśli w zestawie nie znajdują się mniejsze elektrody przeznaczone dla dzieci, jedną zwyczajną elektrodę przykleja się na środku klatki piersiowej, a drugą na plecach poszkodowanego dziecka, by serce znalazło się pomiędzy nimi.      

To również może Cię zainteresować:

Nerwica serca – co to jest? Objawy i leczenie